Muhajirettiki Uyghur sen'etkarlar: naxshichi erkin abdulla tarixning xata teripide turmasliqi kérek!

Muxbirimiz méhriban
2022.05.06
Muhajirettiki Uyghur sen'etkarlar: naxshichi erkin abdulla tarixning xata teripide turmasliqi kérek! Amérikada uzun bir mezgil sükütte turghan naxshichi erkin abdulla 3-may ötküzülidighan xitayning “Men shinjangdin keldim” namliq teshwiqat programmisida. 2022-Yili may.
Social Media

Naxshichisi erkin abdulla ötken esirning 90-yilliridin buyan özining xitay we Uyghur tilida éytqan naxshiliri bilen xitay ichide tonulghan idi.

Naxshichi erkin abdullaning 2017-yili xitaydin ayrilip, a'ilisi bilen amérikaning los-anjilés shehiride yashawatqanliqi melum. Uning 2017-yilidin buyan milyonlighan Uyghurlar “Qayta terbiyelesh” namidiki jaza lagérlirigha qamalghan, Uyghur diyarida sen'etkarlarni öz ichige alghan mutleq köp qisim Uyghur serxilliri tutqun qilin'ghan, Uyghurlar tarixning eng qarangghu dewrlirini béshidin ötküziwatqan yéqinqi 5 yildin buyan, erkin dunyada “Süküt” qilip turuwatqanliqi muhajirettiki Uyghur jama'itide köpligen so'allarni peyda qilghan idi.

Halbuki, amérikada uzun bir mezgil sükütte turghan naxshichi erkin abdulla yéqinda mexsus élan bérip, özining 3-may ötküzilidighan xitayning “Men shinjangdin keldim” namliq teshwiqat programmisigha qatniship, bir türküm yéngi naxshilarni tamashibinlar diqqitige sunidighanliqini bildürgen.

Erkin abdullaning öz awazi bilen bérilgen bu élan, birnechche kündin buyan féysbuk qatarliq ijtima'iy taratqularda keng tarqilip, muhajirettiki Uyghurlarning küchlük naraziliqini qozghighan. Nurghun kishiler bu heqte inkas yézip, erkin abdullaning amérikadek erkin we démokratik dölette yashap turuqluq, xitay teshkilligen “Men shinjangdin keldim” namliq teshwiqat programmisida naxsha éytmaqchi bolghanliqini qattiq eyibligen. Ular yene Uyghurlar pütkül millet gewdisi bilen xitayning irqiy qirghinchiliqigha uchrawatqan bügünki künde erkin abdullaning öz xelqining awazi bolmay, belki xitayning teshwiqat programmisida naxsha éytmaqchi bolghanliqi, uning tarixning xata teripide turuwatqanliqining ispati, dep qarimaqta.

Biz bu munasiwet bilen naxshichi erkin abdullaning bu mesilidiki shexsiy pikri we qarashlirini élip körüshke tirishtuq. Halbuki, naxshichi erkin abdulla bizning arqa-arqidin urghan téléfonlirimizni jawabsiz qaldurdi.

Amérika alem qatnishi idarisining inzhéniri doktor erkin sidiq ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, naxshichi erkin abdullaning özliri bilen bille kaliforniye shitatining los-anjilés shehiride yashaydighanliqini, uning kaliforniyediki Uyghurlar teshkilligen pa'aliyetlerge qatnashmaydighanliqini, uning alaqe da'irisining peqetla xitaygha erkin bérip kéleleydighan bir türküm kishiler bilenla cheklinidighanliqini tekitlidi.

Doktur erkin sidiq ependining tekitlishiche, milyonlighan Uyghurlar lagérlargha qamalghan, bir pütün millet gewdisi boyiche irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqan, bügünkidek éghir künlerde erkin abdulladek bir naxsha cholpanining amérikada yashap turupmu bu ehwalgha qarita héchqandaq inkas bildürmesliki kishini epsuslanduridiken. Uning üstige erkin abdullaning xitay hökümiti teshkilligen siyasiy teshwiqat xaraktérliq sen'et programmisida naxsha éytishi, bügünki künde Uyghurlar esla qobul qilalmaydighan bir ish iken.

Doktur erkin sidiq ependi yene bügünki künde chet ellerde özining sen'et nomurliri arqiliq, Uyghurlarning qiyin weziyitini dunyagha anglitip kéliwatqan Uyghur sen'etkarlirining az emeslikini, ularning erkin abdulla bilen roshen sélishturma hasil qilghanliqini bildürdi.

Awstraliyede “Uyghur muqam ansanbuli” ni qurup, Uyghur naxsha-muqamlirini orunlash bilen bir waqitta Uyghurlarning hazirqi qiyin ehwalini dunyagha anglitip kéliwatqan muqamchi shöhret tursun, bir sen'etkar üchün aldi bilen öz xelqining derdige derman bolush, ularningning awazi bolushning bir wijdaniy mes'uliyet ikenlikini tekitlidi.

Shöhret tursun ependining qarishiche, herqandaq bir sen'etkarning öz kespi üchün bezide qiyin tallashqa duch kélidighan mezgillirimu bolidiken. U öz kespdishi bolghan erkin abdullaning Uyghur xelqi teripidin söyülgen bir naxshichi bolush süpiti bilen bügünki eng qiyin künlerde tarixning xata teripide turmasliqini ümid qilidighanliqini bildürdi.

En'giliyediki Uyghur pa'aliyetchisi rehime mexmut xanim yillardin buyan özining yangraq naxshiliri bilen Uyghurlarni tonutush we ularning awazi bolushta aktip rol oynap kele'en sen'etkarlarning biri. U yéqinda radiyomiz ziyaritini qobul qilghinida, bir sen'etkar üchün xelqining béshigha éghir künler ken'gende ularning awrazi bolush hem özining wijdaniy burchini hemmidin üstün qoyushning eng muhim tallash ikenlikini tekitligen idi.

Doktor erkin sidiq ependi ziyaritimiz ji'eryanida yene muhajirettiki Uyghurlarning qelbide chongqur orun qaldurghan dangliq naxshichi we siyasiy pa'aliyetchi merhum küresh küsenning hayat waqtidiki ish-izlirini tilgha élip, naxshichi erkin abdullaning wijdanigha so'al tashlidi.

Shiwétsiyediki Uyghur sen'etkar muxter abdukérim janbaz ependimu bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qildi. U Uyghur xelq teripidin “Naxsha cholpini” dep hörmetlen'gen, “Gittar shahi” dégendek shereplik namlargha na'il bolghan naxshichi erkin abdullaning Uyghurlar tarixning eng éghir deqiqiliride turuwatqan bügünki künde, yeni bu yilliq roza héyt harpisida, mexsus élan bérip xitay teshkilligen “Men shinjangdin keldim” namliq programmida naxsha éytmaqchi bolghanliqi, heqiqetenmu epsuslinarliq we échinarliq ehwal iken.

Naxshichi erkin abdulla “Men shinjangdin keldim” namliq programmidiki naxshiliri heqqide ijtima'iy taratqularda éniq melumat bermigen. Emma öz kimlikini ashkarilashni xalimighan bireylenning radiyomizgha bildürüshiche, erkin abdullaning yutuptiki mexsus naxsha albumida uning yéqinqi bir nechche ay ichide élan qilghan “Méni esle”, “Shamal” qatarliq bir türküm yéngi naxshiliri bilen xitayche éytqan bir qisim naxshiliri bar iken. Erkin abdullaning amérika waqti 5-ayning 2-küni yutup qanilida yéngilighan naxsha albumi ichide 63 parche naxsha qoyulghan bolup, bu naxshilarning zor köp qismini uning xitay tilida orundighan naxshiliri teshkil qilghan iken. Mezkur tizimliktiki naxshilar ichide birinchi bolup tizilghini xitayda 1960-yillarda ishlen'gen “Muz taqqa kelgen méhman” filimidiki “Gül néme üchün shunche qizil” dégen naxshining qayta akortlashturulup éytilghan yéngi nusxasi iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.