Германийәдики "куңзи институт" лири тазилашқа дуч кәлмәктә

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-04-13
Share
Германийәдики Алаһидә меһман сүпитидә тәклип қилинған хитай фиранкфорт китаб йәрмәнкиси әп кәлгән хитай пәйласопи куңзиниң һәйкили. 2009-Йили 13-өктәбир, германийә.
AFP

Германийәдики триәр университети хитайниң җазасиға җавабән "куңзи институти" ниң барлиқ паалийәтлирини тохтатқанлиқини җакарлиған.

Германийә университетлирида 2016-йилиға қәдәр 20 гә йеқин "куңзи институти" лири қурулған болуп, йиллардин буян бу институтларни бәзи германийә парламент әзалири, ғоллуқ кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә уйғур паалийәтчиләр "хитайниң тәшвиқат оргини, җасуслуқ мәркизи" дәп әйибләп һөкүмәттин уни тақашни тәләп қилип кәлгән болсиму, көрүнәрлик бир нәтиҗигә еришәлмигәниди. 2020-Йилиға кәлгәндә германийәдики "һамбург университети" билән "дүзилдорф университети" дин ибарәт икки даңлиқ университет "куңзи институтлири" билән болған барлиқ тохтамни әмәлдин қалдурғанлиқини җакарлиди. Бу германийәдики "куңзи институтлири" ни тазилашниң бир муқәддимиси болуп қалғаниди.

"германийә долқунлири" радиосиниң 12-апрелдики "хитайниң җазасиға қарши триәр университетидики куңзи институти дәрс тохтатти" намлиқ хәвиригә асасланғанда, коммунистик идеологийәниң иҗадчиси болған карл маркисиниң юрти триәрдики мәшһур триәр университети алдинқи һәптә баянат елан қилип "куңзи институтлири" ниң барлиқ паалийәтлиригә хатимә бәргәнликини җакарлиған. Мәзкур баянатқа триәр университетиниң мудири михаел җекел билән "куңзи институти" ниң германийә тәрәптин болған мудири марк оливер имза қойған.

Триәр университетиниң "куңзи институти" ни тақишиға 22-март явропа иттипақи уйғурлар мәсилиси сәвәблик хитайға қарши җаза елан қилғандин кейин, хитайниң өч елиш характеридә елан қилған қайтурма җазаси сәвәб болған. Хитайниң қайтурма җазаси тәркибидин явропа иттипақиниң парламент әзалири, уйғурлар мәсилиси бойичә мустәқил тәтқиқатчилар билән биргә, германийәдики "меркато хитай тәтқиқат институти" му орун алғаниди. Һалбуки, "меркато хитай тәтқиқат институти" ниң қурғучиси себастиян хайилман билән киристин ши-куфер қатарлиқлар өз нөвитидә триәр университетиниң оқутқучилири иди. "меркато хитай тәтқиқат институти" болса қурулуп 10 йил болған бүгүнки күндә ялғуз германийәдикила әмәс, явропадики әң чоң ақиллар амбириға айланғаниди.

Чәтәлләрдики куңзи институтлириниң хитай коммунистик һакимийитиниң тәшвиқат аппарати икәнликини барғансери көп дөләт вә хәлқләрниң тонуп йетиватқанлиқини тилға алған д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, техи алдинқи һәптә герман яшлириниң өзлүкидин тәшкиллинип германийәниң инголшитат шәһиридә "куңзи институтлири тақалсун" дәп намайиш елип барғанлиқини әскәртти.

Хәвәрдин мәлум болушичә, хитай явропа иттипақиниң җазасиға қарши қайтурма җазасини елан қилғандин кейин явропадики 30 дин артуқ хәлқаралиқ тәтқиқат мәркәзлириниң рәһбәрлири дәрһал иттипақ түзүп, өзлириниң хитайға қарши ирадилирини очуқ намаян қилған. Улар 25-март өзлириниң "меркато хитай тәтқиқат институти" дики кәсипдашлири билән бир сәптә туридиғанлиқини бирләшмә баянат арқилиқ ортақ авазда җакарлиған вә хитайниң бу қилмишиниң келәчәктә явропа иттипақи билән болған мунасивәтлиригә еғир зиян елип келидиғанлиқини ипадилигән.

Триәр университетиниң "куңзи институти" ни тақаштин ибарәт бу қарариниң германийәдики йәнә бир илгириләш икәнликини әскәрткән уйғур зиялийси әнвәр әһмәт әпәнди, хитайниң қайтурма җазасидин кейин техиму көп ғәрбликләрниң өз қиммәт қарашлирини қоғдашниң нәқәдәр зөрүрлүкини йәниму чуңқур чүшинип йәткәнликини тәкитлиди.

Хәвәрдә баян қилинишичә, явропа иттипақи билән хитайниң мунасивити 2019-йилидин башлап яманлишишқа йүзләнгән. Германийәдә һәм кишиләрниң "куңзи институтлири" ға нисбәтән қарашлиридиму шу йилидин башлап зор өзгиришләр пәйда болған. Болупму, 2021-йили 22-март уйғурлар мәсилиси сәвәблик явропа иттипақиниң америка вә канада билән бирликтә хитайға қарита йүргүзгән җазаси болса хитай билән явропа иттипақиниң мунасивәтлиридики бурулуш нуқтиси болуп қалған.

Анализчиларниң қаришичә, явропа иттипақиниң һалқилиқ пәйтләрдә хитай билән әмәс, америка билән бир сәптә туруш йолини талливелиши һәмдә йеқиндин буян германийә, фирансийәләрниң-тинч окян районлириға қошун әвәтип америка, һиндистан, японийә, авистралийәләр билән ортақ бирликсәп һасил қилиш ирадисини очуқ билдүрүши хитайдин қутуп айриғанлиқиниң ениқ ипадиси санилидикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт