Donald trampning dölet bixeterlik meslihetchiliri: Uyghur élide jaza lagérliri mewjut, u yerde irqiy qirghinchiliqqa yéqin ishlar yüz bériwatidu

Muxbirimiz irade
2020-10-23
Share
Robert-OBrien.jpg Aqsarayning dölet xewpsizlik meslihetchisi robért obrayén ependi.
Social Media

Hörmetlik radiyo anglighuchilar, amérika prézidénti donald trampning dölet bixeterlik meslihetchiliri özliri qatnashqan muhim sorunlarda Uyghur élidiki lagérlarni "Jaza lagérliri" dep atimaqta.

23-Öktebir küni, amérika prézidéntining mu'awin dölet bixeterlik meslihetchisi matéw pottinggér en'gliyening aldinqi qatarda turidighan tetqiqat merkezliridin bolghan "Siyasiy almashturush" ) "Policy Exchange" (ning söhbet yighinigha qatnashqanda Uyghur élide yolgha qoyuluwatqan lagérlarni "Jaza lagérliri" dep atidi. U prézidént donald tramp hökümitining xitay hökümitini Uyghur élide jaza lagérliri yolgha qoyghanliqi seweblik jazalawatqan birdin-bir hökümetlikini tekitlidi we munularni dédi: 

"Prézidént tramp yürgüzüwatqan tashqi siyasetke omumiy jehettin qarighiningizda uningdiki exlaqiy amilni éniq körüwalalaysiz. . . Tramp hökümiti shinjangda yolgha qoyulghan jaza lagérliri seweblik xitay hökümitige bedel tölitiwatqan, uninggha qarshi konkrét tedbirlerni éliwatqan yersharidiki birdin-bir hökümettur". 

U en'gliyediki aqillar merkizining yighinigha qatnashqanda aldi bilen xitay tilida bir nutuq sözligen idi. U bu nutqidimu Uyghurlar mesilsi'ini alahide tilgha élip xitay puqralirini öz hakimiytining Uyghurlargha qaritiwatqan siyasetliri üstide oylinip körüshke dewet qildi. U mundaq dédi: 

Men dostluq, oylinish we ochuq-ashkariliq rohi ichide, xitaydiki dostlardin hökümitinglarning Uyghur xelqi we bashqa diniy az sanliqlargha qaratqan siyasiti toghrisidiki heqiqet üstide izdinip körüshünglarni soraymen. Siz özingizdin sorap béqing. Némishqa 'iqtisadshunas' zhornilining muherrirliri bu hepte muqawa maqaliside bu siyasetlerni 'insaniyetke qarshi jinayet' we 'herbir shexs peqet bir insan bolghanliqi üchünla ularning erkinlik we izzet-hörmetke érishish hoquqi bar dégen prinsipqa bügünki künde qiliniwatqan eng éghir depsendichilik' dep ataydu?". 

Mu'awin dölet bixeterlik meslihetchisi matéw pottinggér sözini yene mundaq dawam qilidu: 

"Üch qétim térrorchilargha qarshi turush urushigha qatnashqan déngiz armiyesi eskiri bolush süpitim bilen sizge shuni késip éytalaymenki, shinjangda yüz bériwatqan ishlarning atalmish térrorluqqa qarshi urushning exlaqiy istratégiyesi bilen héchqandaq alaqisi yoq. Xitay diplomat P. C. Chang (ping chünchang) 1948-yili birleshken döletler teshkilati kishilik hoquq xitabnamisini tüzüshke yardem bergende del mushundaq xorlashlarning aldini almaqchi bolghan. Men xitay pelsepisi, din yaki exlaq ölchemliri boyiche dölitinglarda yolgha qoyuluwatqan jaza lagérlirini aqlaydighan héchqandaq bir seweb tapalmidim."

Aldinqi hepte yeni 16-öktebir jüme küni, amérika dölet bixeterlik meslihetchisi robért obri'én amérikadiki nopuzluq tetqiqat organliridin "Aspén instituti" sahibxanliq qilghan tor yighinida söz qilghandimu Uyghurlar heqqide muhim söz qilghanidi. U xitay hökümitining Uyghur élide yürgüzüwatqanlirini "Irqiy qirghinchiliqqa nahayiti yéqin bir ish" dep izahlighan. U sözide "Shinjangda eger irqiy qirghinchiliq déiyilmigen teqdirde, u halda shuninggha intayin yéqin ishlar yüz bériwatidu" dédi. 

Robért obri'én yene Uyghur lagér tutqunlirining chachlirining bazargha séliniwatqanliqinimu tilgha élip "Xitay hökümiti Uyghur ayallirining chéchini chüshürüp, chach mehsulatiri yasap, uni amérikagha ewetiwatidu" dégen. 

Robért obri'énning Uyghurlargha yürgüzülüwatqini irqiy qirghinchiliqqa yéqin bir ish, déiyishi xelq'araliq metbu'atlarningmu diqqitini qozghap keng xewer qilindi. U shuning bilen birge, amérika hökümiti kéyinki qedemde Uyghur élide yüz bériwatqanlarni "Irqiy qirghinchiliq" dep békitemdu? dégen perezlernimu otturigha chiqardi. 

Amérika tramp hökümiti xitay hökümiti Uyghur élide yolgha qoyghan jaza lagérlirini birleshken döletler teshkilati qatarliq xelq'araliq sorunlarda küchlük yosunda tenqidlep keldi we bashqa ellerningmu shundaq qilishi üchün aktip déplomatik tirishchanliqlarni körsitip keldi. Prézidént tramp 2019-yili öktebirdin bashlap Uyghur élidiki lagérlarni qurushta rol oynighan shexsler we organlargha jaza tedbiri élan qilghan. Uzun ötmeyla u Uyghurlarning mejburiy emgiki asasida ishlepchiqirilghan paxta, pemidur, chach mehsulatlirigha import cheklimisi qoydi. Tramp hökümiti yene bingtuwen we uning ikki emeldari hem shundaqla jaza lagirlirini qurushta asasliq rol alghan xitay kompartiyesi siyasi byurosining ezasi chén chüen'go qatarliq 4 emeldargha jaza tedbiri élan qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.