En'gliye parlamént ezaliri hökümetni xitay emeldarlirigha jaza yürgüzüshke chaqiriq qildi

Muxbirimiz jewlan
2020-10-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitaygha qarshi achliq élan qilish we imza toplash pa'aliyitini qozghighan, en'gliye LBC radiyosining riyasetchisi mejid nawaz ependi mezkur programmida riyasetchilik qilmaqta.
Xitaygha qarshi achliq élan qilish we imza toplash pa'aliyitini qozghighan, en'gliye LBC radiyosining riyasetchisi mejid nawaz ependi mezkur programmida riyasetchilik qilmaqta.
GETTY IMAGES

12-Öktebir en'gliye parlamént ezaliri xitay hökümitining kishilik hoquq depsendichilikige qarshi tedbir élish, bolupmu Uyghurlarning kishilik hoquqini depsende qilishqa chétishliq xitay emeldarlirini magnitiski qanuni boyiche jazalash toghruluq muzakire élip bardi we en'gliye hökümitige teklip sunup, xitayning kishilik hoquq zorawanliqigha qarshi tedbir élishqa chaqirdi.

Bu qétimliq muzakire, en'gliye LBC radiyosining riyasetchisi mejid nawaz qozghighan xitaygha qarshi achliq élan qilish we imza toplash pa'aliyitining netijisi bolup, en'gliye yehudiy wekilliri komitéti özining tiwittér hésabida mejit nawazning 100 mingdin köp imzagha érishken iltimasigha yuqiri baha bergen hemde bu yil 7-ayda xitayning en'gliyede turushluq bash elchisige yazghan xétini hembehirlep, "Biz bu xette éytqandek, dunya Uyghur xelqige yürgüzülgen irqiy qirghinchiliqni hergiz untumaydu" dégen. Dunya Uyghur qurultiyining londondiki ishxanisining mes'uli, xitaygha qarshi parlamént ezliri birliki(IPAC) meslihetchiler guruppisining ezasi rehime mehmut xanim mejid nawazning bu ishtiki töhpisi heqqide toxtaldi.

Mejit nawaz 11-öktebirdiki programmisida mundaq dégen: "Xitayda gerche irqiy qirghinchiliq yüz bergen bolsimu, b d t kishilik hoquq kéngishide bir kishilik orun igileshke urunmaqta. Men en'gliye parlamént ezaliri biz dégen ishni qilamdu-yoq, bilmeymen. Emma ularning bu mesile toghruluq muzakire élip baridighanliqi nahayiti yaxshi ish. Andin radiyo anglighuchilar awam palata ezalirining magnitiski qanunini yolgha qoyushqa bélet tashlash ehwalini anglisa deymen. Men silerge qandaq qilishni éytip bérey, siler magnitiski qanuni yolgha qoyushqa qarshi bélet tashlighan parlamént ezalirigha diqqet qilinglar, andin ularning némishqa mushundaq qilghanliqini soranglar".

Bu qétimliq muzakirige qatnashqan en'gliye parlamént ezalirining köpinchisi xitaygha qarshi parlamént ezliri birliki(IPAC)ning ezaliri bolup, rehime mehmut xanim bu xelq'ara birlikning bu qétimliq muzakiride chong rol oynighanliqini bildürdi.

Bu muzakiride xitaygha qarshi parlamént ezliri birliki(IPAC)ning birleshme re'isi iyan dankin simis ependi söz qildi. U sözide xitayning Uyghurlarni keng-kölemlik basturuwatqanliqigha da'ir pakitlarning toluq ikenliki we xitayning höjjetliride ismi tilgha élin'ghan xitay emeldarlirini magnitiski qanuni boyiche jazalash kéreklikini bildürdi. U qolidiki pakitlargha asasen hazir 400 dek lagérda bir milyondin üch milyon'ghiche Uyghurning qamalghanliqini, ularning qiyin-qistaqqa, ménge yuyushqa, mejburiy emgekke mehkum qilin'ghanliqini, lagérlarning hélihem kéngeytilip séliniwatqanliqini otturigha qoyghandin kéyin mundaq dédi: "Mana bu biz emdi qayta kelmeydu dégen tarix, mana bu biz ötmüshke nezer salghanda köridighan külpet. Biz irqiy qirghinchiliq élip bériwatqan döletler bilen soda qilalmaymiz. Biz bu xil qebih jinayetni tosush üchün magnitiski qanunila emes, tibet we xongkonggha qarita kishilik hoquq qanunlirinmu yolgha qoyushimiz kérek. Emma hazir bizning qilidighan ishimiz bu iltimasqa asasen heriketke ötüsh, en'gliye xelqi bu heriketni qollashni alliburun bashlidi, eger buninggha sel qarisaq, ularning arqisida qalimiz. Xitay bilen qanchilik soda qilip kéteyli, ashu kishilerning hayati aldida u héchnémige erzimeydu".

