Uyghur mesilisi en'gliyediki yehudiy we musulman jama'etlirining ortaq qiziqish nuqtisi bolup qalghan

Muxbirimiz erkin
2020-02-01
Élxet
Pikir
Share
Print
Rexime mahmut xanim en'gliyediki yehudiy jama'itining hey'etler kéngishi bilen en'gliye memliketlik imamlar meslihet kéngishi en'gliye parlaméntida ötküzgen yighinda Uyghurlarning weziyiti heqqide doklat bermekte. 2020-Yili 30-yanwar. London, en'gliye.
Rexime mahmut xanim en'gliyediki yehudiy jama'itining hey'etler kéngishi bilen en'gliye memliketlik imamlar meslihet kéngishi en'gliye parlaméntida ötküzgen yighinda Uyghurlarning weziyiti heqqide doklat bermekte. 2020-Yili 30-yanwar. London, en'gliye.
Social Media

En'gliyediki yehudiylar bilen musulmanlarning pelestin mesilisi, siyasiy we diniy-étiqadtiki murekkep ixtilaplar seweblik nurghun ishlarda ortaq pikir hasil qilip, hemkarliq élip bérishi besi müshkül bolsimu, lékin bu ixtilaplar ularning Uyghurlar mesiliside hemkarliqigha tosqunluq qilalmidi. Melum bolushiche, . Xitay hökümitining 1 milyondin 3 milyon'ghiche bolghan Uyghur, qazaq qatarliq musulmanlarni lagérlargha qamap, ularni xorlashtek qorqunchluq mu'amilisige qarshi turush ularning bu jehettiki ortaq hemkarliq nuqtisi bolup qaldi.

En'gliyediki yehudiy jama'itining hey'etler kéngishi bilen en'gliye memliketlik imamlar meslihet kéngishi 30‏-yanwar küni en'gliye parlaméntida yighin ötküzüp, Uyghur weziyiti we ulargha qandaq yardem qilishni muzakire qilghan. En'gliye yehudiy jama'iti hey'etler kéngishining teshkillishidiki bu yighinda Uyghurlarning nöwettiki weziyiti tonushturulup, en'gliyediki yehudiy we musulman jama'etlirining Uyghur kishilik hoquq qanuni chiqirilishi we xu'awéy shirkitining cheklinishige yardem qilishi telep qilin'ghan. En'gliye yehudiy jama'iti hey'etler kéngishini ezasi rabay deywid meyson ziyaritimizni qobul qilip, yehudiylarning néme üchün Uyghurlargha yardem qilish mejburiyiti hés qiliwatqanliqini chüshendürdi. Uning tekitlishiche, yehudiy chong qirghinchiliqining 75 yilliqi xatiriliniwatqan bir mezgilde milyonlighan Uyghurning lagérlargha qamilishi yehudiylarni qattiq bi'aram qilmaqtiken. 

U, 30‏-yanwar ziyaritimizni qobul qilghanda bu heqtiki bir so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: "Bu nahayiti orunluq bir so'al boldi. Biz en'gliye we pütkül yawropada yehudiy chong qirghinchiliqini xatirilimektimiz. Bu kün, bir milyon yüz ming yehudiy we shundaqla chin'gen ( sigan) we bashqa étnik guruppilar öltürülgen ashwéts jaza lagéri azad qilin'ghanliqining 75 yilliqi xatire künidur. Shunga, bir xelqni lagérlargha qamap basturushi yehudiylargha ularning ötmüshidiki qorqunchluq tragédiyeni eslitidu. Chünki, buningdin 75 yil burun lagérlardiki yehudiylargha néme ish bolghanliqi ularning éside. Shunga, men bir yehudiy bolush süpitide buning iztirapini chongqur hés qilalaymen. Men üchün bashqa xelqlerning basturulushigha qarshi chiqish diniy wezipidur." 

Sowét qizil armiyesi 1945‏-yili 1‏-ayning 27‏-küni polshadiki ashwéits yehudiylar jaza lagérini azad qilip, natsistlarning mezkur lagérda yüz minglighan yehudiyni öltürgenliki dunyagha ashkarilan'ghan. Shuningdin buyan her yili 27‏-yanwar yehudiylar chong qirghinchiliqi xatire küni süpitide xatirilinip kélinmekte. Mezkur xatire küni bu yil 27‏-yanwar dunyaning nurghun jaylirida xatirilen'gen. Londonda ötküzülgen xatirilesh pa'aliyitige dunya Uyghur qurultiyi qatnashqanidi. ‏ ‏‏30‏-Yanwar en'gliye parlaméntida ötküzülgen Uyghurlar heqqidiki yighin yehudiy chong qirghinchiliqini xatirilesh pa'aliyitining arqisidinla ötküzülgenidi. 

En'gliye memliketlik imamlar meslihet kéngishining re'isi, en'gliye hökümet meslihetchisi imam qari asim bu yighin'gha qatnashqan musulmanlar wekili. U 30‏-yanwar ziyaritimizni qobul qilip, xitayning milyonlighan Uyghurni lagérlargha qamishi, ulargha qarita "Qayta terbiye" élip bériwatqanliqini ilgiri sürüshi heqiqeten ademni heyran qalduridighanliqini bildürdi. 

