Muhajirettiki Uyghur yashliri tutqun qilin'ghan a'ile ezalirining iz-dérikini qilishni dawamlashturmaqta

Muxbirimiz sada
2019-08-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Wirjiniye shtatida oquwatqan Uyghur yash arafat erkinning türmige qamalghan dadisi, ili téléwiziye istansining tehriri, rézhissor erkin tursun ependi.
Wirjiniye shtatida oquwatqan Uyghur yash arafat erkinning türmige qamalghan dadisi, ili téléwiziye istansining tehriri, rézhissor erkin tursun ependi.
Photo: RFA

Xitay hökümitining Uyghur diyarida ikki milyondin artuq Uyghurni jaza lagérlirigha qamishi herqaysi metbu'atlar arqiliq dunyagha ashkarilinishi bilen muhajirettiki Uyghurlar özlirining yoqap ketken, tutqun qilin'ghan we jazagha höküm qilin'ghan a'ile ezalirining sürüshtisini qilish dolqunimu ewjige chiqqan idi.

Bularning beziliri özi yashawatqan döletlerning hökümet xadimlirigha biwasite xet yézish ular bilen hemsöhbette bolush qatarliq pa'aliyetler bilen shughulliniwatqan bolsa, beziliri dunyagha dangliq ijtima'iy alaqe wasitiliri arqiliq a'ile-ezalirining nöwettiki teqdirini dunyagha anglitip, xitaygha melum jehettin bésim peyda qildi. Nöwette amérikaning wirjiniye shtatidiki shimaliy wirjiniye ammiwi instituti (NOVA) da iqtisad kespide oquwatqan Uyghur yash arafat erkinmu wetende sewebsiz tutqun qilin'ghan ata-anisining xewirini élish yolida izchil izdiniwatqan yashlarning biridur. 

Arafat erkin 9-iyul küni radi'omiz ziyaritini qobul qilip, özi we ata-anisining ehwali heqqide qisqiche toxtaldi. Uning bildürüshiche, u 2015-yili 10-ayning axirliri amérikagha oqush üchün kelgen. 2016-Yilidin bashlap uning a'ilisidikiler bilen bolghan alaqisi bara-bara üzülüshke bashlighan. 2018-Yili 8-aylar etrapida apisining 2017-yili yil axirida tutqun qilinip lagérgha ekétilgenlikini, dadisining 2018-yili 3-ayning bashlirida tutulup biwasite türmige yollan'ghanliqidin xewer tapqan. 

Arafat erkinning dadisi erkin tursun heqqide ilgiri radi'omizda tepsiliy xewer ishlen'gen idi. Uningda radi'omiz muxbirining erkin tursunning xizmet orni bolghan ili oblastliq téléwiziye istansisi we shu yerlik saqchi organlirigha qarita élip barghan éniqlashliri netijiside uning az dégende yette yil késilgenliki delillen'gen idi. 

Ziyaret dawamida arafat erkin hazirghiche xewirini alalmighan ata-anisining heq-hoquqini qoghdash üchün amérikada élip barghan ish-pa'aliyetliri heqqidimu tepsiliy chüshenche berdi. U sözide nuqtiliq qilip amérikadiki firqet jawdet qatarliqlarni öz ichige alghan Uyghur yashlar bilen birlikte birleshme guwahliq bérish pa'aliyitini uyushturghanliqini, b d t diki "Mejburiy ghayib qiliwétilgenlerning mesilisi" xizmet guruppisi arqiliq ata-anisining iz-dérikini qilishqa tirishqanliqini bildürdi. 

Biz ziyaret jeryanida arafattin yuqiriqi xizmetliri netijiside xitay tereptin tehdit uchurliri kelgen kelmigenlikini sorighinimizda, u özining izchil mushundaq ishning yüz bérishini saqlawatqanliqini, halbuki hazirgha qeder bu toghrisida héchqandaq uchur yoqluqini bildürdi. 

Arafat erkin ilgiri ijtima'iy taratqularda tarqatqan uchurlirida xitay hökümiti eger ata-anisini qoyuwetmise, xitayning nöwettiki "Bir belwagh bir yol" pilanigha tosalghuluq qilidighan ish-pa'aliyetler bilen shughullinidighanliqini qeyt qilghan idi. Biz uningdin buning tepsilatini sorighinimizda, u buninggha töwendikidek izahat berdi: "Nöwette xitay hökümiti 'bir belwagh bir yol' pilani boyiche ottura asiya we ottura sherqtiki nurghun döletlerge meblegh saldi. Gerche xitay pul bilen ularni kontrol qiliwatqan bilen bezi döletlerde xelqning sözlesh hoquqi küchlük. Shunga eger shu döletlerdiki herbir rayonlarda xitaygha qarshi teshwiqat kücheytilse, xitayning iqtisadigha melum jehettin tesir yetküzgili bolidu, dep oylaymen."

Toluq bet