Әнглийә парламентида уйғурлар әһвалини тәкшүридиған мәхсус гуруппа қурулмақчи

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-06-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Вестминстер парламент сарийида өткүзүлгән «хитай, шинҗаңда кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң һәддидин ешиши» темисидики йиғиндин көрүнүш. 2019-Йили 26-июн, лондон.
Вестминстер парламент сарийида өткүзүлгән «хитай, шинҗаңда кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң һәддидин ешиши» темисидики йиғиндин көрүнүш. 2019-Йили 26-июн, лондон.
RFA/Oyghan

26-Июнда әнглийә пайтәхти лондонниң вестминстер парламент сарийида әнглийә вә уйелс адвокатлиқиниң кишилик һоқуқ комитети һәмдә кишилик һоқуқ бойичә пүткүл партийәләрниң парламент гурупписиниң орунлаштуруши билән «хитай, шинҗаңда кишилик һоқуқ дәпсәндичиликиниң һәддидин ешиши» темисида йиғин болуп өтти. Игилишимизчә, мәзкур органлар әнглийә парламенти вә башқиму һоқуқ қоғдаш тәшкилатлири билән бирликтә адвокатлар, һоқуқ қоғдиғучилар вә башқиларниң һоқуқлирини тәминләш, хәлқара инсан һәқлирини назарәт қилиш охшаш вәзипиләрни атқуридикән.

Йиғин риясәтчиси парламент тәркибидики көчмәнләр министирлиқиниң назарәтчиси афзал хан мәзкур йиғинниң асасий мәқситини чүшәндүрди.

Йиғин ахбаратнамисидә ейтилишичә, йиғинда уйғур районида бир милйондин ошуқ уйғур вә башқиму түркий-мусулман хәлқлириниң аталмиш «сиясий билим лагерлири» да тутуп туруватқанлиқи, буниңдин ташқири йәнә милйонлиған адәмниң әркинликтин мәһрум қилинғанлиқи, инсан һәқлирини бузғанлиқи үчүн хитайни җавабқа тартиш йоллириға аит мәсилиләрни муһакимә қилиш қарап чиқилған. Ахбаратнамидә йәнә мәзкур лагерларда тутуп турулуватқанларниң сиясий-идийәлик тазилашқа, өз динидин баш тартишқа мәҗбурлиниватқанлиқи, бу җәһәттә уларниң бәзидә қийнашларға дучар болуватқанлиқи, бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң көплигән көзәткүчилириниң, кишилик һоқуқ бойичә баш комиссариниң уйғур ели вәзийитидин қаттиқ тәшвишлиниватқанлиқи ейтилған.

Йиғинда сөзгә чиққан әнглийә адвокати, сүрийә мәсилиси бойичә б д т комиссийәсиниң сабиқ хадими серена гейтис, әнглийә вә уйелс кишилик һоқуқ комитетиниң адвокати шона җолли, тонулған уйғур нахшичиси, тәрҗиман рәһимә мәхмут вә башқилар бу һәқтә мәлумат бәрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған көчмәнләр министирлиқиниң назарәтчиси афзал хан әпәнди әнглийә парламентида бүгүн уйғур мәсилисиниң қоюлуш сәвәби һәққидә тохтилип, мундақ деди: «уйғурларниң әһвали, болупму лагерлар тоғрилиқ охшимиған мәлуматлар бар. Бәзилири җаза лагери дәйду, бәзилири өгиниш лагери дәйду. Биз бу йәрдә йәнә зади немә иш болуватиду, буни қандақ қилишимиз керәк? дегән соаллар билән бу мәсилиләрни оттуриға қоюш үчүн бәзиләр өзлириниң тәҗрибисини, өзлириниң билгәнлирини аңлитиш, йәнә шундақла мутәхәссисләрниң буниңға қандақ васитиләрни қоллиниш, уйғурларниң бу әһвалиға қандақ ярдәм қилимиз дегән мәсилиләрни музакирә қилиш үчүн йиғилдуқ».

«Әнглийәдә, мәсилән, парламентта уйғур мәсилисигә аит йәнә қандақ паалийәтләрниң елип берилиши мумкин?» дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди;

«Бүгүнки мушу паалийәттә аңлиғанлиримиз бу кишилик һоқуқ чеграсидин, һәддидин ашқан нәрсә. Һазир, йәни 21-әсирдә бир милләтниң кишилик һоқуқлирини бу қәдәр дәпсәндә қилишқа мундақ қарап турсақ болмайду. Бүгүн әнглийә парламентида өткән йиғиндиму ейтилип өтти. Парламентта бир гуруппа қурулмақчи. Бу гуруппа мәхсус мушу уйғурларниң әһвали, болупму уларниң вәтинидә немә ишлар болуватиду, мушу һәққидә техиму көп дәлилләрни топлап, әнглийәниң дөләт ичидә вә хәлқарада буниңға васитиләрни қоллинип, уйғурларниң әһвалиға ярдәм қилиш қарари қобул қилинди».

Йиғин давамида лондон шәһиридә яшаватқан уйғурлардин әзиз әйса әлкүн әпәнди вә ғунчәм ханим уйғур елидики вәзийәт һәмдә уруқ-туғқанлири һәққидә гуваһлиқ бәрди.

Зияритимизни қобул қилған рәһимә мәхмут ханим мундақ деди: «мән өзүмниң бир паалийәтчи, тәрҗиман болғанлиқимдин вәтәнниң сиртида яшаватқан нурғун қериндашлиримниң кәчүрмишлиригә шаһит болдум. Шуларни аңлаттим. Бу йәрдә пакитни аңлитишимиз керәк».

Рәһимә мәхмут балилирини вәтәндә қоюп қойған әр вә аялларниң һессиятлирини, уларниң наһайити еғир күнләрдә яшаватқанлиқини пакит вә дәлилләр билән йәткүзүшкә тиришқанлиқини оттуриға қоюп, йәнә мундақ деди: «мениң бүгүн әң хушал болғиним парламентта уйғурларниң әһвалини тәкшүридиған бир мәхсус гуруппа қуруп, шу гуруппа арқилиқ испатларни дөләткә йәткүзүш бойичә мәхсус қарарниң қобул қилиниши. Әнглийәдә уйғурларниң дәваси шәрқий түркистан дәвасиниң юқири бир пәллигә көтүрүлүшидин дерәк бериду. Мениңчә, яхши бир паалийәт болди».

Биз әзиз әйса әлкүн әпәндиниң бу паалийәт һәққидә пикирини сориғинимизда, у бу йиғинда оттуриға қоюлған мәсилиләрни өзи үчүн чоң йеңилиқ дәп һесаблимайдиғанлиқини билдүрүп, мундақ деди: "әмма биз һәр күни аңлаватқан мәсилиләр оттуриға қоюлди. Болупму бир ханим хитайни қандақ җазалаш һәққидә сөзлиди. Мән бу йиғинда соал соридим, бир йилда қанчилик инсанлар өлүп кәтти хитайниң җаза лагерлирида? силәр әмәлий һәрикәт, әмәлий тәдбир қоллинип, хитайни җазалишиңлар керәк. Хитайниң ирқий қирғинчилиқини тохтитишиңлар керәк дедим. Демәк, мундақ йиғинларниң болғини яхши. Көплигән қануний органларниң адәмлири қатнишипту. Әмма бу йәнә йетәрлик әмәс дәп қараймән».

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт