Amérika, erkin tuniyazgha sorun hazirlap bergen kishilik hoquq kéngishini qattiq eyiblidi

Muxbirimiz irade
2019-06-25
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur aptonom rayonluq hökümetning mu'awin re'isi erkin tunyaz b d t kishilik hoquq kéngishining 41-nöwetlik yighinida söz qilmaqta. 2019-Yili 25-iyun, jenwe.
Uyghur aptonom rayonluq hökümetning mu'awin re'isi erkin tunyaz b d t kishilik hoquq kéngishining 41-nöwetlik yighinida söz qilmaqta. 2019-Yili 25-iyun, jenwe.
webtv.un.org

B d t kishilik hoquq kéngishining 41-nöwetlik yighini 24-iyun küni jenwede bashlan'ghanidi. 24-Iyundin 12-iyulghiche dawam qilidighan bu yighin del xitay hökümitining Uyghur élide yolgha qoyghan lagérliri seweblik amérika hökümiti we herqaysi xelq'araliq kishilik hoquq organliri xelq'ara jama'etni we bolupmu birleshken döletler teshkilatini bu mesilide bir ipade bildürüshke jiddiy chaqiriq qiliwatqan peytke toghra kelgenidi.

Diqqet qozghaydighini, kishilik hoquq kéngishining 41-nöwetlik yighinining ikkinchi küni Uyghur aptonom rayonluq hökümetning mu'awin re'isi erkin tunyaz yighinda doklat bérishke orunlashturulghan.

Uyghur aptonom rayonluq hökümetning mu'awin re'isi erkin tunyaz özini tonushturup ötkendin kéyinki tunji jümlisidila "Uyghur aptonom rayonining ezeldin junggoning bir qismi ikenliki" ni tekitligen. Arqidin u yuqirida qilghan sözini emdi Uyghur tilida tekrarlaydighanliqini bildürüp, sözining aldinqi qismini Uyghur tilida sözlidi we kéyin xitay tilida sözleshni dawamlashturdi.

U sözining dawamida, xitay hökümitining Uyghur élide térrorluq we radikalliqqa nahayiti ünümlük qarshi turuwatqanliqini, "Qayta terbiyelesh merkezliri" arqiliq "Diniy radikalliq bilen yuqumlan'ghan we addiy jinayetler bilen shughullan'ghan kishilerni qutquzuwatqanliqi" ni ilgiri sürdi.

U, yene, rayondiki xelqning diniy hoquqlirining toluq kapaletke ige ikenlikini ilgiri sürdi. Xelq'araliq kishilik hoquq organlirining küchlük tenqidige uchrawatqan lagér tüzümi we bashqa basturush siyasetlirini bolsa Uyghur rayonidiki emeliyetning éhtiyaji ikenlikini we buninggha tashqiridiki herqandaq bir dölet yaki organning baha bérishke heqqi yoqluqini ipade qildi.

Halbuki, erkin tunyazning sözlirige küchlük reddiye amérika hökümitidin keldi.

Amérika hökümitining jenwediki birleshken döletler teshkilati we bashqa xelq'araliq organlarda turushluq elchiliki bayanat élan qilip, erkin tuniyazgha söz qilish pursiti bergen b d t kishilik hoquq kéngishini qattiq tenqidlidi. Bayanatta munular déyilgen: "25-Iyun küni, shinjang Uyghur aptonom rayonining mu'awin re'isi erkin tunyaz kishilik hoquq kéngishide söz qilip, öz hökümitining rayondiki basturushlirini aqlidi. Uning bu bayanlirigha jümlidin kishilik hoquqning eng éghir depsende qilghuchining wekilige öz teshwiqatini qilidighan sorun hazirlap bergenlik kishilik hoquq kéngishi üchün bir nomustur".

Bayanatta yene munular bayan qilin'ghan: "Amérika hökümiti xitay hökümitining Uyghur, qazaq, qirghiz we bashqa musulman milletlerge yürgüzüwatqan qattiq bésim siyasitige qattiq diqqet qilmaqta. Rayonda bir milyondin oshuq musulman mejburiy tutqun qilinip lagérlargha qamaldi, ular qiyin-qistaqqa élinmaqta, zalimlarche, insan qélipidin chiqqan, insan ghururini yer bilen yeksan qilidighan mu'amilige uchrimaqta. Ular yuqiri pen-téxnikiliq nazaretke uchrimaqta, ularning milliy we dini kimlikini ipade qilishi cheklenmekte. Biz xitay hökümitini mejburiy tutqun qilin'ghanlarni derhal qoyuwétishke, ularning kishilik hoquqi we eng asasiy erkinliklirige hörmet qilishqa chaqirimiz. . . Shinjangning mu'awin re'isining kishilik hoquq kéngishini xitayning bésim siyasetlirini aqlaydighan sorun'gha aylandurushi qobul qilghusiz bir ehwal. Kishilik hoquq kéngishi eger özining qanuniyliqi we abruyini muhim dep qaraydiken, u halda kishilik hoquqni depsende qiliwatqan hökümetlerni we ularning wekillirini öz qilmishliri üchün jazagha tartishi kérek idi".

Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay bölümi bashliqi sofi richardson ziyaritimizni qobul qilip, bu heqtiki köz qarashlirini bayan qildi. U sözide: "Uyghur aptonom rayonining emeldarining bügünki sözi yéngiliq emes, yeni u, xitay hökümitining pakitni qet'iy ret qilidighan quruq teshwiqattin waz kechmigenlikini yene bir qétim ipadilep berdi xalas. Xitay hökümitining kishilik hoquq kéngishini bu mesilide ipade bildürmesliki üchün qattiq heriket qiliwatqanliqi éniq. Emma men herqaysi döletler emdi özlirining bésim terepdari bolmaydighanliqini namayan qilidighan waqit keldi, dep qaraymen", dédi.

Melum bolushiche, erkin tunyazning sözi eslidiki kün tertip boyiche, yighinning birinchi künige orunlashturulghan. Dunya Uyghur qurultiyi re'isi bashchiliqidiki yawropaning herqaysi döletliride yashaydighan Uyghurlar ehwalni uqqandin kéyin naraziliq namayishi qilghan. Buning bilen namelum sewebler bilen, erkin tunyaz yighinning ikkinchi küni doklat bergen.

Dunya Uyghur qurultiyi re'isi dolqun eysa ependi bolsa xitay hökümitining erkin tunyazni sözlitish arqiliq közligen meqsetke yételmigenlikini eskertti. Uning bayan qilishiche, erkin tunyazning yighin zaligha birmunche xitaylarning qorshawida ekirilishi we sözi tüge-tügimey yighin meydanidin élip chiqip kétilishi eksiche diqqet qozghighan.

Dolqun eysa ependining bildürüshiche, ular, yighinning buningdin kéyinki künlerdiki dawami jeryanida bir qisim gherb döletliri wekillirining shundaqla xelq'araliq kishilik hoquq organlirining Uyghur élidiki yépiq terbiye lagérliri mesilisi we bashqa éghir kishilik hoquq mesililirini otturigha qoyidighanliqini mölcherlimektiken.

Kishilik hoquq kéngishi b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bashélét xanim bolsa, yighinning birinchi künidiki échilish nutqida dunyaning herqaysi jaylirida yüz bériwatqan nuqtiliq zor kishilik hoquq weqelirini tilgha alghanda Uyghur mesilisinimu tilgha alghan we özining xitay hökümiti bilen bolghan uchrishishlarda Uyghur élige munasiwetlik mesililerni dawamliq otturigha qoyidighanliqi, shundaqla özi we xizmetdashlirining rayon'gha tosalghusiz halda bérip ziyaret qilish teleplirini izchil dawamlashturidighanliqini tekitligen idi.

Toluq bet