Әнглийәдики сайлам мәзгилидә уйғур мәҗбурий әмгики мәһсулатлирини чәкләш садалири күчәймәктә

Вашингтондин мухбиримиз ирадә тәйярлиди
2024.06.10
Human-Rights-Foundation-london-bina-mejburiy-emgek-1 Кишилик һоқуқ фонди (Human Rights Foundation) лондон мунар көврүки(Tower Bridge) гә чүшүргән, уйғур мәҗбурий әмгикини тәсвирләнгән шоладин көрүнүш. 2023-Йили 19-сентәбир, әнглийә.
Human Rights Foundation

 Төт йил бурун дуня уйғур қурултийи әнглийә һөкүмитиниң уйғур районидин пахта импорт қилиш мәсилисини тәкшүрмигәнликини билдүрүп әрз сунған болсиму, әйни чағда әнглийә соти һөкүмәткә пайдилиқ қарар чиқарған иди; җүмлидин әнглийә соти қарарида “әгәр импорт қилғучи орун малларни базар қиммити бойичә сетивалған болса, у һалда у җинайи ишлар қануни бойичә җинайәт садир қилған һесабланмайду” дейиш арқилиқ, импорт қилғучи ширкәтләр вә һөкүмәтни мәҗбурий әмгәк билән әйибләштин қоғдиған иди.

Буниң нәтиҗисидә дуня уйғур қурултийи әнглийә сотиниң қарари үстидин қайта әрз сунған болуп, бу һәқтики сот өткән ай ичидә көрүлгән иди.

Нөвәттә дуня уйғур қурултийи, йәр шари қанун һәрикәт тори (GLAN), хәлқара қуллуққа қарши туруш тәшкилати қатарлиқлар әнглийә юқири сотини бу һәқтики қарарини өзгәртишкә қисташ үчүн, өз паалийәтлирини күчәйтишкә киришкән.

Әнглийәдики хәлқара қуллуққа қарши туруш тәшкилати йеқинда “мәҗбурий әмгәк билән ясалған мәһсулатлар немишқа чәклиниши керәк” мавзулуқ бир қисқа филим тарқитип, техиму көп кишиләрни уйғур мәҗбурий әмгәк мәһсулатлирини чәкләш сепигә қетилишқа вә һөкүмәткә чақириқ қилишқа үндигән. Улар бу қисқа филимда әнглийә соти илгири сүргәндәк, “мәҗбурий әмгәк билән ясалған таварларда адил баһа болмайдиғанлиқини, мәҗбурий әмгәк таварлириға базар қиммити бойичә муамилә қилишқа болмайдиғанлиқи” әскәрткән вә бу мәһсулатларниң чәклиниши лазимлиқини оттуриға қойған.

Хәлқара қуллуққа қарши туруш тәшкилатиниң радийомизға билдүрүшичә, әнглийәдә һәр қайси тәрәпләр уйғур хәлқиниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә учраватқанлиқи вә мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқи мәсилисидә бирликкә кәлгән болсиму, бирақ әнглийә соти йәнила һөкүмәтни қоллап қарар чиқарған. Улар елхәт арқилиқ қайтурған инкасида мундақ дегән:

 “сот уйғур районида йолға қоюлуватқан еғир кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә әһмийәт беришниң орниға, райондин кәлгән вә мәҗбурий әмгәк билән ясалған мәһсулатларни тәкшүрүш үчүн дуня уйғур қурултийидин конкрет посулкини көрситишни, әвәтилгән малларниң почта йолланмисиға аит қошумчә материяллар билән тәминләшни тәләп қилди. Улар һәтта импорт қилғучи мәһсулатни базар қиммитидә сетивалған болса, бу адаләтсиз тиҗарәткә кирмәйду вә һечқандақ қанунға хилаплиқ қилғанлиқ болмайду, деди. Әгәр бу һөкүм ағдурулмайдиған болса, у һалда әнглийә мәҗбурий һалда ишләпчиқирилған таварларниң базириға айлинип қелиши мумкин, ундин сирт һәтта мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириға баһа пичилидиған қарашму пәйда болуши мумкин. Биз мәҗбурий ясалған һәр қандақ таварниң адил баһаси йоқ дәп қараймиз. ”

Мәзкур тәшкилат қисқа филимидиму әгәр әнглийә һөкүмити мәҗбурий әмгәкни чәкләйдиған тәдбир қолланмиса, у һалда буниң уйғурларға кәң көләмдә зиянкәшлик қиливатқан хитай һөкүмитини һәмдә бу зиянкәшликтин нәп еливатқан ширкәтләрни қоллиғанлиқ болуп һесаблинидиғанлиқини әскәрткән.

Хәлқара қуллуққа қарши туруш тәшкилатиниң радийомизға дейишичә, әнглийәниң мәҗбурий әмгәк арқилиқ ясалған таварларни төкмә қилип сатидиған җайға айлинип қелишиниң алдини елиш үчүн, улар сайлам мәзгилини чиң тутуп һәрикәт қилидикән. Тәшкилатниң ахбаратқа мәсул хадими җессика турнир елхетидә мундақ дегән:

 “биз һазир сайлам мәзгилидә туруватимиз, биз 7-айда һакимийәт бешиға чиқидиған һөкүмәтниң мәҗбурий әмгәккә тақабил турушни алдинқи орунға қоюшини вә йеқин қошна дөләтләрниң базарлириға мас һалда дөләт қануни түзүшини күчлүк тәләп қилимиз. ”

Мәлум болушичә, бу орган 6-июн күни мәхсус мушу һәқтә бир муһакимә йиғини уюштурған болуп, йиғинда дуня уйғур қурултийи әнглийә ишханисиниң мудири рәһимә мәһмут ханим сөзгә тәклип қилинған.

Рәһимә ханимниң ейтишичә, йиғинда әнглийәдә мәҗбурий әмгәкни чәкләшкә даир қанун турғузуп чиқишниң әһмийити, униң қануний асаслири һәққидә музакириләр болған. Кишилик һоқуқ вә сиясәт саһәсидики шәхсләр дуня уйғур қурултийи әнглийә ишханисиниң әнглийә һөкүмитиниң мәҗбурий әмгәкни чәкләштики йетәрсизликини әйибләп, уни сотқа бериши вә әнглийә сотиниң қарариға наразилиқ билдүрүш һәрикитиниң интайин муһим әһмийәткә игә икәнлики һәм шундақла илгири болуп бақмиған бир һәрикәт болғанлиқини билдүргән.

Мәлум болушичә, әнглийә тарихидики тунҗи қетимлиқ һадисә болған бу қетимлиқ сот гуваһлиқи муназирисидә кишилик һоқуқ тәрәпдарлириниң утуп чиқидиғанлиқи юқири еһтимал дәп қаралмақтикән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.