Әнглийә парламент әзаси: «әнглийә чоқум уйғурларни әркинликкә чиқиридиған бир йол тепиши керәк»

Мухбиримиз ирадә
2020-09-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әнглийә парламентида мәхсус уйғурларниң вәзийити һәққидә өткүзүлгән муназирә йиғинида әнглийә парламент әзаси шабана мәһмуд уйғурларниң һазирқи вәзийити һәққидә наһайити күчлүк нутуқ сөзлимәктә. 2020-Йили 9-сентәбир, лондон.
Әнглийә парламентида мәхсус уйғурларниң вәзийити һәққидә өткүзүлгән муназирә йиғинида әнглийә парламент әзаси шабана мәһмуд уйғурларниң һазирқи вәзийити һәққидә наһайити күчлүк нутуқ сөзлимәктә. 2020-Йили 9-сентәбир, лондон.
Shabana Mahmoodning Twittéridin élin’ghan

9-Сентәбир күни әнглийә парламентида мәхсус уйғурларниң вәзийити һәққидә бир муназирә йиғини өткүзүлгән. Йиғинда әнглийә парламент әзаси шабана мәһмуд уйғурларниң һазирқи вәзийити һәққидә наһайити күчлүк бир нутуқ сөзлигән.

У сөзини мундақ башлиған: «мән бүгүнки пурсәт арқилиқ һөкүмитимизни хитай һөкүмити вә уларниң шинҗаңдики уйғур хәлқигә йүргүзүватқан ирқий қирғинчилиқини тохтитиши үчүн күчлүк йосунда бесим шәкилләндүрүшкә чақиримән. Әмди бу җинайәт җазасиз қеливәрмәслики керәк. Чоқум бири оттуриға чиқип буниңға ‹йетәр әмди!' дейиши керәк.»

Шабана ханим сөзидә хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йүргүзүватқан сиясәтлириниң ирқий қирғинчилиқтин башқа нәрсә әмәсликини қайта қайта тәкитлигән. У: «хитай һөкүмити пәқәт‹ирқий қирғинчилиқ' дәплааташқа болидиған һәрикәтлирини тосалғусиз давам қилмақта, әмма буниңға қарши күчлүк рәһбәрлик вә һәрикәтләр үмид қилиниватқан дәқиқиләрдә пәқәтла әснәш авазлири кәлмәктә» дегән һәмдә һөкүмәтләрниң бу мәсилидики сус позитсийисини тәнқид қилған.

Шабана ханим уйғур лагер шаһитлириниң телевизийәләргә бәргән гуваһлиқ сөзлиридин нәқил кәлтүрүп, лагерларда бир милйондин артуқ уйғурниң қаттиқ қейин-қистақларға дучар болуватқанлиқини, уйғур аяллириниң мәҗбурий туғмас қилиниватқанлиқини, кишиләрниң өлүватқанлиқини, уйғурларниң қаттиқ назарәт вә бесим астида яшаватқанлиқини мисаллар билән сөзләп өткән. У: «бу җинайәтләрниң тизимлики интайин узун вә қорқунчлуқ,» дегән.

Шабана ханим сөзидә йәнә һазир күчлүк муназирә темиси болуватқан «мулән» филиминиму тилға алған. У диснейниң уйғурлар зулум көрүватқан районда филим ишлиши вә хитай сақчи органлириға рәһмәт ейтиштәк һәрикитини «уйғурларға қилиниватқан зулумни көрмәскә селивелишниң әң ярқин өрники» дегән. У: «‹мулән' филимидәк аилә, достлуқ вә һөрлүк тәсвирләнгән бир филим адәмни мәсхирә қилғандәк дәл мәҗбурий туғмас қилиш әп бериливатқан, аилиләр вәйран қилиниватқан, залимларчә җинайәтләр елип бериливатқан, қисқиси ирқий қирғинчилиқ йүз бериватқан җайда сүрәткә елинған» дегән.

У хитай һөкүмити уйғурларға зулум қиливатқили узун йиллар болған болсиму, кейинки бир қанчә йилда хитай һөкүмитиниң техиму җасарәтлинип, зулумни еғирлаштурғанлиқини вә нәтиҗидә бир милйондин артуқ кишиниң җаза лагерлириға қамилип, еғир қейин-қистақ көрүватқанлиқини, һазир хитай һөкүмитиниң бу зулумни астилатқанлиқи яки уни тохтатқанлиқи һәққидә һечқандақ аламәт йоқлуқини тәкитлигән.

У әнглийә һөкүмитигә мундақ дәп чақириқ қилған: «биз бу йүз бериватқан ишлардин алақзадә болушимизвә чөчүшимиз керәк. Шундақла бизчоқум уйғурларни әркинликкә чиқиридиған бир йол тепип чиқиш үчүн қәтий нийәткә келишимиз керәк. Мән һөкүмитимизниң бу апәтни тохтитиш үчүн ачқучлуқ рол ойниялайдиғанлиқиға ишинимән. Мән зулумда рол алған мәйли һөкүмәт хадимлири вә хусусийлар болсун, уларни ‹магнетиский қануни' арқилиқ җазалашниң вақти аллиқачан йетип кәлди, дәп қараймән.»

Парламент әзаси шабана мәһмуд сөзидә хитай һөкүмити иқтисадий күчини қоллинип һәрқайси һөкүмәтләрниң сүкүтини сетивалған, қарши һәрикәт қилғанларни иқтисадий әвзәлликни қоллинип җазалаватқан бир реяллиқ алдида, әнглийә һөкүмити вә хәлқара җамаәтниң боюн әгмәслики керәкликини, хәлқарада чоқум хитайниң тәсиридин мустәсна бир мустәқил тәкшүрүш гурупписи қуруп чиқиш вә шуниңдәк һәр хил амаллар арқилиқ чоқум уйғурларға қаритилған зулумни йеқиндин көзитиш вә қарши тәдбир елиниши керәкликини әскәрткән. У сөзидә уйғурларниң мәҗбурий әмгәк мәсилиисниму тилға елип, һәрқандақ карханиниң мәҗбурий әмгәктин пайда елиш йоллириниң пүтүнләй тақилиши керәкликини әскәрткән. У әгәр хитай дөләт рәиси ши җинпиңниң һәрикәтлири чәкләнмигән тәқдирдә, бу әсирниң толиму қорқунчлуқ бир әсиргә айлинидиғанлиқини билдүргән.

Униң сөзи давамида бир қанчә башқа парламент әзалириму сөз қетип, униң сөзлирини қоллиған вә әнглийә һөкүмити уйғурларға йүргүзүлүватқан ирқий қирғинчилиқни тохтитишта чоқум рәһбәрлик рол ойниши керәк, дәп тәкитлигән. Шабана ханим сөзи ахирида «биз бу зулумни билмигән болуп туралмаймиз. Биз уни билимиз вә униңға қарши һәрикәткә өтүшимиз керәк. Тарих бизниң һәрикитимизни вә бизниң таллашлиримизни баһалайду,» дегән.

Әнглийә парламент әзаси шабана мәһмудниң сөзи аяғлашқандин кейин, әнглийә парламентиниң әзаси һәм шундақла әнглийәниң ташқи сиясәт, милләтләр вә тәрәққиятқа мәсул дөләт ишлар министирлиқиниң әмәлдари нигәл адамс парламент әзалириниң соаллириға җаваб бәргән. У сөзидә әнглийә һөкүмитиниң уйғурларға қаритиливатқан зулумға диққәт қиливатқанлиқини, әнглийә ширкәтлириниң мәҗбурий әмгәктин пайдилинишини чәкләватқанлиқини ейтқан.

Парламент әзалиридин бири уйғурларға қаритилған зулумни тохтутушта әнглийәниң чоқум хәлқаралиқ бир һәрикәткә башламчилиқ қилиши керәкликини тәкитлигәндә у буниңға қошулидиғанлиқини вә йеқиндин буян уйғурларниң ирқий қирғинчилиққа учраватқанлиқини испатлайдиған доклатларни көрүп вәзийәтниң һәқиқәтән җиддийликидин чөчигәнликини ейтти вә сөзидә «уйғурлар мәсилиси мән үчүн, ташқи ишлар министири үчүн вә әнглийә һөкүмити үчүн алдинқи қатардики муһим мәсилә» дәп көрсәтти вә бу һәқтә давамлиқ хизмәт қилидиғанлиқини ейтти.

Әнглийә парламентида уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә өткүзүлгән бу йиғин вә парламент әзаси шабана ханимниң нутқи тивиттир қатарлиқ иҗтимаий таратқуларда күчлүк инкас қозғиди. Униң бу нутқи һәққидә «хиндәх» намлиқ тор гезитидә мәзкур тор гезитиниң муавин муһәррири җамима ситейнфелд тәрипидин бир парчә көз қараш мақалиси елан қилинди. У мақалисидә парламент әзасиниң әнглийә һөкүмитигә қилған чақириқини қоллаш билән биргә, һәрбир инсанни өз алдиға уйғурларға аит учурларни тарқитиш, өзлири сетивалған мәһсулатниң қәйәрдә ишләпчиқирилғанлиқиға диққәт қилиш, намайиш қилиш, уйғурларға сөз пурсити бериш вә уйғур кишилик һоқуқ органлириға ярдәм қилиш дегәндәк 7 хил һәрикәт арқилиқ бу зулумни тохтитиш үчүн күч чиқиришқа чақирған.

Нөвәттә әнглийәдә уйғур мәсилисидики ойғиниш күчлүк болуп, 11-сентәбир күни йәнә лондондики хитай әлчиханиси алдида бир түркүм әнглийәлик яшлар намайиш қилип, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан ирқий қирғинчилиқиға наразилиқ билдүргән. «Әнглийә уйғурларни қоллаш һәрикити» дәп аталған тәшкилатниң уюштуруши билән өткүзүлгән бу намайишқа 100 дин ошуқ киши қатнашқан. Чәтәлләрдики уйғур көзәткүчиләр әнглийә һөкүмити вә җамаити арисида күчийиватқан бундақ һәрикәтләрниң уйғурлар үчүн муһим әһмийәткә игә икәнликини билдүрүшмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт