Америка, әркин туниязға сорун һазирлап бәргән кишилик һоқуқ кеңишини қаттиқ әйиблиди

Мухбиримиз ирадә
2019-06-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң муавин рәиси әркин туняз б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 41-нөвәтлик йиғинида сөз қилмақта. 2019-Йили 25-июн, җәнвә.
Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң муавин рәиси әркин туняз б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 41-нөвәтлик йиғинида сөз қилмақта. 2019-Йили 25-июн, җәнвә.
webtv.un.org

Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 41-нөвәтлик йиғини 24-июн күни җәнвәдә башланғаниди. 24-Июндин 12-июлғичә давам қилидиған бу йиғин дәл хитай һөкүмитиниң уйғур елидә йолға қойған лагерлири сәвәблик америка һөкүмити вә һәрқайси хәлқаралиқ кишилик һоқуқ органлири хәлқара җамаәтни вә болупму бирләшкән дөләтләр тәшкилатини бу мәсилидә бир ипадә билдүрүшкә җиддий чақириқ қиливатқан пәйткә тоғра кәлгәниди.

Диққәт қозғайдиғини, кишилик һоқуқ кеңишиниң 41-нөвәтлик йиғининиң иккинчи күни уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң муавин рәиси әркин туняз йиғинда доклат беришкә орунлаштурулған.

Уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң муавин рәиси әркин туняз өзини тонуштуруп өткәндин кейинки тунҗи җүмлисидила «уйғур аптоном райониниң әзәлдин җуңгониң бир қисми икәнлики» ни тәкитлигән. Арқидин у юқирида қилған сөзини әмди уйғур тилида тәкрарлайдиғанлиқини билдүрүп, сөзиниң алдинқи қисмини уйғур тилида сөзлиди вә кейин хитай тилида сөзләшни давамлаштурди.

У сөзиниң давамида, хитай һөкүмитиниң уйғур елидә террорлуқ вә радикаллиққа наһайити үнүмлүк қарши туруватқанлиқини, «қайта тәрбийәләш мәркәзлири» арқилиқ «диний радикаллиқ билән юқумланған вә аддий җинайәтләр билән шуғулланған кишиләрни қутқузуватқанлиқи» ни илгири сүрди.

У, йәнә, райондики хәлқниң диний һоқуқлириниң толуқ капаләткә игә икәнликини илгири сүрди. Хәлқаралиқ кишилик һоқуқ органлириниң күчлүк тәнқидигә учраватқан лагер түзүми вә башқа бастуруш сиясәтлирини болса уйғур районидики әмәлийәтниң еһтияҗи икәнликини вә буниңға ташқиридики һәрқандақ бир дөләт яки органниң баһа беришкә һәққи йоқлуқини ипадә қилди.

Һалбуки, әркин тунязниң сөзлиригә күчлүк рәддийә америка һөкүмитидин кәлди.

Америка һөкүмитиниң җәнвәдики бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә башқа хәлқаралиқ органларда турушлуқ әлчилики баянат елан қилип, әркин туниязға сөз қилиш пурсити бәргән б д т кишилик һоқуқ кеңишини қаттиқ тәнқидлиди. Баянатта мунулар дейилгән: «25-июн күни, шинҗаң уйғур аптоном райониниң муавин рәиси әркин туняз кишилик һоқуқ кеңишидә сөз қилип, өз һөкүмитиниң райондики бастурушлирини ақлиди. Униң бу баянлириға җүмлидин кишилик һоқуқниң әң еғир дәпсәндә қилғучиниң вәкилигә өз тәшвиқатини қилидиған сорун һазирлап бәргәнлик кишилик һоқуқ кеңиши үчүн бир номустур».

Баянатта йәнә мунулар баян қилинған: «америка һөкүмити хитай һөкүмитиниң уйғур, қазақ, қирғиз вә башқа мусулман милләтләргә йүргүзүватқан қаттиқ бесим сияситигә қаттиқ диққәт қилмақта. Районда бир милйондин ошуқ мусулман мәҗбурий тутқун қилинип лагерларға қамалди, улар қийин-қистаққа елинмақта, залимларчә, инсан қелипидин чиққан, инсан ғурурини йәр билән йәксан қилидиған муамилигә учримақта. Улар юқири пән-техникилиқ назарәткә учримақта, уларниң миллий вә дини кимликини ипадә қилиши чәкләнмәктә. Биз хитай һөкүмитини мәҗбурий тутқун қилинғанларни дәрһал қоюветишкә, уларниң кишилик һоқуқи вә әң асасий әркинликлиригә һөрмәт қилишқа чақиримиз. . . Шинҗаңниң муавин рәисиниң кишилик һоқуқ кеңишини хитайниң бесим сиясәтлирини ақлайдиған сорунға айландуруши қобул қилғусиз бир әһвал. Кишилик һоқуқ кеңиши әгәр өзиниң қанунийлиқи вә абруйини муһим дәп қарайдикән, у һалда кишилик һоқуқни дәпсәндә қиливатқан һөкүмәтләрни вә уларниң вәкиллирини өз қилмишлири үчүн җазаға тартиши керәк иди».

Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати хитай бөлүми башлиқи софи ричардсон зияритимизни қобул қилип, бу һәқтики көз қарашлирини баян қилди. У сөзидә: «уйғур аптоном райониниң әмәлдариниң бүгүнки сөзи йеңилиқ әмәс, йәни у, хитай һөкүмитиниң пакитни қәтий рәт қилидиған қуруқ тәшвиқаттин ваз кәчмигәнликини йәнә бир қетим ипадиләп бәрди халас. Хитай һөкүмитиниң кишилик һоқуқ кеңишини бу мәсилидә ипадә билдүрмәслики үчүн қаттиқ һәрикәт қиливатқанлиқи ениқ. Әмма мән һәрқайси дөләтләр әмди өзлириниң бесим тәрәпдари болмайдиғанлиқини намаян қилидиған вақит кәлди, дәп қараймән», деди.

Мәлум болушичә, әркин тунязниң сөзи әслидики күн тәртип бойичә, йиғинниң биринчи күнигә орунлаштурулған. Дуня уйғур қурултийи рәиси башчилиқидики явропаниң һәрқайси дөләтлиридә яшайдиған уйғурлар әһвални уққандин кейин наразилиқ намайиши қилған. Буниң билән намәлум сәвәбләр билән, әркин туняз йиғинниң иккинчи күни доклат бәргән.

Дуня уйғур қурултийи рәиси долқун әйса әпәнди болса хитай һөкүмитиниң әркин тунязни сөзлитиш арқилиқ көзлигән мәқсәткә йетәлмигәнликини әскәртти. Униң баян қилишичә, әркин тунязниң йиғин залиға бирмунчә хитайларниң қоршавида әкирилиши вә сөзи түгә-түгимәй йиғин мәйданидин елип чиқип кетилиши әксичә диққәт қозғиған.

Долқун әйса әпәндиниң билдүрүшичә, улар, йиғинниң буниңдин кейинки күнләрдики давами җәрянида бир қисим ғәрб дөләтлири вәкиллириниң шундақла хәлқаралиқ кишилик һоқуқ органлириниң уйғур елидики йепиқ тәрбийә лагерлири мәсилиси вә башқа еғир кишилик һоқуқ мәсилилирини оттуриға қойидиғанлиқини мөлчәрлимәктикән.

Кишилик һоқуқ кеңиши б д т кишилик һоқуқ алий комиссари мишел башелет ханим болса, йиғинниң биринчи күнидики ечилиш нутқида дуняниң һәрқайси җайлирида йүз бериватқан нуқтилиқ зор кишилик һоқуқ вәқәлирини тилға алғанда уйғур мәсилисиниму тилға алған вә өзиниң хитай һөкүмити билән болған учришишларда уйғур елигә мунасивәтлик мәсилиләрни давамлиқ оттуриға қойидиғанлиқи, шундақла өзи вә хизмәтдашлириниң районға тосалғусиз һалда берип зиярәт қилиш тәләплирини изчил давамлаштуридиғанлиқини тәкитлигән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт