Gérmaniye parlamént ezasi gude yénsénning Uyghurlar toghrisidiki nutqi taratqularning diqqitini tartti

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-01-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Gérmaniye parlaménti insan heqliri komitétining re'isi gude yénsén xanim esqerjan ependi bilen namayishta. 2020-Yili 19-yanwar, bérlin.
Gérmaniye parlaménti insan heqliri komitétining re'isi gude yénsén xanim esqerjan ependi bilen namayishta. 2020-Yili 19-yanwar, bérlin.
RFA/Ekrem

Gérmaniye parlaméntining ezasi guydé yénsénning Uyghurlarni qollap namayishqa qatnishishi herqaysi metbu'atlarning diqqitini qozghidi.

12-Yanwar we 18-yanwar gérmaniyening hamburg shehiride xitayning jaza lagérliri siyasitige, Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan zulumlirigha qarshi zor kölemlik namayishlar élip bérilghan idi. 19-Yanwar küni gérmaniye paytexti bérlinda yene bir qétim kölimi zor bolghan bir namayish élip bérilghan. Bu namayishni dunya Uyghur qurultiyi gérmaniyediki xongkong, teywen, tibet teshkilatliri birlikte teshkilligen. Namayishqa bérlindiki minglighan türkler we bir qisim yerlik gérmanlarmu ishtirak qildi.

Bu namayishqa d u q ning teklipi bilen gérmaniye parlaméntining ezasi, parlamént "Kishilik hoquq we insanperwerlik yardimi komitéti" ning re'isi gude yénsén xanimmu qatnashqan bolup, u Uyghur diyaridiki jaza lagérlirigha hemde xitayning xongkongdiki bésim siyasitige qarshi nutuq sözligen, teywenni qollashni tekitligen. Uning Uyghurlar, teywenlikler we xongkongluqlarning birleshme namayishini qollishi hemde namayish meydanida nutuq sözlep xitayning zulum siyasitini eyiblishi gérmaniye metbu'atlirining diqqitini jelp qilghan.

Gérmaniye paytexti bérlinda neshrdin chiqidighan "Kündilik xewerler" géziti düshenbe küni "Kishilik hoquq mutexessisi zulum chékiwatqan Uyghurlar terepte turdi" namliq bir maqale élan qildi. Maqalining muqeddimisi "Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insanperwerlik yardimi komitétining re'isi gude yénsén hökümetni xitayning zulumigha uchrawatqan Uyghurlargha yardem bérishke chaqirdi," dégen söz bilen bashlan'ghan.

Maqalida gude yénsén xanimning 19-dékabir bérlindiki namayishta sözligen nutqidiki "Gérmaniye hökümiti 9-ayda laypzik shehiride ötküzülidighan 'yawropa-xitay aliy derijilikler uchrishishi' yighinidiki kélishimning ghol témisi ichige xitay zulumigha uchrawatqan Uyghurlar mesilisini muhimning muhimi qilip kirgüzüshi kérek," dégen sözi neqil élin'ghan.

Gude yénsén xanim sözide yene "Biz gérmaniye fédéral jumhuriyiti bolush süpitimiz bilen bashqa döletlerdiki insanlarning étiqadining cheklinishige, sistémiliq zulumgha uchrishigha, a'ile-jemetlirining bir-biridin ayriwétilishlirige süküt ichide qarap turmasliqimiz lazim. Xitay yighiwélish lagérlirini derhal taqishi kérek," dégen.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi gude yénsén xanimning bérlindiki namayishta Uyghurlar qollap nutuq sözlishi we xitaydin jaza lagérlirini derhal taqashni telep qilishi toghrisida öz qarashlirini bayan qilip ötti.

Gude yénsén xanim sözide teywen mesilisi heqqidimu toxtalghan bolup, u gérmaniye hökümitidin teywenni yéterlik derijide qollashni telep qilghan we teywenning yéngi prézidéntliq saylimini tilgha élip, gérmaniye hökümitining prézidént sey yingwénni resmiy shekilde tebriklishini ümid qilghan.

Bérlindiki namayishqa qatnashqan d u q ning yawropagha mes'ul wekili, yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining re'isi esqerjan ependi gude yénsén xanimning namayish meydanida otturigha qoyghan pikirlirining gérmaniye parlaméntining awazigha wekillik qilidighanliqini eskertti.

Gérmanche neshrdin chiqidighan "Büyük esir" torimu düshenbe küni bu heqte bir xewer élan qildi. "Xitay diktatorigha jaza: bérlindiki Uyghurlar we xongkongluqlarning démokratiyesini qollighuchi" namliq bu xewerde gude yénsénning Uyghurlarni, xongkongluqlarni, teywenliklerni, tibetliklerni qollap xitaygha zerbe bergenliki, xitaydin jaza lagérlirini derhal taqashni telep qilghanliqi ilgiri sürülgen.

Myunxéndiki Uyghur jama'et erbabi ablimit tursun ependimu bu heqte öz qarashlirini otturigha qoydi.

Gérmaniye metbu'atlirining bekrek diqqitini tartqan nerse, 12-, 18-, 19-yanwar künliri hamburg we bérlinda élip bérilghan zor kölemlik namayishlarda namayishchilar kötürüwalghan wiwiskilargha yézilghan sho'arlar bolghan. Bu sho'arlarning biri "Xitay mallirigha bayqut!", ikkinchisi "Irqiy qirghinchiliq toxtitilsun!", üchinchisi "Jaza lagérliri derhal taqalsun!" qatarliqlardin ibaret bolghan we bu sho'arlarning hemmisining astigha "Made in China" dégen xet yézilghan.

Gérmaniye metbu'atlirining ilgiri sürüshiche, bu sho'arlarni kötürüp namayish qilghuchilar biwasite xitayning ziyankeshlikige uchrawatqan Uyghurlar emes, belki chet'ellerdiki xitay bilen biwasite alaqisi bolmighan türkler, erebler, gérmanlar, xongkongluqlar, tibetler, teywenlikler hemde köpligen bashqa milletlerning gérmaniyediki puqraliri iken. Gherb elliridiki her xil millet kishilirining xitaygha qarshi bu qeder nepretlerde bolushi xitay dölitining xelq'aradiki obrazini éghir derijide zidileydiken. Bu öz nöwitide yene Uyghurlar mesilisining dunyawi jiddiy mesilige aylinishigha türtke bolidiken.

Toluq bet