En'gliye parlamént ezasi, xitaygha qarshi parlamént ezliri birliki(IPAC)ning ezasi imran ehmedxan en'gliye hökümitini Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikige jawabkar xitay emeldarlirigha magnitiski qanunini yürgüzüpla qalmay, xitaydiki zamaniwi qulluq we mejburiy emgekke chétishliq sodidin alaqisini üzüshke chaqirdi. U yene köpligen musulman döletlerning Uyghur rayonidiki zulumgha süküt qilghanliqini eyiblidi, andin en'gliyening dunyadiki xelqlerning erkinliki we kishilik hoquqini qoghdashta, xitaydiki we bezi musulman döletlerdiki mustebit tüzümge qarshi turushta bashlamchi bolushi kéreklikini otturigha qoydi.

En'gliye parlamént ezasi naz shah xanim xitay hökümitining Uyghurlarni keng-kölemlik tutqun qilish, ménge yuyush, mejburiy emgekke sélish, Uyghur ayallirini tughmas qilish we balilirini chüshürüwétish, Uyghur musulmanlirini haraq ichishke, choshqa göshi yéyishke, étiqadidin waz kéchishke mejburlash qatarliq jinayetlirige a'it pakitlarning toluq ikenlikini, xitay emeldarlirigha jaza yürgüzüshke bularning yéterlik delil bolalaydighanliqini otturigha qoydi.

Uyghurlar mesilisige izchil köngül bölüp kéliwatqan en'gliye parlamént ezasi nusret ghéni özining tiwittér hésabida uchur yollap, korona wirusi cheklimisi tüpeylidin bu qétimqi muzakirige qatnishalmighan bolsimu, LBC radiyosida mejid nawazning programmisida sözligenlikini, en'gliye hökümiti we birleshken döletler teshkilatini Uyghur rayonidiki qebih jinayetni tekshürüshke we kishilik hoquq tajawuz qilghan xitay emeldarlirigha magnitiski qanunini yürgüzüshke dawamliq chaqiriq qilidighanliqini bildürgen.

Mejid nawaz bu programmisida bu qétimliq muzakiride otturigha qoyulghan xitayni bu qétimliq b d t kishilik hoquq kéngishige saylimasliq, xitay emeldarlirigha magnitiski qanunini yürgüzüsh, xitayning kishilik hoquqni depsende qilish jinayitini bahalash, b d t ning kishilik hoquqni qoghdash qanunini ijra qilishigha heydekchi bolush, xitay bilen qilidighan sodini toghra yolgha sélish qatarliq besh türlük teklipni sanap ötkende, nusret ghéni özining bu tekliplerge qoshulidighanliqini bildürdi, hemde en'gliye hökümitini xitab hökümitining Uyghurlarda yürgüzgen jinayitini qebihlik derijisini tekshürüp békitishke chaqiriq qildi.

Rehime mehmut xanim en'gliye parlamént ezalirining bu qétimliq muzakirige Uyghurlargha paydiliq pikirlerni otturigha qoyup hökümetke teklip sunushining ehmiyiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "Bu muzakiride en'gliye parlamént ezaliri bizni qollap, hökümetke yaxshi tekliplerni berdi. Buningda Uyghur teshkilatliri we pa'aliyetchilerningmu aktip roli bar. Uyghurlar mesilisi hazir en'gliye parlaméntida küntertipke keldi, mushundaq muzakiriler en'gliyedimu xitaygha qarshi birer qanun chiqishigha türtke bolidu, bizmu buning üchün dawamliq tirishimiz, ümidimiz zor".

Toluq bet