En'gliye parlamént ezasi: "En'gliye choqum Uyghurlarni erkinlikke chiqiridighan bir yol tépishi kérek"

Muxbirimiz irade
2020-09-11
Élxet
Pikir
Share
Print
En'gliye parlaméntida mexsus Uyghurlarning weziyiti heqqide ötküzülgen munazire yighinida en'gliye parlamént ezasi shabana mehmud Uyghurlarning hazirqi weziyiti heqqide nahayiti küchlük nutuq sözlimekte. 2020-Yili 9-séntebir, london.
En'gliye parlaméntida mexsus Uyghurlarning weziyiti heqqide ötküzülgen munazire yighinida en'gliye parlamént ezasi shabana mehmud Uyghurlarning hazirqi weziyiti heqqide nahayiti küchlük nutuq sözlimekte. 2020-Yili 9-séntebir, london.
Shabana Mahmoodning Twittéridin élin’ghan

9-Séntebir küni en'gliye parlaméntida mexsus Uyghurlarning weziyiti heqqide bir munazire yighini ötküzülgen. Yighinda en'gliye parlamént ezasi shabana mehmud Uyghurlarning hazirqi weziyiti heqqide nahayiti küchlük bir nutuq sözligen.

U sözini mundaq bashlighan: "Men bügünki purset arqiliq hökümitimizni xitay hökümiti we ularning shinjangdiki Uyghur xelqige yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqini toxtitishi üchün küchlük yosunda bésim shekillendürüshke chaqirimen. Emdi bu jinayet jazasiz qéliwermesliki kérek. Choqum biri otturigha chiqip buninggha 'yéter emdi!' déyishi kérek."

Shabana xanim sözide xitay hökümitining Uyghur élide yürgüzüwatqan siyasetlirining irqiy qirghinchiliqtin bashqa nerse emeslikini qayta qayta tekitligen. U: "Xitay hökümiti peqet'irqiy qirghinchiliq' depla'atashqa bolidighan heriketlirini tosalghusiz dawam qilmaqta, emma buninggha qarshi küchlük rehberlik we heriketler ümid qiliniwatqan deqiqilerde peqetla esnesh awazliri kelmekte" dégen hemde hökümetlerning bu mesilidiki sus pozitsiyisini tenqid qilghan.

Shabana xanim Uyghur lagér shahitlirining téléwiziyelerge bergen guwahliq sözliridin neqil keltürüp, lagérlarda bir milyondin artuq Uyghurning qattiq qéyin-qistaqlargha duchar boluwatqanliqini, Uyghur ayallirining mejburiy tughmas qiliniwatqanliqini, kishilerning ölüwatqanliqini, Uyghurlarning qattiq nazaret we bésim astida yashawatqanliqini misallar bilen sözlep ötken. U: "Bu jinayetlerning tizimliki intayin uzun we qorqunchluq," dégen.

Shabana xanim sözide yene hazir küchlük munazire témisi boluwatqan "Mulen" filiminimu tilgha alghan. U disnéyning Uyghurlar zulum körüwatqan rayonda filim ishlishi we xitay saqchi organlirigha rehmet éytishtek herikitini "Uyghurlargha qiliniwatqan zulumni körmeske séliwélishning eng yarqin örniki" dégen. U: "'mulen' filimidek a'ile, dostluq we hörlük teswirlen'gen bir filim ademni mesxire qilghandek del mejburiy tughmas qilish ep bériliwatqan, a'ililer weyran qiliniwatqan, zalimlarche jinayetler élip bériliwatqan, qisqisi irqiy qirghinchiliq yüz bériwatqan jayda süretke élin'ghan" dégen.

U xitay hökümiti Uyghurlargha zulum qiliwatqili uzun yillar bolghan bolsimu, kéyinki bir qanche yilda xitay hökümitining téximu jasaretlinip, zulumni éghirlashturghanliqini we netijide bir milyondin artuq kishining jaza lagérlirigha qamilip, éghir qéyin-qistaq körüwatqanliqini, hazir xitay hökümitining bu zulumni astilatqanliqi yaki uni toxtatqanliqi heqqide héchqandaq alamet yoqluqini tekitligen.

U en'gliye hökümitige mundaq dep chaqiriq qilghan: "Biz bu yüz bériwatqan ishlardin alaqzade bolushimizwe chöchüshimiz kérek. Shundaqla bizchoqum Uyghurlarni erkinlikke chiqiridighan bir yol tépip chiqish üchün qet'iy niyetke kélishimiz kérek. Men hökümitimizning bu apetni toxtitish üchün achquchluq rol oyniyalaydighanliqigha ishinimen. Men zulumda rol alghan meyli hökümet xadimliri we xususiylar bolsun, ularni 'magnétiskiy qanuni' arqiliq jazalashning waqti alliqachan yétip keldi, dep qaraymen."

Parlamént ezasi shabana mehmud sözide xitay hökümiti iqtisadiy küchini qollinip herqaysi hökümetlerning sükütini sétiwalghan, qarshi heriket qilghanlarni iqtisadiy ewzellikni qollinip jazalawatqan bir réyalliq aldida, en'gliye hökümiti we xelq'ara jama'etning boyun egmesliki kéreklikini, xelq'arada choqum xitayning tesiridin mustesna bir musteqil tekshürüsh guruppisi qurup chiqish we shuningdek her xil amallar arqiliq choqum Uyghurlargha qaritilghan zulumni yéqindin közitish we qarshi tedbir élinishi kéreklikini eskertken. U sözide Uyghurlarning mejburiy emgek mesili'isnimu tilgha élip, herqandaq karxanining mejburiy emgektin payda élish yollirining pütünley taqilishi kéreklikini eskertken. U eger xitay dölet re'isi shi jinpingning heriketliri cheklenmigen teqdirde, bu esirning tolimu qorqunchluq bir esirge aylinidighanliqini bildürgen.

Uning sözi dawamida bir qanche bashqa parlamént ezalirimu söz qétip, uning sözlirini qollighan we en'gliye hökümiti Uyghurlargha yürgüzülüwatqan irqiy qirghinchiliqni toxtitishta choqum rehberlik rol oynishi kérek, dep tekitligen. Shabana xanim sözi axirida "Biz bu zulumni bilmigen bolup turalmaymiz. Biz uni bilimiz we uninggha qarshi heriketke ötüshimiz kérek. Tarix bizning herikitimizni we bizning tallashlirimizni bahalaydu," dégen.

En'gliye parlamént ezasi shabana mehmudning sözi ayaghlashqandin kéyin, en'gliye parlaméntining ezasi hem shundaqla en'gliyening tashqi siyaset, milletler we tereqqiyatqa mes'ul dölet ishlar ministirliqining emeldari nigel adams parlamént ezalirining so'allirigha jawab bergen. U sözide en'gliye hökümitining Uyghurlargha qaritiliwatqan zulumgha diqqet qiliwatqanliqini, en'gliye shirketlirining mejburiy emgektin paydilinishini cheklewatqanliqini éytqan.

Parlamént ezaliridin biri Uyghurlargha qaritilghan zulumni toxtutushta en'gliyening choqum xelq'araliq bir heriketke bashlamchiliq qilishi kéreklikini tekitligende u buninggha qoshulidighanliqini we yéqindin buyan Uyghurlarning irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqanliqini ispatlaydighan doklatlarni körüp weziyetning heqiqeten jiddiylikidin chöchigenlikini éytti we sözide "Uyghurlar mesilisi men üchün, tashqi ishlar ministiri üchün we en'gliye hökümiti üchün aldinqi qatardiki muhim mesile" dep körsetti we bu heqte dawamliq xizmet qilidighanliqini éytti.

En'gliye parlaméntida Uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqide ötküzülgen bu yighin we parlamént ezasi shabana xanimning nutqi tiwittir qatarliq ijtima'iy taratqularda küchlük inkas qozghidi. Uning bu nutqi heqqide "Xindex" namliq tor gézitide mezkur tor gézitining mu'awin muherriri jamima sitéynféld teripidin bir parche köz qarash maqalisi élan qilindi. U maqaliside parlamént ezasining en'gliye hökümitige qilghan chaqiriqini qollash bilen birge, herbir insanni öz aldigha Uyghurlargha a'it uchurlarni tarqitish, özliri sétiwalghan mehsulatning qeyerde ishlepchiqirilghanliqigha diqqet qilish, namayish qilish, Uyghurlargha söz pursiti bérish we Uyghur kishilik hoquq organlirigha yardem qilish dégendek 7 xil heriket arqiliq bu zulumni toxtitish üchün küch chiqirishqa chaqirghan.

Nöwette en'gliyede Uyghur mesilisidiki oyghinish küchlük bolup, 11-séntebir küni yene londondiki xitay elchixanisi aldida bir türküm en'gliyelik yashlar namayish qilip, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan irqiy qirghinchiliqigha naraziliq bildürgen. "En'gliye Uyghurlarni qollash herikiti" dep atalghan teshkilatning uyushturushi bilen ötküzülgen bu namayishqa 100 din oshuq kishi qatnashqan. Chet'ellerdiki Uyghur közetküchiler en'gliye hökümiti we jama'iti arisida küchiyiwatqan bundaq heriketlerning Uyghurlar üchün muhim ehmiyetke ige ikenlikini bildürüshmekte.

Toluq bet