Imam qari asim mundaq deydu: "Xitayda 1 milyondin 3 milyon'ghiche Uyghurning lagérlargha qamilip, diniy étiqadi seweblik jazalinishi heqiqeten qorqunchluq weqe. Xitayning bu heqtiki uchurlarni saqta xewer, dep élan qilishi, shundaqla lagérdiki tutqunlargha qayta‏-terbiye élip bériwatqanliqini ilgiri sürüshige ademning heqiqeten ishen'güsi kelmeydu. Milyonlighan kishige qayta terbiye élip bériwatqanliqi we kespiy maharet ögitiwatqanliqini ilgiri sürüshi peqet uning öz qilmishini yoshurush üchündur. ‏" uning tekitlishiche, musulmanlar we yehudiylar Uyghurlarning hoquqini birge qoghdash üchün bu yighinni ötküzgen. 

Qari asim mundaq dédi: "Yehudiylar chong qirghinchiliqi bolup 75 yildin kéyin, bosniyelik musulmanlargha irqiy qirghinchiliq élip bérilip 25 yildin kéyin, shundaqla kombodzha, darfur, ruwandalarda yüz bergen irqiy qirghichiliqlardin kéyin 'hergiz qaytilanmaydu' dégenni dawamliq tekitligen bolsaqmu, lékin bu yene qaytilanmaqta. 'hergiz qaytilanmaydu' dégen bu söz insanlar hergiz özining izzet hörmiti, kimliki, diniy étiqadi we arqa körünüshidin mehrum qilinmaydu, dégenliktur. Bügün, biz musulmanlar we yehudiylar bir yerge kélip, Uyghurlarning hoquqini qoghdash üchün yighilduq. Men barliq qanallarning démokratik usulda Uyghurlarning kishilik hoquqining depsende qilinishigha awaz chiqishini ümid qilimen."

Rabay deywid meysénning qarishiche," hergiz qaytilanmaydu "Dégen sözni qilish asan bolsimu, lékin buni emeliyette ishqa ashurmaq asan emes iken. U, buning üchün siyasiy rehberlerge bésim ishlitish kéreklikini bildürdi. Deywid meysén, "Uyghurlarning keng kölemlik tutqun qilinishi bu jehettiki bir signal, dep qarashqa bolamdu?", dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq deydu: "Méningche bu shundaq, méningche biz 'hergiz qaytilanmaydu' dégenni chüshinip yétishimiz kérek. Heqiqeten, 'hergiz qaytilanmaydu' déyish bek asan. Elwette buni hemme adem undaq oylimaydu. Biz intayin müshkül bir yershari siyasiy weziyitide yashawatimiz. Biz döletlerning bu yolni tutushigha küchlük telep qoyup, bu arqiliq az sanliq milletlerning kishilik hoquqigha kapaletlik qilishimiz zörür. Men éytqandek 'hergiz qaytilanmaydu', déyish bek asan. Shunga, bizning ishimiz siyasiy rehberlerge bésim ishlitip, bu mesilini qandaq hel qilish yolini tépishimizdur." 

Rexime mahmut xanim d u q gha wakaliten bu yighin'gha qatniship, Uyghurlarning weziyiti heqqide doklat bergen Uyghur pa'aliyetchidur. Uning bildürüshiche, u yighinda en'gliyediki musulman we yehudiy jama'itining xu'awéy shirkitini chekleshke, shundaqla Uyghur kishilik hoquq qanuni chiqirilishigha yardem qilishni telep qilghan. Rexime mahmut xanim 30-yanwar ziyaritimizni qobul qilip, bu ikki mesilining néme üchün Uyghurlar üchün muhimliqini chüshendürdi. Uning tekitlishiche, xuhwéy shirkiti Uyghur aptonom rayonidiki basturushta xitay hökümitige yardemleshken. U, en'gliye üchün bixeterlik tehditi bolupla qalmay, kishilik hoquq depsendichilikining ishtirakchisi ikenlikini bildürdi. 

Rexime mahmut xanim xitayning xuhwéy shirkitini cheklesh heqqidiki bu telipini en'gliye hökümiti qarar chiqirip, xuhwéy shirkitining en'gliye reqemlik ul esliheler qurulushlirigha qismen qatnishalaydighanliqini élan qilghan mezgilde otturigha qoyghan. Amérika hökümiti ilgiri xuhwéyning bixeterlik tehditi peyda qilidighanliqini agahlandurup, uning en'gliye reqemlik ul esliheler qurulushigha ishtirak qilishigha qarshi chiqqan. Eger en'gliye xuhwéygha yol échip berse, uning bilen bolghan istixbarat hemkarliqigha xatime béridighanliqini bildürgenidi. En'gliye hökümiti 28‏-yanwar élan qilghan qararida, xu'awéyning herbiy baza we yadro istansisidek nazuk orunlarning reqemlik ul esliheler qurulushlirigha qatnishalmaydighanliqini bildürgen.

Toluq bet