Германийәдә һакимийәт бешидики партийәләрниң нәзиридики уйғурлар мәсилиси

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2021-09-08
Share
Германийәниң хитайни тәрәққият мәблиғи билән тәминлигәнлики барғансери күчлүк қаршилиққа дуч кәлмәктә Германийә баш министири ангела меркелниң бейҗиңдики зияритидин илгири тйәнәнмен мәйданида ләпилдәп турған германийә вә хитай дөләт байриқи. 2018-Йили 23-май, бейҗиң.
REUTERS

Германийәдики 6 чоң партийәниң уйғурлар мәсилисигә тутқан позитсийәсидики ортақлиқ вә пәрқләр 8 соалға бәргән 40 җавабидин мәлум болди.

6-Сентәбир күни д у қ тор сәһиписидә вә иҗтимаий таратқуларда германийәдә һоқуқ йүргүзүватқан һакимийәт бешидики 6 партийәниң 8 соалға бәргән 40 җаваби кәң тарқилип җиддий қизиқиш қозғиди. Буларниң ичидики 5 соал уйғурлар мәсилисигә зич мунасивәтлик болуп, қалған 3 соал тибәт вә хоңкоңға алақидар иди. язма шәкилдә берилгән бу җаваблар германийәдики асаслиқ 6 чоң партийәниң уйғурлар мәсилисигә тутқан позитсийәсидики ортақлиқ вә пәрқләрни рошән гәвдиләндүрүп бәргән.

Уйғурлар учраватқан зулумларниң "инсанийәткә қарши җинайәт" болидиғанлиқини етирап қилған болсиму, техичә "уйғур ирқий қирғинчилиқи" ни етирап қилмиған германийәдики 6 чоң партийәниң уйғур, тибәт, хоңкоң, тәйвән вә хитай мәсилисигә қарита позитсийәсини ениқлаш паалийитини германийәдики д у қ башлиқ 7 кишилик һоқуқ тәшкилати бирликтә уюштурған. Улар мәхсус тор сәһиписи қуруп, германийәдики һәрқайси партийәләргә соал әвәтип, бу соалларға язма шәкилдә җаваб беришни тәләп қилған. 6 Асаслиқ партийәдин 5 партийә иҗабий, мөтидил яки сәлбий җавабларни бәргән. Бир партийә болса һечқандақ җаваб бәрмигән. Бу җаваблар "партийәләрниң җаваби" дегән намда германийәдә кәң тарқитилған.

Мәлум болғинидәк, 16 йилдин буян баш министир ангила меркилниң партийәси болған христиан демократлар партийәси билән христиан сотсиял партийәсидин ибарәт бирләшмә партийә, сотсиял демократлар партийәси, йешиллар партийәси, әркин демократлар партийәси, солчиллар партийәси вә германийә үчүн таллаш партийәсидин ибарәт 6 партийәдин қурулған бирләшмә һөкүмәт германийәни идарә қилип кәлмәктә. Нөвәттә, бирләшмә һөкүмәтниң һоқуқ тутуш замани ахирлишип, сайлам елип берилмақта. Сайламда қайси партийәниң утидиғанлиқи, қандақ бир һөкүмәтниң қурулидиғанлиқи һазирчә мәлум әмәс. Әмма д у қ башлиқ тәшкилатлар дәл мушу һалқилиқ пәйттә партийәләр ичидә рай синаш елип берип, уларниң уйғур, тибәт, хоңкоң, тәйвән вә хитай мәсилисигә қарита позитсийәсини ениқлап чиқип, бу рай синаш нәтиҗисини германийә җамаити арисиға кәң тарқитип күчлүк тәсир қозғиған. Д у қ яшлар комитетиниң мудири ғәюр қурбан әпәнди бу паалийәтни уюштуруштики мәқсәт һәққидә бизни бәзи мәлуматлар билән тәминлиди.

Партийәләргә қоюлған 1-соал: "германийә иқтисадий җәһәттин зиян тартқан тәқдирдиму, хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичиликигә қарита тәдбир қоллиниш" болған. Бу соалға юқириқи 6 партийәдин төти қошулидиғанлиқини билдүргән, сотсиял демократлар партийәси буниңға қошулсиму, бирақ мөтидил позитсийә тутидиғанлиқини, йәни "мәсилини сүкүт яки байқут қилиш арқилиқ һәл қилғандин, диалог вә һәмкарлишип туруп һәл қилғанниң үнүми яхши" болидиғанлиқини билдүргән. Германийә үчүн таллаш партийәси җаваб бәрмигән. Бу партийә һечбир соалға баштин-ахири җаваб бәрмигән.

2-Соал: "германийә башта болуп явропа иттипақи хитайдики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики билән мунасивити болған хитайниң юқири дәриҗилик әмәлдарлириға қарита биваситә җаза йүргүзүш" болған. Бу пикирни йешиллар партийәси қоллиған. Солчиллар партийәси қарши турған. Қалған 3 партийә мөтидил позитсийә тутидиғанлиқини билдүргән. Йешиллар партийәси буни қоллашта, хитайниң шәрқий түркистанда йүргүзүватқан җинайәтлирини тилға елип өткән вә чен чуәнго қатарлиқ биваситә мәсулийити болған хитай әмәлдарларни явропа иттипақиниң җазалаш тизимликигә тиздин киргүзүшни тәләп қилған. Башқа партийәләр болса хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан зулумлирини қаттиқ әйиблисиму, бу мәсилини германийә өз алдиға әмәс, бәлки явропа иттипақи намидин һәл қилишни, явропа иттипақида хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан зулумлири һәм хитайниң қошна әлләргә шәкилләндүрүватқан тәһдитлиригә тақабил туридиған үнүмлүк чариләргә мураҗиәт қилишниң техиму ақиланә йол болидиғанлиқини тәшәббус қилған.

3-Соал: "германийә шәрқий түркистандики инсанийәткә қарши җинайәтләрни ирқий қирғинчилиқ дәп етирап қилиш" болған. Бу йәрдә "шәрқий түркистан" дегән аталғу ишлитилип, тирнақ ичигә "шинҗаң" дәп йезип қоюлған. Бу соалға христиан демократлар партийәси билән христиан сотсиял партийәсидин ибарәт бирләшмә партийә вә әркин демократлар партийәси мөтидил җаваб бәргән. Сотсиял демократлар партийәси, йешиллар партийәси вә солчиллар партийәси қарши турған. Қарши турғучиларниң пикири асасән "хитайниң уйғурлар үстидин йүргүзүватқан инсанийәткә қарши дәһшәтлик сияситини испатлайдиған техиму көп пакитларға еришишкә, хәлқара қанунчиларниң тәкшүрүп һөкүм чиқиришиға вә б д т кишилик һоқуқ алий комиссариниң уйғур районини тәкшүрүп чиқишиға еһтияҗи бар" лиқиға мәркәзләшкән.

4-Соал: "германийә 2022-йиллиқ бейҗиң қишлиқ олимпик мусабиқисини дипломатик байқут қилиш вә вәкил қатнаштурмаслиқ" болған. Буни пәқәт йешиллар партийәсила қоллиған. Христиан демократлар партийәси билән христиан сотсиял партийәсидин ибарәт бирләшмә партийә вә әркин демократлар партийәси мөтидил җаваб бәргән. Сотсиял демократлар партийәси җаваб бәрмигән. Солчиллар партийәси қарши турған.

5-Соал: "германийә башта болуп явропа иттипақида тәминләш зәнҗири қануни күчәйтип, уйғур мәҗбурий әмгики билән алақиси болған явропа ширкәтлирини чәкләш вә мәҗбурий әмгәк мәһсулатлириниң явропаға киришини тосуш" болған. Бу пикирни сотсиял демократлар, йешиллар вә солчиллар қоллиған. Христианлар билән әркин демократлар мөтидил ипадә билдүргән.

Қалған 3 соал хоңкоңлуқларниң германийәдә панаһлинип туруш мәсилиси, германийә парахотлириниң тәйвән арилиға кириши вә германийә дипломатлириниң тәйвәнни зиярәт қилиши, хитайниң дигитал алақә торлириниң германийәдин сиқип чиқирилиши вә хитайниң явропадики асасий ул әслиһә қурулушлириға мәбләғ селиши қатарлиқ мәсилиләргә четилған иди. Германийәдики уйғур сиясий актиплиридин меһрибан ханим бу һәқтә тохталғанда, 5 партийәниң җаваблиридин нөвәттә қурулғуси йеңи һөкүмәтниң "уйғур сиясити" ни биливелишқа болидиғанлиқини тилға алди.

Мәзкур "партийәләрниң җаваби" да һәрқайси партийәләр өзиниң немә үчүн иҗабий, мөтидил яки сәлбий җавабларни бәргәнликини шәрһләп өткән болуп, 17 бәтлик бу җавабта уйғурлар мәсилисиниң германийәдики партийәләр арисида җиддий бир муназирә темиси сүпитидә мәвҗут болуп туруватқанлиқи испатланған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт