Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq komitéti xitayni "Insaniyetke qarshi jinayet ötküzdi" dep jakarlidi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-06-25
Share
Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq komitéti xitayni Gérmaniye parlaméntida yighin échiliwatqan körünüsh. 2021-Yili 25-iyun, bérlin.
REUTERS

Gérmaniye parlaméntining tor sehipiside élan qilin'ghan "Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining shinjangdiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisidiki bayanati" gha asaslan'ghanda, gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitéti gérmaniyede hakimiyet béshida turuwatqan xiristiyan démokratlar partiyesi, xiristiyan sotsiyal partiyesi, sotsiyal démokratlar partiyesi, erkin démokratlar partiyesi we yéshillar partiyesining ortaq awaz qoshushi bilen xitayni "Insaniyetke qarshi jinayet ötküzdi" dep jakarlighan.

Bu ortaq bayanat gérmaniye parlaméntidiki asasliq partiyelerning awaz qoshushi bilen Uyghurlar we jaza lagérliri mesilisi toghrisida parlaménttin chiqqan tunji ashkara inkas hemde parlaméntning deslepki qarari bolup hésablinidiken. Gérmaniyede jem'iy 7 partiye birleshme hakimiyetke qatnishiwatqan bolup, mezkur bayanatni yuqiriqi 5 chong partiye qollighan, solchillar partiyesi qarshi turghan, "Gérmaniye üchün tallash partiyesi" awaz bérishtin waz kechken.

Bayanatta mundaq déyilgen: "Xitayning shinjang aptonum rayonida xitay kommunistik partiyesi 1 milyondin artuq türkiy az sanliq milletlerni, bolupmu musulman Uyghurlarni döletning mexsus qurulghan lagérlirigha 'qayta terbiyilesh' üchün qamiwalghan. Köpligen shahidlarning guwahliqi, nurghunlighan muxbirlar we kishilik hoquq mutexessislirining izdinishliri bu lagérlarda dawamliq ten jazasi, jinsiy tajawuzchiliq, rohiy térrorluqning yüz bériwatqanliqini ispatlap berdi. Uyghurlarni mejburiy tutup turup sistémiliq halda kommunistik dölet idé'ologiyesini üzlüksiz singdürüsh arqiliq ularni erkinlikidin mehrum qaldurupla qalmay, belki ularni medeniyet kimlikidinmu zorluq bilen ayrip tashlighan. Shinjangdiki bu étnik milletning teweliri kolléktip halda mejburiy emgekke sélin'ghan, ayallar bala chüshürüshke mejburlan'ghan, tughut cheklesh opiratsiyesige qistalghan."

Bayanatta xitayning meqsetlik halda Uyghurlarning nopusini azaytishqa urunuwatqanliqi, uzun yilliq pilan nuqtisidin Uyghurlarning hayatliq istiqbalining tehditke duch kéliwatqanliqi, xitayning jaza lagérlirini "Térrorizimgha qarshi turush üchün" dep perdazlap, saxta teshwiqatlarni qanat yayduruwatqanliqi, xitayning özi imza qoyghan ehdinamilerge xilapliq qiliwatqanliqi we gérmaniye bilen bu heqte tinich söhbet ötküzüshni izchil ret qilip kelgenliki eskertilip, shinjangda yüz bériwatqan éghir derijidiki kishilik hoquq depsendichilikide xitay kommunistik partiyesi we uning rehberlirining mes'uliyiti barliqi bayan qilin'ghan.

Bayanatta gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitétining 5-ayning 17-küni xelq'ara qanunchilar, mutexessisler we xitayshunaslarni teklip qilip guwahliq bérish yighini uyushturghanliqi, mutexessislerning bahalirigha bina'en mezkur komitétning yekün chiqirip "Shinjangdiki az sanliq milletler we diniy az sanliqlar ammisi üstidin yürgüzüliwatqan éghir derijidiki kishilik hoquq depsendichiliki qilmishlirini 'insaniyetke qarshi jinayet' dep békitishni qarar qilghan" liqi otturigha qoyulghan.

Gérmaniye parlaméntidin kéchikip bolsimu bundaq bir awazning chiqishi gérmaniyediki Uyghurlarni köp xursen qilghan. D u q re'isi dolqun eysa ependi bu heqte toxtalghanda, aldi bilen gérmaniye hökümitining sherqiy türkistanda yürgüzüliwatqan xitay zulumini "Irqiy qirghinchiliq" dep tonushi üchün élip barghan pa'aliyetlirini eskertip ötti. U sözide "Insaniyetke qarshi jinayet' dep atashning kupaye qilmaydighanliqini, gérmaniye hökümitining choqum "Irqiy qirghinchiliq" dep tonushi lazimliqini tekitlidi.

D u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependimu bu xususta ipade bildürüp, mezkur qararning zor bir ijabiy qedem bolghanliqini ilgiri sürdi. D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependimu bu heqte qarashlirini otturigha qoyup ötti.

Gérmaniye parlaménti kishilik hoquq we insaniy yardem komitéti bayanatida yene b d t ning "Shinjang rayoni" gha musteqil tekshürüsh ömiki ewetishi lazimliqini, yawropa ittipaqining xitaygha qarita jaza tedbirlirini kücheytishining zörürlikinimu tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet