Firansiyede Uyghur tetqiqati boyiche ilmiy muhakime yighini ötküzülgen

Muxbirimiz nur'iman
2021-11-05
Share
Firansiyede Uyghur tetqiqati boyiche ilmiy muhakime yighini ötküzülgen Firansiyening paytexti parizhda qurulghan yawropa Uyghur instituti “Uyghur medeniyet tesirini berpa qilish we tarqitish” dégen témida xelq'araliq ilmiy muhakime yighini ötküzgen. 2021-Yili 4-noyabir.
uyghur-institute.org

Firansiyening paytexti parizhda qurulghan yawropa Uyghur instituti “Uyghur medeniyet tesirini berpa qilish we tarqitish” dégen témida xelq'araliq ilmiy muhakime yighini ötküzgen.

4-We 5-noyabir küni dunyaning her qaysi jayliridin teklip qilin'ghan Uyghurshunas tetqiqatchilar “Uyghur tili we medeniyitini yetküzüsh, ögitish we terbiyelesh”, “Uyghurche shé'ir, naxsha we filim arqiliq nöwettiki xirisqa yüzlinish” dégen ikki chong témida muhakime ilip barghan.

Yighin'gha bezi mutexesisler tordin, beziliri biwasite qatnashqan bolup, xalighan kishining tordin körüsh imkaniyiti yaritilghan.

Yawropa Uyghur institutning mes'uli, doktor dilnur reyhan xanim mezkur ilmi muhakime yighini heqqide ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: “Mezkur yighin yawropa Uyghur instituti qurulghandin buyan ötküzülgen tunji xelq'araliq ilmi muhakime yighini. Ikki kün ötküzülgen bu yighin asasliqi Uyghur tili we medeniyiti heqqide boldi”.

Bu ikki künlük yighin tetqiqatchilar, oqutquchilar, terjimanlar we sen'et sahesidikiler bir yerge jem bolghan uniwérsal yighin bolghan. Yighinning birinchi küni en'gliye nyu-kesél uniwérsitétining oqutquchisi doktor jo'anné simis finliy xanim Uyghurlarning özige xas milliy kimliki heqqide toxtalghan.

Muhajirette Uyghur ana tilini saqlap qélish we ana til ma'aripini güllendürüsh yolida xizmet qiliwatqan, “Ayxan” fondining qurghuchisi, Uyghur ana til tor mektipining mes'uli muyesser abdul'ehed xanim “Muhajirettiki Uyghur balilirining medeniy kimlikini shekillendürüshte Uyghur tili ögitishning roli” dégen témida söz qilip, muhajirettiki Uyghur balilirigha ana tilini ögitishning Uyghurluqni yétildürüshning asasi ikenlikini tekitligen.

Jorji washin'gton uniwérsitéti we chixiye penler akadémiyesining tetqiqatchiliri Uyghur tarixini ögitish we öginish arqiliq Uyghurlarning mustemlike qilinishni ret qiliwatqanliqi heqqide toxtalghan.

Uyghur tili, medeniyiti we tarixi heqqidiki léksiyelerdin kéyin firansiyediki sen'etkar Uyghurlardin teshkil tapqan bir guruppa Uyghur naxsha-muzikiliridin ariyeler orundighan. Bu naxsha-muzikilar ijtima'iy taratqularda neq meydan tarqitilghan bolup, yighin qatnashquchiliri ijtima'iy taratqularda bu güzel medeniyetke bolghan heyranliqini, xirisqa duch kéliwatqan bu medeniyetning qoghdap qilishqa tégishlik ikenlikini bildürüshken.

Yighinning ikkinchi küni firansiyede turushluq filim ishligüchi we muzika tetqiqatchisi doktor muqeddes mijit xanim, amérika indiyana shtatidiki rus xulmen téxnologiye institutining dotsénti, Uyghurshunas timosiy gros ependi Uyghurlarning naxsha-muzika arqiliq özlirining xirisqa duch kéliwatqan kimlikini saqlap qilishtiki yoshurun körsitiwatqan tirishchanliqliri heqqide toxtalghan.

Timosy gros ependi nöwette xitay da'iriliri teripidin lagérda tutup turuluwatqan yash, talantliq sen'etkar ablajan awut ayup orundighan “Mu'ellim” we “Ana yurt” qatarliq naxshilardiki uyghularning shé'ir arqiliq ipadilewatqan ana til söygüsi, weten muhebbitini alahide tilgha élip ötken.

Amérikaliq antropolog derrin bayléri ependi ikkinchi künidiki yighinning yépilish sözini qilghan bolup, u Uyghurlarning hékaye we eslime xaraktérlik eserler arqiliq özlirining özige xas kimlikini namayan qiliwatqanliqini we shuning bilen bir waqitta mustemlike astida yashashni ret qiliwatqanliqini otturigha qoyghan.

U mundaq dégen: “Yéqinqi zaman Uyghur hékayiliri we esilimiler Uyghurlarning yéqin kelgüsidiki medeniyiti we jem'iyitini ipadileydu. Asasliq mesile bolsa siler (Uyghurlar) köngül bölgen yiqinliringlar we örp-aditinglar. Hökümet silerning medeniyitinglarning kelgüsi mewjutluqigha tehdit séliwatidu. Shuni aydinglashturiwélish kérekki, yazghuchilar we oqurmenler emeliyette néme ishlarning yüz bériwatqanliqini bilishi we buni eser bilen birleshtürelishi kérek”.

Derrin bayléri ependi lagér shahiti gülbahar hayitiwajining lagérdiki eslimilirige asasen yazghan kitabi, xitayning türmiside yétip chiqqan abduweli ayupning öz kechürmishliri asasida yazghan eserlirini misal keltürüsh arqiliq Uyghurlarning nöwettiki ehwaligha diqqet tartqan.

Yighin axirlashqandin kéyin Uyghurlar heqqide ishlen'gen qisqa filim qoyulghan. Yawropa Uyghur instituti teripidin orunlashturulghan bu yighin dunyaning her qaysi jayliridiki medeniyet tetqiqatchilirining qizghin alqishigha érishken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet