Явропа иттипақи қарар мақуллап хитайни қаттиқ әйиблигән

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-07-09
Share
явропа иттипақи қарар мақуллап хитайни қаттиқ әйиблигән Явропа комиссийониниң рәиси урсула вон дер лейен 2019-йили 12-айниң 11-күни бирюсселдики явропа комиссийә мәркизидә
AFP

8-Июл явропа иттипақи қарар мақуллап хитайға күчлүк бесим ишлитиш вә 2022 - йиллиқ бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилиш чақириқида болған.

Германийә долқунлири радийосиниң 8 - июлдики "явропа парламенти әзалири әмәлдарларни бейҗиң олимпик мусабиқисини байқут қилишқа чақирди, хитай болса ‹тәнһәрикәтни сиясийлаштурди' дәп әйиблиди" намлиқ хәвиридә баян қилишичә, 8 - июл явропа парламенти аваз бериш арқилиқ қарар мақуллап "бейҗиң даирилирини әң қаттиқ позитсийәдә әйибләшни һәмдә хитай навада хоңкоң вә уйғурларниң кишилик һоқуқ вәзийитини өзгәртмисә, явропа иттипақи әмәлдарлириниң 2022 - йиллиқ бейҗиң олимпик мусқабиқисигә қатнашмаслиқи" ни тәшәббус қилған.

Чәклимисиз бу қарарни явропа иттипақиниң 578 нәпәр әзаси қоллап аваз бәргән, 29 нәпәр әзаси рәт қилған, 73 нәпәр әзаси аваз бериштин ваз кәчкән. Қарар мутләқ көп қисим парламент әзалириниң қоллиши билән мақуллиқтин өткән. Бу қарар "явропа иттипақи билән хитай оттурисидики мунасивәтниң йәниму бирқәдәм илгириләп бузулушидин дирәк бериду" кән. Мәзкур қарар лайиһәсини франсийә пиризденти макрон тәвә болған явропа иттипақидики әң чоң партийә ә п п, йәни хәлқ партийәси оттуриға қойған.

Қарарда "мубада хитай һөкүмити хоңкоң, шинҗаң уйғур аптонум райони, тибәт, ичкий моңғулийә вә башқа районларниң кишилик һоқуқ вәзийитини көрүнәрлик дәриҗидә өзгәрткәнликини испатлап бирәлмисә, явропа иттипақи қурулмиси вә униңға әза болған дөләтләрниң һөкүмәт вәкиллири һәм депломатлири 2022 - йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисигә қатнишишни рәт қилиши керәк" дейилгән.

Голландийәдики вәзийәт анализчиси асийә уйғур ханим явропа иттипақиниң бу қарариға нисбәтән өзиниң иҗабий баһалирини берип өтти. У сөзидә бундақ бир қарарниң қобул қилинишиниң явропа иттипақиға әза дөләтләрниң хитайға қарши пикирдә бирлик һасил қилғанлиқиниң дәлили болидиғанлиқини әскәртти.

Мәлум болғинидәк, 5 - июл күни германийә баш министери анҗила мәркил вә франсийә пиризденти еммануел макрон хитай рәиси ши җинпиң билән тор сөһбити өткүзгәндә уйғурлар вә мәҗбурий әмгәк мәсилисини тилға алған иди. Бу явропадики икки чоң дөләт рәһбәрлириниң тунҗи қетим уйғурлар мәсилисини хитай рәиси билән болған сөһбәттә бивастә оттуриға қоюши болуп һесаблинатти. Мәркил билән макронниң уйғурлар вә мәҗбурий әмгәк мәсилисини қайсий тәриқидә, қанчилик дәриҗидә оттуриға қойғанлиқи вә хитай рәиси ши җинпиңниң буниңға нисбәтән қандақ җаваб бәргәнлики һазирға қәдәр ашкарә әмәс. Бирақ, 7 - июл германийә дөләт мудапийә министери карен бавйер хитай дөләт мудапийә министери вей феңхе билән "һинди - тенич окян вәзийити тоғрисида сөһбәт" елип барғанда, күчлүк тәләппузда "уйғурлар вә уларниң истиқбали мәсилиси" ни оттуриға қойған. Арқидинла 8 - июл явропа бирликиниң мәзкур қарарни мақуллиши 5 - июл өткүзүлгән 3 тәрәп рәһбәрлири сөһбитиниң анчә нәтиҗилик болмиғанлиқидин бишарәтләр беридикән.

Явропа иттипақиниң бу қетимқи қарарида хоңкоңдики демократийәниң бәрбат болуши һәмдә "алма гезити" ниң тақилиши, униң хизмәтчи хадимлириниң қолға елиниши мәсилисигиму алаһидә сәһипә аҗритилған болуп, хитайға қарита техиму қаттиқ тәдбир қоллиниш илгири сүрүлгән. Хәвәрдә "хоңкоңда йолға қоюлған ‹дөләт хәвпсизлики қануни' ниң явропа иттипақиниң хитайға болған ишәнчисини йоққа чиқарғанлиқи, бейҗиңниң хәлқарадики инавитини йәр билән йәксан қилғанлиқи" тәкитләнгән.

Шу күни хитайниң явропа иттипақидики вәкилләр өмики наразилиқ баянати елан қилип "җуңго һөкүмити тәнтәрбийә һәрикитини сиясийлаштурушқа, җуңгониң ичкий ишлириға арилишишқа, сиясий муддиа билән дәхли қилиш, тосолғу яритиш, бейҗиң олимпик мусабиқисигә бузғунчилиқ қилиш қатарлиқ қилмишларға қәтий қарши туриду" дегән. Бу сөзни 8 - июл хитай ташқий ишлар министери ваң йиму тәкрарлиған.

Германийәдики уйғур зиялиси абдушүкүр әпәнди бу һәқтә тохталғанда, явропа иттипақиниң бу қарари вә бәзи дөләтләрниң "ирқий қирғинчилиқ" қарарлиридин уйғурларниң интайин мәмнун икәнликини тәкитлиди. Норвегийәдики уйғур зиялиси бәхтияр өмәр әпәндиму бу хусуста өз қарашлирини ипадә қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт