"Oslo erkinlik munbiri" de Uyghur mesilisi asasliq témilarning biri bolghan

Muxbirimiz nur'iman
2020-09-25
Élxet
Pikir
Share
Print
"Oslo erkinlik munbiri" (OFF) ning 12-qétimliq yilliq yighini korona wirusi tüpeyli torda ötküzüldi.
"Oslo erkinlik munbiri" (OFF) ning 12-qétimliq yilliq yighini korona wirusi tüpeyli torda ötküzüldi.
oslofreedomforum.com

24-Séntebir "Oslo erkinlik munbiri" (OFF) ning 12-qétimliq yilliq yighini bashlandi. "Iqtisadshunas" zhurnili teripidin "Daghdughiliq kishilik hoquq bayrimi" dep teswirlen'gen bu yighin korona wirusi tüpeyli torda ötküzülgen bolup, 24-25-séntebir ikki kün dawam qilghan.

"Oslo erkinlik munbiri" bash shtabi nyu-yorktiki "Kishilik hoquq fondi" (HRF) teripidin uyushturulidighan bolup, mezkur fondning re'isi sor xelworsén échilish sözi sözligen. U sözide dunya nopusining yérimining eng eqelliy insaniy qedir-qimmitini qoghdiyalmaydighanliqini, bu munberning ashu milyonlighan insanlar arisidin özining hoquqi üchün baturluq bilen des turghanlarni bir yerge yighishni asasiy meqset qilidighanliqini éytqan.

"Kishilik hoquq fondi" özining tor bétide bergen bayanatida, hoquqdarlarning ötken alte aydiki wirus apitidin ibaret insanlarning tragédiyesini özlirining paydisi üchün ishletkenlikini ilgiri sürgen. Bayanatta mundaq déyilgen: "Dunyaning herqaysi jayliridiki chirik hakimiyetler COVID-19 din paydilinip, söz erkinlikige cheklime qoydi, tinch namayishchilarni qolgha aldi we bashqiche pikirde bolghanlarni jimiqturdi. 'berdashliq bérish' nahayiti muhim. Bizning meqsitimiz 'oslo erkinlik munbiri' din paydilinip, birlikte iradimizni kücheytish."

Mezkur munberge teklip qilin'ghanlar arisida siyasiy pa'aliyetchiler, axbarat xadimliri, ijtima'iy taratqu mutexessisliri we bashqa kishilik hoquqni qoghdighuchilar bar iken. Erkin asiya radiyosi Uyghur bölümining muxbiri gülchéhre xoja, xongkong "Künlük herikiti" ning lidiri naysén low qatarliqlargha asasliq sözligüchiler qataridin orun bérilgen. Gülchéhre xoja birinchi bolup söz qilghan bolup, uning sözi xitay hakimiyitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan kishilik hoquq depsendichiliklirige kishilerning diqqet tartqan. U mundaq dégen: "1 Milyon 800 ming Uyghur xitayning lagérlirigha solan'ghan. Bu her on Uyghurning biri qamaqta dégenliktur. Nöwette wetinimizde mingdin artuq jaza lagéri bar. Emdi qandaq ishlar yüz béridu? amérika qatarliq bir qanche démokratik döletler heriketke ötti. 'yehudiy qirghinchiliqi' din xewerdar kishiler 'qayta tekrarlanmisun' déyelemsiz? yaki xitay wede qiliwatqan soda menpe'eti aldida sükütni tallamsiz? tallash sizde."

Ötken yili mushu munberde söz qilghan amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissari, Uyghur adwokat nuri türkel ependi "Oslo erkinlik munbiri" dek muhim kishilik hoquq munbirining Uyghur axbarat xadimini birinchi bolup sehnige chiqirishining tasadipiy emeslikini tekitlidi. U mundaq dédi: "'oslo erkinlik munbiri' Uyghur mesilisige diqqet tartishqa tiriship kéliwatidu. Gülchéhre Uyghur we ayal kishi bolush süpiti bilen xitay hakimiyitining Uyghur ayallirini nishan qilghanliqini yorutup bérishte simwolluq rol oynaydu."

Sözligüchilerdin kéyin her xil témilarda munazire orunlashturghan. Ariliqta her qaysi milletlerning tallan'ghan muzika-sen'itidin ariye bérilgen bolup, "Yawropa Uyghur ansambili" birinchi dem ilish ariliqida Uyghur sen'itining jewhiri bolghan "Muqamdin ariye" ni orundap, yighin ehlining diqqitini qozghighan.

Nuri türkel ependi yene bu qétimliq "Oslo erkinlik munbiri" ning ehmiyiti heqqide mundaq dédi: "Bu munberde Uyghur, xongkongluqlar qatarliq xitay kommunistik partiyesining basturushigha uchrawatqan xelqlerni aldigha chiqirish arqiliq dunyaning bu mesilige qarita siyasiy we ijtima'iy inkasini qozghashni meqset qilghan dep qaraymen."

"Oslo erkinlik munbiri" ning ikkinchi küni, yeni 25-séntebirdiki bölümidimu Uyghur mesilige yene alahide yer bérilgen. Aktip pa'aliyetchi tahir imin 2017-yili Uyghur rayonidiki lagérlarni ziyaret qilghan "Bazfid" muxbiri méga rajagupalan we DW xewer torining muxbiri milissa chen qatarliqlar Uyghurlargha yürgüzülüwatqan basturushni qisqa bir filim arqiliq anglatqan.
2020-Yilliq "Oslo erkinlik munbiri" de afriqadiki tereqqiy qilmighan döletlerdiki ayallarning xorluqqa uchrash mesilisidin tartip, amérikadiki "Qara tenliklerning hayatimu qedirlik" namayishighiche barliq kishilik hoquq mesililiri otturigha qoyulghan. Her ikki künde chüshtin burun asasliq sözligüchilerni melum bir mesilini otturigha qoyushqa orunlashturghan bolsa, chüshtin kéyin ashu mesililer ichidiki xelq'araning diqqiti merkezleshken bir qanche nuqta heqqide ayrim-ayrim muhakime yighini uyushturghan.

Kishining diqqitini tartidighini mezkur munber asasliq témilarda Uyghur mesilisini küchep tilgha élishtin bashqa, 24-séntebir "Xitay bilen soda qilish", "Xitaydiki yighiwélish lagérliri" dégen témida, 25-séntebir "Uyghur mejburiy emgiki we yer shari moda kiyim teminlesh zenjiri" dégen témilarda mexsus muhakime yighini orunlashturghan. Uyghur herikiti teshkilatining bashliqi roshen abbas xanim Uyghurlardiki mejburiy emgek mesilisini anglatqan.

"Kishilik hoquq fondi" ning bash qanun wekili xawiyir elxeyigi "Oslo erkinlik munbiri" ning nishani we bu munberde Uyghur mesilisining muhim orunqa qoyulushi heqqide toxtaldi. U mundaq dédi: "'oslo erkinlik munbiri' ning her yilqi nishani oxshash, yeni hayatining xewpke uchrishigha qarimay, mustebit hakimiyening zulumigha qarshi chiqqan batur kishilerge sehne hazirlashtur. Bu qétim xitay kompartiyesining diktator siyasitini anglatqan bir qanche kishini teklip qilduq. Milyonlighan Uyghur lagérlargha qamaqliq, ulargha 'medeniyet qirghinchiliqi' élip bériliwatqanliqini dunya bilidu. Xitay özining iqtisadining küchlen'genlikidin paydilinip, dunyani sükütte turushqa qistawatidu. Biz-'oslo erkinlik munbiri' Uyghurlarning mesilisini bu munberde anglitishtin toxtap qalmaymiz. Chünki biz xitaygha oxshash mustebit hakimiyetlerning yürgüzüwatqan zulumigha diqqet tartishqa tirishimiz."

"Oslo erkinlik munbiri" (OFF) nyu-yorktiki "Kishilik hoquq fondi" teripidin 2009-yili qurulghan bolup, "Oslo erkinlik munbiri" ge teklip qélin'ghan kishilik hoquq qoghdighuchiliri we siyasiy pa'aliyetchiler her yili norwégiyening oslo shehirige yighilip, özliri shahit bolghan küchlük kishilik hoquq mesililirini munazire qilidiken.

Toluq bet