Нахшичи әркин абдулла хитайниң “шинҗаң һекайисини яхши сөзләш” тәшвиқат сепидин орун алған

Вашингтондин мухбиримиз гүлчеһрә тәйярлиди
2024.04.09
Erkin-Abdulla Нахшичи әркин абдулла “қәлб” дегән нахшини ейтиватқан көрүнүш
ethnocloud/Erkin_abdulla@Screenshot

Нахшичиси әркин абдулланиң уйғур нахша-музикилириға фламинго услубини бирләштүрүп иҗад қилған хас услубтики аммибаб нахшилири, өткән әсирниң 80- вә 90-йиллиридин кейин туғулған яшлар үчүн интайин тонушлуқ. У яшлар арисида “муһәббәт лирикиси шаһзадиси”, “гитар шаһи” дегәндәк намлар билән тәрипләнгән.

Хитай һөкүмити уйғурларни кәң көләмдә лагерларға қамашқа башлиған мәзгилләрдә, униң аилиси билән бейҗиңдин америкаға көчүп келип, калифорнийә иштатиниң лос-анҗилес шәһиридә турғанлиқи, шундақла уйғурлар билән арилашмай сүкүттә яшап кәлгәнлики һәммигә мәлум. Муһаҗирәттики уйғурларниң вәтән билән болған алақиси пүтүнләй үзүлгән йеқинқи йилларда униң хитайға әркин берип-келиватқанлиқиму кишиләрдә соал пәйда қилған иди.

 Ирқий қирғинчилиқ башланған йеқинқи 6-7 йил мабәйнидә хитайдин айрилип чәт әлләргә чиқалиған уйғурлар наһайити аз, уйғурлар арисидики даңдар шәхсләр техиму аз. Нахшичи әркин абдулла өзиниң замандиши вә кәсипдиши аблаҗан аюптәк көзгә көрүнгән сәнәткарлар тутқун қилинған, уйғур сәрхиллири хитайниң зәрбә бериш нишаниға айланған, уйғур мәдәнийити вә сәнити йоқитиливатқан ашу қабаһәтлик мәзгилләрдә америкаға сақ-саламәт келәлигән иди. Һалбуки, әркин абдулла бир сәнәткар болуш сүпити билән та һазирға қәдәр милләтдашлири үчүн вә яки бигунаһ лагер вә түрмиләргә қамалған сәпдашлири үчүн бир қетимму авазини чиқирип бақмиди.

Америкада шунчә йиллар түгүлүп турған нахшичи әркин абдулланиң алдинқи йилиниң ахири туюқсизла бейҗиңға қайтиши, муһаҗирәттики уйғурларни һәйран қалдурған иди. Бу йил28-март у өзиниң “довйин” һесабида бейҗиңдин мәхсус елан берип, өзиниң 20-апрелдин башлап хитайни айлинип “мән шинҗаңдин кәлдим” намида нахша кечиликини өткүзидиғанлиқини җакарлиди.

Әркин абдулланиң “мән шинҗаңдин кәлдим” намида нахша кечилики өткүзидиғанлиқи һәққидики тәшвиқат сүрити
Әркин абдулланиң “мән шинҗаңдин кәлдим” намида нахша кечилики өткүзидиғанлиқи һәққидики тәшвиқат сүрити
Instagram/@erkinabdulla__official

Хитайчә иҗтимаий таратқуларда кәң тарқитиливатқан әркин абдулла нахша кечиликиниң еланлириға қариғанда, у өзиниң нахша кечиликини хитай тәшвиқатчиси қурбанҗан риясәтчиликидики “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ тәшвиқат пирограммиси билән бирләштүридикән вә мәхсус сөһбәт уюштуридикән. Бу кечилики һәққидә “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ, фотограф қурбанҗан риясәтчиликидики тәшвиқат пирограммисида сөһбәт уюштурған. Бу униң “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ хитай тәшвиқат пирограммисиға тунҗи қетим қатнишиши әмәс. У 2022-йили майда мәзкур тәшвиқат паалийитиниң мәхсус сөһбәт пирограммисиға қатнишип вә нахша орундап, “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ тәшвиқатчилар сепигә қошулғанлиқидин дерәк бәргән.

Америкада яшаветипму “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ хитай тәшвиқатчилар сепигә қошулғанлиқидин бешарәт бәргән нахшичи әркин абдулла муһаҗирәттики уйғурлар тәрипидин “тарихниң хата тәрипидә туруватқанлиқи” билән әйибләнгән иди.

Хитай һөкүмити йеқиндин буян өзиниң уйғур елидики ирқий қирғинчилиқ җинайәтлирини ақлаш вә хәлқара җамаәт пикрини өзгәртиш мәқситидә “пиланлиқ ечиветиш” сияситини йолға қойған вә буни “шинҗаңға тәклип қилиш” вә “шинҗаңдин сиртқа чиқириш” хизмити дәп атиған. Хитай даирилири дәл шу мәзгилдә әркин абдуллани 2023-йилиниң ахирида туюқсиз үрүмчигә тәклип қилип, ялғуз кишилик нахша кечилики уюштуруп бәргән.

Бу нөвәт әркин абдулланиң йәнә “мән шинҗаңдин кәлдим” намлиқ намлиқ тәшвиқат кечиликини башлайдиғанлиқи һәққидики учурлар, муһаҗирәттики уйғурларниң нәприти вә наразилиқини қозғимақта.

Биз бу мунасивәт билән нахшичи әркин абдулланиң бу қетимлиқ бейҗиң сәпиридики мәқсити, кечиликиниң қайси органниң орунлаштуруши билән болуватқанлиқи һәққидә ениқ мәлумат елиш үчүн, униң билән алақилишишқа тиришқан болсақму, лекин бир қанчә күндин буян қилған телефонлиримиз уланмиди.

Илгири уйғур елиниң ичи вә сиртида тонулған, әл сөйгән сәнәткарлардин австралийәдики муқамчи шөһрәт турсун әпәнди, радийомиз зияритини қобул қилип, кәсипдиши әркин абдулланиң бу қилмишлириға күчлүк инкас қайтурди.

Шөһрәт турсун әпәнди, әркин абдулладәк бир даңлиқ нахшичиниң уйғур хәлқи вә уйғур сәнити мәвҗутлуқ үчүн җан талишиватқан мушундақ назук пәйттә, хитайниң тәшвиқатчиси болуштәк хата бир йолни таллиғанлиқини “уйғур сәнитигә дағ кәлтүргәнлик” , һәтта “өзини ‛мән хаин‚ дәп җакарлиғанға баравәр” деди.

Нахшичи әркин абдулла 2004-йили чиқарған тунҗи нахша пиластинкисидин башлап, хитайда “гитар шаһи” дәп тонулушқа башлиғандин. Хитай һөкүмити уни “қәшқәрниң образ әлчиси” қилип, униңға тәшвиқат сәһнилирини һазирлап бәргән. Чәт әлләрдики уйғур паалийәтчиләр вә уйғур тәшкилатлири униң 2014-йили 10-айниң 3-күни парижда орунлаштурулған “әркин абдулла нахша кечилики” ни, униңдин кейин америка пайтәхти вашингтонда қоюлмақчи болған консертиму сәзгүрлүк билән тосуп қойған иди.

Әйни вақитта униң чәт әлләрдә өткүзмәкчи болған бу консертлири, хитай һөкүмити йәркән қирғинчилиқини пәйда қилған, хәлқара җәмийәт уйғурларниң вәзийитини җиддий көзитиватқан, шундақла чәт әлләрдики уйғурларниң хитайниң бастуруш сиясәтлиригә қарши наразилиқ намайишлири юқири пәллигә чиққан бир вақитлар иди. Дәл бу пәйттә қәшқәр диярида туғулған әркин абдулланиң “қәшқәрниң образ әлчиси” сүпитидә чәт әлләрдә оюн қоюшқа орунлаштурулуши муһаҗирәттики уйғур паалийәтчиләрдә гуман қозғиған иди.

Радийомизда өзиниң пикирлирини баян қилған йәнә бир сәнәткар, норвегийәдә яшаватқан гүзәл сәнәт устиси әкрәм имин әпәнди, өзиниң миллити лагерларға қамалған, бир пүтүн милләт гәвдиси бойичә ирқий қирғинчилиққа учраватқан, мәдәнийити йоқ қилиниватқан бүгүнкидәк еғир күнләрдә, әркин абдулладәк бир нахшичиниң шәхси мәнпәәти үчүн милләтниң мәнпәәтини қурбан қилғанлиқини “өз миллитидин танғанлиқ” , “хитай болуп яшашни қобул қилғанлиқ” дәп әйиблиди.

Бу һәқтә голландийәдин зияритимизни қобул қилған лагер шаһити қәлбинур сидиқ ханим, хитай уйғур диярида ирқий қирғинчилиқ сияситини күнсайин күчәйткән, зулум астида қийниливатқан уйғур хәлқи пәқәт әркин дунядики уйғурлардин үмид күтүватқан бүгүнки күндә, әркин абдуллаға охшаш намдар кишиләрниң хитайға янтаяқ болушини, уйғур хәлқи әсла қобул қилмайду һәм мәңгү кәчүрмәйду, деди.

Муқамчи шөһрәт турсун әпәнди, әркин абдуллаға селиштурма қилған һалда, чәт әлләрдә йәнила нурғунлиған уйғур сәнәткарларниң өз таланти вә маһаритини җари қилдуруп, уйғурларниң қийин вәзийитини дуняға аңлитиш үчүн тиришчанлиқ көрситиватқанлиқини тәкитләп өтти. У, уларниң бу пидакарлиқидин уйғур хәлқиниң пәхирлинидиғанлиқини билдүрди. У йәнә кәсипдиши әркин абдулланиң бу қилмишлиридин қаттиқ әпсусланғанлиқини билдүрди. Ахирида у уйғур хәлқиниң бешиға мисли көрүлмигән еғир күнләр кәлгән мушу пәйттә, кимни сөйүп кимдин нәпрәтлинишни яхши айривелишини; хитайниң тәшвиқатчисиға айланған әркин абдулланиң нахшилирини аңлимаслиқни яки байқут қилишни тәвсийә қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.