«Осло әркинлик мунбири» дә уйғур мәсилиси асаслиқ темиларниң бири болған

Мухбиримиз нуриман
2020-09-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Осло әркинлик мунбири» (OFF) ниң 12-қетимлиқ йиллиқ йиғини корона вируси түпәйли торда өткүзүлди.
«Осло әркинлик мунбири» (OFF) ниң 12-қетимлиқ йиллиқ йиғини корона вируси түпәйли торда өткүзүлди.
oslofreedomforum.com

24-Сентәбир «осло әркинлик мунбири» (OFF) ниң 12-қетимлиқ йиллиқ йиғини башланди. «Иқтисадшунас» журнили тәрипидин «дағдуғилиқ кишилик һоқуқ байрими» дәп тәсвирләнгән бу йиғин корона вируси түпәйли торда өткүзүлгән болуп, 24-25-сентәбир икки күн давам қилған.

«Осло әркинлик мунбири» баш штаби ню-йорктики «кишилик һоқуқ фонди» (HRF) тәрипидин уюштурулидиған болуп, мәзкур фондниң рәиси сор хәлворсен ечилиш сөзи сөзлигән. У сөзидә дуня нопусиниң йериминиң әң әқәллий инсаний қәдир-қиммитини қоғдиялмайдиғанлиқини, бу мунбәрниң ашу милйонлиған инсанлар арисидин өзиниң һоқуқи үчүн батурлуқ билән дәс турғанларни бир йәргә йиғишни асасий мәқсәт қилидиғанлиқини ейтқан.

«Кишилик һоқуқ фонди» өзиниң тор бетидә бәргән баянатида, һоқуқдарларниң өткән алтә айдики вирус апитидин ибарәт инсанларниң трагедийәсини өзлириниң пайдиси үчүн ишләткәнликини илгири сүргән. Баянатта мундақ дейилгән: «дуняниң һәрқайси җайлиридики чирик һакимийәтләр COVID-19 дин пайдилинип, сөз әркинликигә чәклимә қойди, тинч намайишчиларни қолға алди вә башқичә пикирдә болғанларни җимиқтурди. ‹Бәрдашлиқ бериш' наһайити муһим. Бизниң мәқситимиз ‹осло әркинлик мунбири' дин пайдилинип, бирликтә ирадимизни күчәйтиш.»

Мәзкур мунбәргә тәклип қилинғанлар арисида сиясий паалийәтчиләр, ахбарат хадимлири, иҗтимаий таратқу мутәхәссислири вә башқа кишилик һоқуқни қоғдиғучилар бар икән. Әркин асия радийоси уйғур бөлүминиң мухбири гүлчеһрә хоҗа, хоңкоң «күнлүк һәрикити» ниң лидири найсен лов қатарлиқларға асаслиқ сөзлигүчиләр қатаридин орун берилгән. Гүлчеһрә хоҗа биринчи болуп сөз қилған болуп, униң сөзи хитай һакимийитиниң уйғурларға йүргүзүватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиригә кишиләрниң диққәт тартқан. У мундақ дегән: «1 милйон 800 миң уйғур хитайниң лагерлириға соланған. Бу һәр он уйғурниң бири қамақта дегәнликтур. Нөвәттә вәтинимиздә миңдин артуқ җаза лагери бар. Әмди қандақ ишлар йүз бериду? америка қатарлиқ бир қанчә демократик дөләтләр һәрикәткә өтти. ‹Йәһудий қирғинчилиқи' дин хәвәрдар кишиләр ‹қайта тәкрарланмисун' дейәләмсиз? яки хитай вәдә қиливатқан сода мәнпәәти алдида сүкүтни талламсиз? таллаш сиздә.»

Өткән йили мушу мунбәрдә сөз қилған америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари, уйғур адвокат нури түркәл әпәнди «осло әркинлик мунбири» дәк муһим кишилик һоқуқ мунбириниң уйғур ахбарат хадимини биринчи болуп сәһнигә чиқиришиниң тасадипий әмәсликини тәкитлиди. У мундақ деди: «‹осло әркинлик мунбири' уйғур мәсилисигә диққәт тартишқа тиришип келиватиду. Гүлчеһрә уйғур вә аял киши болуш сүпити билән хитай һакимийитиниң уйғур аяллирини нишан қилғанлиқини йорутуп бериштә символлуқ рол ойнайду.»

Сөзлигүчиләрдин кейин һәр хил темиларда муназирә орунлаштурған. Арилиқта һәр қайси милләтләрниң талланған музика-сәнитидин арийә берилгән болуп, «явропа уйғур ансамбили» биринчи дәм илиш арилиқида уйғур сәнитиниң җәвһири болған «муқамдин арийә» ни орундап, йиғин әһлиниң диққитини қозғиған.

Нури түркәл әпәнди йәнә бу қетимлиқ «осло әркинлик мунбири» ниң әһмийити һәққидә мундақ деди: «бу мунбәрдә уйғур, хоңкоңлуқлар қатарлиқ хитай коммунистик партийәсиниң бастурушиға учраватқан хәлқләрни алдиға чиқириш арқилиқ дуняниң бу мәсилигә қарита сиясий вә иҗтимаий инкасини қозғашни мәқсәт қилған дәп қараймән.»

«Осло әркинлик мунбири» ниң иккинчи күни, йәни 25-сентәбирдики бөлүмидиму уйғур мәсилигә йәнә алаһидә йәр берилгән. Актип паалийәтчи таһир имин 2017-йили уйғур районидики лагерларни зиярәт қилған «базфид» мухбири мега раҗагупалан вә DW хәвәр ториниң мухбири милисса чән қатарлиқлар уйғурларға йүргүзүлүватқан бастурушни қисқа бир филим арқилиқ аңлатқан.
2020-Йиллиқ «осло әркинлик мунбири» дә африқадики тәрәққий қилмиған дөләтләрдики аялларниң хорлуққа учраш мәсилисидин тартип, америкадики «қара тәнликләрниң һаятиму қәдирлик» намайишиғичә барлиқ кишилик һоқуқ мәсилилири оттуриға қоюлған. Һәр икки күндә чүштин бурун асаслиқ сөзлигүчиләрни мәлум бир мәсилини оттуриға қоюшқа орунлаштурған болса, чүштин кейин ашу мәсилиләр ичидики хәлқараниң диққити мәркәзләшкән бир қанчә нуқта һәққидә айрим-айрим муһакимә йиғини уюштурған.

Кишиниң диққитини тартидиғини мәзкур мунбәр асаслиқ темиларда уйғур мәсилисини күчәп тилға елиштин башқа, 24-сентәбир «хитай билән сода қилиш», «хитайдики йиғивелиш лагерлири» дегән темида, 25-сентәбир «уйғур мәҗбурий әмгики вә йәр шари мода кийим тәминләш зәнҗири» дегән темиларда мәхсус муһакимә йиғини орунлаштурған. Уйғур һәрикити тәшкилатиниң башлиқи рошән аббас ханим уйғурлардики мәҗбурий әмгәк мәсилисини аңлатқан.

«Кишилик һоқуқ фонди» ниң баш қанун вәкили хавийир әлхәйиги «осло әркинлик мунбири» ниң нишани вә бу мунбәрдә уйғур мәсилисиниң муһим орунқа қоюлуши һәққидә тохталди. У мундақ деди: «‹осло әркинлик мунбири' ниң һәр йилқи нишани охшаш, йәни һаятиниң хәвпкә учришиға қаримай, мустәбит һакимийәниң зулумиға қарши чиққан батур кишиләргә сәһнә һазирлаштур. Бу қетим хитай компартийәсиниң диктатор сияситини аңлатқан бир қанчә кишини тәклип қилдуқ. Милйонлиған уйғур лагерларға қамақлиқ, уларға ‹мәдәнийәт қирғинчилиқи' елип бериливатқанлиқини дуня билиду. Хитай өзиниң иқтисадиниң күчләнгәнликидин пайдилинип, дуняни сүкүттә турушқа қиставатиду. Биз-‹осло әркинлик мунбири' уйғурларниң мәсилисини бу мунбәрдә аңлитиштин тохтап қалмаймиз. Чүнки биз хитайға охшаш мустәбит һакимийәтләрниң йүргүзүватқан зулумиға диққәт тартишқа тиришимиз.»

«Осло әркинлик мунбири» (OFF) ню-йорктики «кишилик һоқуқ фонди» тәрипидин 2009-йили қурулған болуп, «осло әркинлик мунбири» гә тәклип қелинған кишилик һоқуқ қоғдиғучилири вә сиясий паалийәтчиләр һәр йили норвегийәниң осло шәһиригә йиғилип, өзлири шаһит болған күчлүк кишилик һоқуқ мәсилилирини муназирә қилидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт