Élmar brok: "Mérkilning diktatorni bir terep qilish üchün qollan'ghan charisi sadda, ze'ip we selqarash xaraktérige ige"

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-07-13
Share
Élmar brok: Meshhur diplomat élmar brok yighinda sözlimekte. 2018-Yili 7-iyun.
REUTERS

Gérmaniyede neshrdin chiqidighan "Süretler" géziti 12-iyul küni "C D U Ning kona eskiri mérkilning xitay siyasitige baha berdi" namliq bir ziyaret xatirisini élan qildi. Buningda qanche on yildin buyan yawropa ittipaqining tashqi siyaset komitétini bashqurup kelgen, yene on yillardin buyan gérmaniye bash ministiri anjila mérkilning tashqi siyaset meslihetchi bolup xizmet qilghan 74 yashliq meshhur diplomat élmar brok ziyaret qilin'ghanidi.

Mezkur ziyaret xitayning gérmaniyening sanliq melumatlirini, gén uchurlirini oghrilash qilmishliri, kla'us. L ning xitaygha jasusluq qilishi, amérikaning xitaygha qarita barghanséri küchlük jaza tedbirlirini yolgha qoyushi qatarliq axbarat wastilirida qiziq nuqta boluwatqan témilar asasida élip bérilghanidi. Yawropa ittipaqi we gérmaniye xitay siyasitini jiddiy özgertiwatqan, Uyghurlar we xongkong mesilisi seweblik gherbte xitaygha qarita jaza tedbirlirini kücheytish chuqanliri ewj éliwatqan bir zamanda élan qilin'ghan bu ziyaret xatirisi kishilerning küchlük diqqitini jelp qilghan.

Eserde gherbning "Xitayni démokratiyege yüzlendürüsh üchün iqtisadiy hemkarliqni dawamlashturup, siyasiy jehettin tesir körsitish kérek" deydighan xata qarashlirining alliqachan sugha chilashqanliqi ilgiri sürülgen bolup, eser: "Biryussél üchün özi mustebit hakimiyet béyjing bilen söhbet ötküzüshke mejbur bolghan élmar brok, anjila mérkil we yawropa ittipaqining xitay siyasitining meghlup bolghanliqini jakarlidi" dégen jümle bilen bashlan'ghan.

Élmar brok bir qatar keskin ibariler bilen gérmaniye bash ministiri anjila mérkil we yawropa ittipaqining mewjut xitay siyasitini tenqid qilidu. U munularni deydu: "Mérkilning xitaydin ibaret bu diktatorni bir terep qilish üchün qollan'ghan charisi sadda, ze'ip we selqarash xaraktérige ige". "Hemkarlishish arqiliq yéqinlashturush, deydighan siyasetke ishen'güchiler pütünley meghlup boldi, hemkarliq arqiliq özgertish xitay kommunistik partiyesi üchün kérekke kelmidi". "Men bash ministirning xitay siyasitini héch chüshenmidim, xitaygha tutqan saddiliq asasidiki pozitsiyesi, niyiti we charilirinimu". "Xitay bolsa biz üchün ariliq saqlaydighan eng zor xeterdur. Iqtisad, tashqi bixeterlik we gherb démokratiyesi üchünmu shundaq". "Xitayning tashqi we bixeterlik siyasitide omumiy uqumi bar: soda, herbiy hazirliq, dölet mudapi'esi, jasusluq qilish, sanliq melumatlarni hem paténtni oghrilash, meblegh sélish, ijtima'iy we soda nizamlirigha buzghunchiliq qilish, yipek yoli qurulushi, béyjing üchün bularning hemmisi bir gewde. Biz xitaygha qarshi bularning hemmisige ayrim mu'amile qilishimiz hemde xitay bilen bolghan sodini bikar qilalaydighanliqimizgha ishinishimiz lazim".

Élmar brok gherb bilen xitay otturisidiki soda tengpungsizliqi üstide toxtilip mundaq deydu: "Pütünley sel qarash sewebidin xitaygha qoyghan eng eqelliy teleplirimizmu hazirgha qeder emelge ashmidi: u bolsimu barawerlik asasidiki erkin bazar riqabiti. Eger xitaydiki gérman we yawropa shirketliri öz shirketliride dawamliq köp sanliqni igiliyelmise, da'im xitaylarni hemrahliqqa qoshuwélishqa mejburlansa, u halda buni mutleq men'i qilish kérek. Zakaz toxtamlirimu barawerlik asasida bolushi lazim. Istratégiyelik muhim ishlargha kelgende, sistémiliq soda we sétishni cheklesh tedbirlirini yolgha qoyushimiz zörür". "Biz shu tapta, 10 yil ichide birla dunyawi küch bolghusi xitayning qed kötürüshini xalamduq yaki gérmaniye we yawropa ittipaqi süpitide amérika bilen hemkarliship xitaygha qarshi özimizning menpe'etini dunyada üstünlükke ige qilishni xalamduq? mana buning üchün hazir derhal qarar bérishimiz kérek".

Gérmaniyediki Uyghur ziyaliysi gheyur qurban ependi bu heqte toxtalghanda, gérmaniyening xitay siyasitide xéli burunla özgirishlerning wujudqa chiqqanliqini tilgha aldi. Uyghur ziyaliysi enwer ehmet ependimu bu xususta qarashlirini ipade qilip ötti

"C D U Ning kona eskiri mérkilning xitay siyasitige baha berdi" namliq eserde bayan qilinishiche, yawropa ittipaqining meshhur diplomati élmar brok bash ministir mérkil bilen firansiye prézidénti makronning aldinqi hepte shi jinping bilen ayrim körüshkenlikidin narazi bolidu, shundaqla nöwettiki gérmaniye we yawropa ittipaqining xitay siyasitini jiddiy islah qilish zörürlüki heqqide toxtilip yene mundaq deydu: "Biz yawropa ittipaqi xitaygha qarshi bir gewde süpitide heriket qilishimiz lazimliqini étirap qilishimiz kérek. Yawropa komissiyonining re'isi néme qiliwatidu? uning wezipisi soda guruppiliri üchün xatirjem tashqi siyaset muhiti hazirlashtur".

Élmar brok gérmaniye we yawropa ittipaqining xitay siyasiti islah qilinmighan teqdirde, aldimizdiki 10 yilda yaman aqiwetlerning peyda bolidighanliqini eskertip, sözini munu jümle bilen xulasileydu: "Bérlin we biryussélning nöwettiki xitay siyasiti bilen biz bu urushta meghlup bolimiz".

Axbarat wasitiliridiki uchurlardin melum bolushiche, yéqinda gérmaniye bash ministiri anjila mérkil amérikigha bérip prézidént jow baydén bilen uchurushush ötküzidiken. Bu uchrishish mérkilning xitay siyasitide zor burulush hasil qilishi mumkin iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet