Enqerede ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida xitay xewpige qarita tedbir élish chaqirildi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2022.10.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Enqerede ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida xitay xewpige qarita tedbir élish chaqirildi Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida d u q ning mu'awin re'isi erkin ekrem ependi sözlimekte. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
Photo: RFA

Uyghurlar dunyaning herqaysi jaylirida xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqi munasiwiti bilen xitaygha qarshi naraziliq namayishi ötküzülüwatqan bir peytte enqeredimu axbarat yighini ötküzüldi. 9-Ayning 30-küni türkiyening paytexti enqerede ötküzülgen “Sherqiy türkistanning ishghal qilinishining 73-yilida insaniyetni kütüwatqan xitay xewpi” témisidiki muxbirlarni kütüwélish yighinida her qaysi döletler xitay xewpige qarita tedbir élishqa chaqirildi.

Uyghur diyarining kommunist xitay hakimiyiti teripidin bésiwélin'ghanliqining 73-yilliqini xatirilesh, “Uyghur qirghinchiliqi” gha lenet oqush meqsiti bilen Uyghur akadémiyesi wexpisi bilen sherqiy türkistan tetqiqat wexpi'isi teripidin uyushturulghan yighin'gha “Iyi” yeni “Yaxshi” partiyesining türk dunyasigha mes'ul mu'awin re'isi, parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi, “Yéngidin refah” partiyesi mu'awin re'isi doghan békin ependi, enqerediki Uyghur ziyaliylar, bezi ammiwi teshkilat mes'ulliri we téléwiziye-gézitlerning muxbirliri ishtirak qildi.

Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida Uyghur akadémiyesi wexpi bash katipi abdulxemit qaraxan sözlimekte. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida Uyghur akadémiyesi wexpi bash katipi abdulxemit qaraxan sözlimekte. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Yighin, aldi bilen türkiyening dölet marshi bilen sherqiy türkistanning istiqlal marshini oqush bilen bashlandi. Kéyin yighinning kün tertipige bina'en yighinni uyushturghan Uyghur akadémiyesi wexpisining bash katipi abdulxemit qaraxan ependi axbarat bayanatini oqup ötti. U, mundaq dédi: “Qimmetlik muxbirlar, parlamént ezaliri, siyasiy partiyelerning rehberliri, ammiwi teshkilat mes'ulliri we qimmetlik yighin ehli. Bügün xitayda 1-öktebir, xitay xelq jumhuriyeti qurulghan, sherqiy türkistan kommunist xitay teripidin bésiwélin'ghan waqtidur. Biz bu qarangghu künni xatirilesh, xitayning qirghinchiliq siyasitige lenet oqush shundaqla yighinida her qaysi döletlerni xitay xewpige qarita tedbir élishqa chaqirish meqsitide bu yerge jem bolduq”.

Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida “Yéngidin refah” partiyesi mu'awin re'isi doghan békin ependi sözlimekte. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinida “Yéngidin refah” partiyesi mu'awin re'isi doghan békin ependi sözlimekte. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Abdulxemit qaraxan ependi bayanatini mundaq dawamlashturdi: “2017-Yili ashkarilan'ghan jaza lagérliri we milliy qirghinchiliq siyasiti xitay xelq jumhuriyitining uzun yillardin buyan élip bériwatqan assimilyatsiye we yoq qilish siyasitining tézlitilgen sheklidur. Uyghurlar türk dunyasining ortaq miraslirini bügün'giche qoghdap kelgenidi. Lékin bügünki künde xitay türk we islam döletlirining perwasizliqidin tüpeyli Uyghurlarni pütünley yoq qilishqa tirishmaqta. Xitay Uyghurlarni pütünley yoq qilish bilenla qalmay, sherqiy türkistandiki barliq türkiy milletlerning ortaq tarixiy asar-etiqilirinimu yoq qilishqa tirishmaqta. Türk milliti xitayning dunyagha bolupmu türk dunyasigha élip kéliwatqan tehditini chüshinip yétip, bu tehditni toxtitish üchün heriketke ötüshi kérek”.

Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinidin körünüsh. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
Xitayning Uyghur élini bésiwalghanliqining 73-yilliqida ötküzülgen axbarat élan qilish yighinidin körünüsh. 2022-Yili 30-séntebir, enqere, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Arqidin “Yaxshi” partiyesi parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi söz qilip mundaq dédi: “Hemmimizge melum bolghinidek bügün sherqiy türkistan jumhuriyitining xitay teripidin yoq qilinip, ishghal qilinishining 73-yilidur. 1949-Yili xitay ishghalidin kéyin, xitayning sherqiy türkistandiki assimilyatsiye siyasiti künsayin kücheydi. Xitay 73 yildin buyan Uyghur we qazaq türkliri bashta sherqiy türkistandiki türkiy xelqlerge adem qélipidin chiqqan siyaset élip bardi. 2017-Yilidin kéyin ochuq ashkara halda qirghinchiliq élip bérishqa bashlidi. Xitay, dunyadiki démokratik döletlerning bésimigha pisent qilmay, qirghinchiliq siyasitini dawamlashturmaqta”.

Fahrettin yoqush ependi sözining dawamida mundaq dédi: “Biz 85 milyon musulman türk xelqi xitayning qérindashlirimizgha élip bériwatqan zulumini türkiye we dunya jama'etchilikige anglitish üchün türkiye hökümiti bilen islam döletlirini heriketke ötüshke chaqirimiz. Bu heqte biz, ‛yaxshi‚ partiye bolush süpitimiz bilen türkiye parlaméntida, xelq'ara sorunlarda Uyghur qirghinchiliqini, xitayning dunyagha bolupmu türk dunyasigha élip kélidighan xewpini otturigha qoyushqa dawam qilimiz”.

Arqidin yighinning kün tertipige bina'en “Yéngidin refah” partiyesi mu'awin re'isi doghan békin ependi söz qildi. U, mundaq dédi: “Partiyemiz sherqiy türkistanda boluwatqanlargha qarap turalmaydu. Partiyemizning qurghuchisi merhum proféssor nejmettin erbaqanmu türkiye parlaméntida dawamliq sherqiy türkistan mesilisini otturigha qoyatti. Burun biz istanbulda xitaygha qarshi nahayiti chong namayishlar ötküzduq. Hazir xitayning sherqiy türkistandiki zulumi irqiy qirghinchiliqqa aylandi. Shunga buni toxtitish üchün pütün islam döletlirini heriketke ötküzüsh kérek. Partiyemiz islam döletliri bilen bolghan munasiwitimizdin paydilinip ‛Uyghur qirghinchiliqi‚ni anglitiwatimiz. Uyghur türkliri bizning hem qan qérindishimiz hemde diniy qérindishimiz. Ular erkinlikke érishkiche her da'im ularning yénida bolidighanliqimizni yene bir qétim tekitlimekchimen”.

Yighin'gha Uyghur ziyaliylirimu ishtirak qildi. Yighin axirlashqandin enqerediki yildirim beyazit uniwérsitéti saghlamliq bilimliri fakultéti oqutquchisi doktor nametjan memet ependi ziyaritimizni qobul qildi. U, yighinda sherqiy türkistanning éghir weziyiti toghrisida yéngi melumatlarning bérilgenlikini we önümlük bolghanliqini bayan qildi.

Bu yighin'gha d u q ning mu'awin re'isi erkin ekrem ependi, “Kélechek” partiyesining teshkiliy ishlargha mes'ul xadimi aliy buraq topal'oghlu ependilermu qatniship söz qildi.

Bu, Uyghur akadémiyesi bilen sherqiy türkistan tetqiqat wexpisi teripidin enqerede ötküzülgen ikkinchi qétimliq xatirilesh yighinidur.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.