Gérmaniyede hakimiyet béshidiki partiyelerning neziridiki Uyghurlar mesilisi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-09-08
Share
Gérmaniyening xitayni tereqqiyat meblighi bilen teminligenliki barghanséri küchlük qarshiliqqa duch kelmekte Gérmaniye bash ministiri an'géla mérkélning béyjingdiki ziyaritidin ilgiri tyen'enmén meydanida lepildep turghan gérmaniye we xitay dölet bayriqi. 2018-Yili 23-may, béyjing.
REUTERS

Gérmaniyediki 6 chong partiyening Uyghurlar mesilisige tutqan pozitsiyesidiki ortaqliq we perqler 8 so'algha bergen 40 jawabidin melum boldi.

6-Séntebir küni d u q tor sehipiside we ijtima'iy taratqularda gérmaniyede hoquq yürgüzüwatqan hakimiyet béshidiki 6 partiyening 8 so'algha bergen 40 jawabi keng tarqilip jiddiy qiziqish qozghidi. Bularning ichidiki 5 so'al Uyghurlar mesilisige zich munasiwetlik bolup, qalghan 3 so'al tibet we xongkonggha alaqidar idi. Yazma shekilde bérilgen bu jawablar gérmaniyediki asasliq 6 chong partiyening Uyghurlar mesilisige tutqan pozitsiyesidiki ortaqliq we perqlerni roshen gewdilendürüp bergen.

Uyghurlar uchrawatqan zulumlarning "Insaniyetke qarshi jinayet" bolidighanliqini étirap qilghan bolsimu, téxiche "Uyghur irqiy qirghinchiliqi" ni étirap qilmighan gérmaniyediki 6 chong partiyening Uyghur, tibet, xongkong, teywen we xitay mesilisige qarita pozitsiyesini éniqlash pa'aliyitini gérmaniyediki d u q bashliq 7 kishilik hoquq teshkilati birlikte uyushturghan. Ular mexsus tor sehipisi qurup, gérmaniyediki herqaysi partiyelerge so'al ewetip, bu so'allargha yazma shekilde jawab bérishni telep qilghan. 6 Asasliq partiyedin 5 partiye ijabiy, mötidil yaki selbiy jawablarni bergen. Bir partiye bolsa héchqandaq jawab bermigen. Bu jawablar "Partiyelerning jawabi" dégen namda gérmaniyede keng tarqitilghan.

Melum bolghinidek, 16 yildin buyan bash ministir an'gila mérkilning partiyesi bolghan xristi'an démokratlar partiyesi bilen xristi'an sotsiyal partiyesidin ibaret birleshme partiye, sotsiyal démokratlar partiyesi, yéshillar partiyesi, erkin démokratlar partiyesi, solchillar partiyesi we gérmaniye üchün tallash partiyesidin ibaret 6 partiyedin qurulghan birleshme hökümet gérmaniyeni idare qilip kelmekte. Nöwette, birleshme hökümetning hoquq tutush zamani axirliship, saylam élip bérilmaqta. Saylamda qaysi partiyening utidighanliqi, qandaq bir hökümetning qurulidighanliqi hazirche melum emes. Emma d u q bashliq teshkilatlar del mushu halqiliq peytte partiyeler ichide ray sinash élip bérip, ularning Uyghur, tibet, xongkong, teywen we xitay mesilisige qarita pozitsiyesini éniqlap chiqip, bu ray sinash netijisini gérmaniye jama'iti arisigha keng tarqitip küchlük tesir qozghighan. D u q yashlar komitétining mudiri gheyur qurban ependi bu pa'aliyetni uyushturushtiki meqset heqqide bizni bezi melumatlar bilen teminlidi.

Partiyelerge qoyulghan 1-so'al: "Gérmaniye iqtisadiy jehettin ziyan tartqan teqdirdimu, xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikige qarita tedbir qollinish" bolghan. Bu so'algha yuqiriqi 6 partiyedin töti qoshulidighanliqini bildürgen, sotsiyal démokratlar partiyesi buninggha qoshulsimu, biraq mötidil pozitsiye tutidighanliqini, yeni "Mesilini süküt yaki bayqut qilish arqiliq hel qilghandin, di'alog we hemkarliship turup hel qilghanning ünümi yaxshi" bolidighanliqini bildürgen. Gérmaniye üchün tallash partiyesi jawab bermigen. Bu partiye héchbir so'algha bashtin-axiri jawab bermigen.

2-So'al: "Gérmaniye bashta bolup yawropa ittipaqi xitaydiki kishilik hoquq depsendichiliki bilen munasiwiti bolghan xitayning yuqiri derijilik emeldarlirigha qarita biwasite jaza yürgüzüsh" bolghan. Bu pikirni yéshillar partiyesi qollighan. Solchillar partiyesi qarshi turghan. Qalghan 3 partiye mötidil pozitsiye tutidighanliqini bildürgen. Yéshillar partiyesi buni qollashta, xitayning sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan jinayetlirini tilgha élip ötken we chén chu'en'go qatarliq biwasite mes'uliyiti bolghan xitay emeldarlarni yawropa ittipaqining jazalash tizimlikige tizdin kirgüzüshni telep qilghan. Bashqa partiyeler bolsa xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan zulumlirini qattiq eyiblisimu, bu mesilini gérmaniye öz aldigha emes, belki yawropa ittipaqi namidin hel qilishni, yawropa ittipaqida xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan zulumliri hem xitayning qoshna ellerge shekillendürüwatqan tehditlirige taqabil turidighan ünümlük charilerge muraji'et qilishning téximu aqilane yol bolidighanliqini teshebbus qilghan.

3-So'al: "Gérmaniye sherqiy türkistandiki insaniyetke qarshi jinayetlerni irqiy qirghinchiliq dep étirap qilish" bolghan. Bu yerde "Sherqiy türkistan" dégen atalghu ishlitilip, tirnaq ichige "Shinjang" dep yézip qoyulghan. Bu so'algha xristi'an démokratlar partiyesi bilen xristi'an sotsiyal partiyesidin ibaret birleshme partiye we erkin démokratlar partiyesi mötidil jawab bergen. Sotsiyal démokratlar partiyesi, yéshillar partiyesi we solchillar partiyesi qarshi turghan. Qarshi turghuchilarning pikiri asasen "Xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan insaniyetke qarshi dehshetlik siyasitini ispatlaydighan téximu köp pakitlargha érishishke, xelq'ara qanunchilarning tekshürüp höküm chiqirishigha we b d t kishilik hoquq aliy komissarining Uyghur rayonini tekshürüp chiqishigha éhtiyaji bar" liqigha merkezleshken.

4-So'al: "Gérmaniye 2022-yilliq béyjing qishliq olimpik musabiqisini diplomatik bayqut qilish we wekil qatnashturmasliq" bolghan. Buni peqet yéshillar partiyesila qollighan. Xristi'an démokratlar partiyesi bilen xristi'an sotsiyal partiyesidin ibaret birleshme partiye we erkin démokratlar partiyesi mötidil jawab bergen. Sotsiyal démokratlar partiyesi jawab bermigen. Solchillar partiyesi qarshi turghan.

5-So'al: "Gérmaniye bashta bolup yawropa ittipaqida teminlesh zenjiri qanuni kücheytip, Uyghur mejburiy emgiki bilen alaqisi bolghan yawropa shirketlirini cheklesh we mejburiy emgek mehsulatlirining yawropagha kirishini tosush" bolghan. Bu pikirni sotsiyal démokratlar, yéshillar we solchillar qollighan. Xristi'anlar bilen erkin démokratlar mötidil ipade bildürgen.

Qalghan 3 so'al xongkongluqlarning gérmaniyede panahlinip turush mesilisi, gérmaniye paraxotlirining teywen ariligha kirishi we gérmaniye diplomatlirining teywenni ziyaret qilishi, xitayning digital alaqe torlirining gérmaniyedin siqip chiqirilishi we xitayning yawropadiki asasiy ul eslihe qurulushlirigha meblegh sélishi qatarliq mesililerge chétilghan idi. Gérmaniyediki Uyghur siyasiy aktipliridin méhriban xanim bu heqte toxtalghanda, 5 partiyening jawabliridin nöwette qurulghusi yéngi hökümetning "Uyghur siyasiti" ni biliwélishqa bolidighanliqini tilgha aldi.

Mezkur "Partiyelerning jawabi" da herqaysi partiyeler özining néme üchün ijabiy, mötidil yaki selbiy jawablarni bergenlikini sherhlep ötken bolup, 17 betlik bu jawabta Uyghurlar mesilisining gérmaniyediki partiyeler arisida jiddiy bir munazire témisi süpitide mewjut bolup turuwatqanliqi ispatlan'ghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet