En'gliyediki adwokatlar xu'awéyning Uyghurlarni xorlashqa ishtirak qilish weqesini b d t gha élip kirishke bashlidi

Muxbirimiz erkin
2020-06-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Xu'awéy shirkitining xizmetchisi 5G simwoli qoyulghan xu'awéy shirkitining aldida téléfon sözliship turghan körünüshi. 2019-Yili 5-dékabir, shénjén.
Xu'awéy shirkitining xizmetchisi 5G simwoli qoyulghan xu'awéy shirkitining aldida téléfon sözliship turghan körünüshi. 2019-Yili 5-dékabir, shénjén.
AP

En'gliyediki "Uyghurlarning adwokati" namliq bir adwokatlar guruppisi Uyghur pa'aliyetchilirige wakaliten b d t gha telepname sunup, en'gliye hökümiti bilen xitayning xu'awéy shirkitini shikayet qilishqa kirishken. Ularning tekitlishiche, xu'awéy shirkiti xitayning Uyghurlarni basturushigha yardemliship, alaqidar xelq'ara soda qanunlirigha xilapliq qilghan. En'gliye hökümiti bolsa özining xelq'ara qanunlardiki mejburiyitini ada qilip, xu'awéyning en'gliye 5G tor qurulushigha qatnishishini ünümlük cheklimigen.

Ular b d t ning soda we kishilik hoquq xizmet guruppisigha sun'ghan telepnamiside, en'gliye hökümitining jawabkarliqqa tartilishi we xu'awéyning qilmishining tekshürülüshini telep qilghan. Mezkur adwokatlar guruppisi ilgiri en'gliyediki Uyghur pa'aliyetchi rehime mahmut bilen enwer toxtigha wakaliten en'gliye hökümitining digital, medeniyet, axbarat we tenterbiye komitétigha telepname sunup, xitay téxnologiye shirkiti xu'awéyning en'gliye 5G tor qurulushigha qatnishish layaqitini élip tashlashni telep qilghan.

Ular xu'awéyning xitay hökümitining yuqiri téxnikiliq nazaret sistémisi qurup, Uyghurlarni basturushi we mejburiy emgekke sélishigha yardemleshkenliki, her xil deliller xitay hökümitining insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqanliqini körsitip turuwatqanliqini ilgiri sürgen. Mezkur adwokatlar guruppisi ilgiri eger en'gliye hökümiti bu mesilige jiddiy qarimisa özlirining qanuni charilerni qollinidighanliqini bildürgenidi. Adwokatlar guruppisining mes'uli, Uyghur pa'aliyetlirining adwokati maykél polak 30-iyun ziyaritimizni qobul qilip, en'gliye hökümitining bu jehettiki endishilirige diqqet qilishini ümid qildi.

Maykél polak mundaq deydu: "Biz uzundin béri en'gliye hökümitini kishilik hoquqni hésabqa élishqa bésim ishlitip kelduq. Biz buningda her xil yollarni qollanduq. Biz emdi b d t gha özimizning bu jehettiki telepnamimizni sunimiz. Belkim bu kelgüsi bir qanche kün ichide bolushi mumkin. Biz en'gliye hökümitining digital komitéti üstidin shikayet qilduq. Biz en'gliye hökümitining bu amillarni nezerde tutushini, bolupmu tünügün élan qilin'ghan xelq'ara parlaméntlar birlikining doklati we uningdiki irqiy qirghinchiliq amillirini közde tutushini ümid qilimiz. Shinjangda yüz bériwatqini irqiy qirghinchiliqqqa yatidighan xelq'ara qanunlargha xilap éghir weqe. Shunga biz en'gliye hökümitining xitaygha qarshi küchlük pozitsiye ipadileple qalmay, buninggha chétishliq xitay shirkitigimu küchlük pozitsiye ipadilishini ümid qilimiz",

En'gliye konsérwatiplar partiyesi kishilik hoquq komitétining ezasi, en'gliyediki "Des turush fondi" namliq qullar emgikige qarshi turush teshkilatining diréktori luk dé pulfortning qarishiche, en'gliye hökümiti xu'awéyni en'gliyening 5G qurulushigha qet'iy qatnashturmasliqi kérek iken. U buningda en'gliyening bixeterlik we kishilik hoquqni nezerde tutushini telep qildi.

Luk dé pulfort mundaq deydu: "Ikki seweb bizning xu'awéy bilen soda qilmasliqimizni telep qilidu. Uning biri, dölet bixeterlik xewpi. Chünki, xu'awéyning xitay kompartiyesi bilen zich munasiwiti bar. Ular buni inkar qilsimu, lékin buningda héchqandaq guman yoq. Ikkinchi seweb, belkim eng muhim seweb xu'awéyning shinjangdiki bixeterlik organliri bilen bolghan nahayiti yéqin munasiwiti. Ular Uyghur we bashqa türkiy xelqlerge qaritilghan keng kölemlik wehshiliklerge chongqur ishtirak qilip keldi. Mushu ikki seweb tüpeyli en'gliye hökümiti xu'awéygha cheklime qoyupla qalmasliqi, belki uni bizning ul esliheler qurulushimizdin pütünley chiqiriwétishi kérek".

En'gliye hökümiti xu'awéy mesiliside izchil délighul bolup kelgen. U bu yilning bashlirida xu'awéy shirkitining bezi ul-esliheler qurulushlirigha qatnishishigha cheklime qoyidighanliqini bildürgen. Lékin CNBC qanilining xewer qilishiche, en'gliyening jenubiy kembirij rayonluq mejlisi ötken hepte xu'awéyning 1 milyard dollar meblegh sélip, kembirij rayonida bir kompyutér özek tetqiqat merkizi qurushigha yéshil chiragh yaqqan. Lékin luk dé pulfortning tekitlishiche, en'gliye hökümiti qiyin ehwalda bolup, u en'gliye parlaméntida xu'aweygha alaqidar küchlük qarshiliqqa duch kelmektiken.

Luk dé pulfort mundaq dédi: "En'gliye hökümiti birqanche sewebler tüpeyli hazir qiyin ehwalda. Birinchidin parlaménttiki nurghun ezalar uning xu'awéy bilen hemkarlishishigha qarshi. Parlaménttikiler bixeterlik sewebidin xu'awéyning ul esliheler qurulushigha qatnishishini qollimaydu. Hazirche 60 partlamént ezasi ochuq qarshi turghan bolsimu, lékin ularning sani téximu köp. Shunga men xu'awéyning 5G qurulushigha qatnishishigha yol qoyulmaydu, dep qaraymen. Hazir yuqiri palatada bir qanun teklip layihesi sunulup, axirqi basquchqa kélip qaldi. Bu qanun kishilik hoquqni depsende qilishqa ishtirak qilghan herqandaq shirketning en'gliye tor qurulushigha qatnishishini chekleydu. Bu qanun del xu'awéygha chüshidu".

Adwokat maykel polakning tekitlishiche, xu'awéy shirkiti xitayning Uyghurlarni sistémiliq basturushida halqiliq rol oynimaqtiken. U mundaq deydu: "Bu yerde xu'awéyning shinjang Uyghur aptonom rayonidiki Uyghur xelqi we bashqa türkiy xelqlerning sistémiliq basturulushida halqiliq rol oynawatqanliqi, uning basturushni téxnologiye bilen teminlep, uninggha emili yardem bériwatqnaliqigha da'ir nurghun deliller bar. Biz telepnamimizde xu'awéyning Uyghurlarni mejburiy emgekke sélishqimu chétilghanliq ikenlikini otturigha qoyduq".

"Uyghurlarning adwokati" guruppisi 30-iyun özlirining b d t gha yollaydighan 18 maddiliq telepnamisini radiyomiz bilen ortaqlashti. Uningda xitay hökümitining Uyghurlargha qarita "Ten jazasi, qul qilish, ahalilerni mejburi yötkesh, türmige tashlash, erkinlikidin mehrum qilish arqiliq xelq'ara qanunlarning tüp prinsiplirigha xilapliq qilish, toy qilish we hamilidar bolushqa mejburlash, din, étnik we irq asasida jazalash we mejburi ghayib qiliwétishni öz ichige alghan insaniyetke qarshi jinayet sadir qiliwatqanliqi", "Deliller xu'awéyning xitay hökümitige yardemliship, xelq'ara qanunning jush rugén qa'idisige xilapliq qilghanliqini körsitiwatqanliqi" tekitlen'gen.

Toluq bet