Bérlinda ötküzülgen "Démokratiye we mustebitlik: insaniyet jem'iyitining tallishi" namliq yighinda Uyghurlar mesilisi otturigha qoyuldi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-09-30
Share
Bérlinda ötküzülgen D u q yashlar komitétining re'isi, qurultay bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependi "Démokratiye we mustebitlik: insaniyet jem'iyitining tallishi" namliq yighinda. 2021-Yili 30-séntebir, gérmaniye.
RFA/Ekrem

30-Séntebir bérlinda ötküzülgen "Démokratiye we mustebitlik: insaniyet jem'iyitining tallishi" namliq yighinda Uyghurlar mesilisi muhim téma süpitide muzakire qilin'ghan.

"Yawropa awazi" we "Démokratik xitay birliksépi" ning teshkillishi bilen 30-séntebir bérlinda "Démokratiye we mustebitlik: insaniyet jem'iyitining tallishi" namliq yighin ötküzülgen. Esli ghol témisi "Insaniyet jem'iyiti töt kochining éghizida turmaqta, démokratiye we mustebitlik-Uyghur, tibet, mongghul, xitay, xongkong, teywenning mustebit déktatorgha bolghan ortaq qarshiliqi" din ibaret bolghan mezkur yighin'gha yawropa döletliridiki bir qisim mutexessisler, xitayshunaslar, axbaratchilar, kishilik hoquq aktipliri we tonulghan qelemkeshler bolup köp sanda kishi biwasite we tor arqiliq qatnashqan.

"Démokratiye we mustebitlik: insaniyet jem'iyitining tallishi" namliq yighin'gha qatnashquchilar. 2021-Yili 30-séntebir, gérmaniye.

Mezkur yighinning bayanatida mundaq déyilgen: "Xongkongda 'dölet xewpsizlik qanuni' eslidiki xongkong asasiy qanunning ornigha dessitilip, tüzülme xaraktérlik krizis peyda qildi, démokratiye we qanun-tüzüm cheklinipla qalmay, 'bir dölette ikki xil tüzüm 50 yilghiche özgermeydu' dégen wedimu köpükke aylandi". "Uyghurlar rayonida kishilik hoquqni depsende qilish siyasiti yürgüzüldi, 'jaza laghirliri' kebi cheklen'gen rayonlar tesis qilinip, kishilik hoquqqa keng kölemde tajawuz qilindi, Uyghurlar rayonini térrorluq krizisi qaplidi. Amérika, kanada, gollandiye qatarliq démokratik döletler buni 'irqiy qirghinchiliq siyasiti' dep békitti. Öz nöwitide bu birleshken döletler teshkilatining 'dunya kishilik hoquq xitabnamisi' ning rohigha éghir derijide asiyliq qilghanliq, shundaqla ochuq ashkara irqiy tajawuzchiliq qara niyitide élip bérilghan apet xaraktérlik qilmish idi". "Teywen'ge qarita, teywen déngiz sahilliri we hawa boshluqida xitay azadliq armiyesining herbiy paraxotliri, hawa armiyesining ayropilanliri toxtimastin charlash we herbiy manéwir élip bérip, zor herbiy bésim shekillendürüpla qalmay, teywen'ge bolghan tajawuzchiliq tehditini kücheytmekte. Teywen xelqi siyasiy we herbiy bésimning qorqunchi astida qalmaqta. Teywenning igilik hoquqi tehlike we krizisqa duch kelmekte. Pütkül démokratik döletler buningdin qattiq chöchümekte we nepretlenmekte. Emma b d t we nurghunlighan asiya, afriqa döletliri goya héch ish bolmighan körsimu körmeske sélip, qulaqlirini yopuriwalmaqta. Xelq'ara qanunning étibari bu yerde yoqalmaqta."

Yighin bayanatida xitayning nöwettiki ré'al weziyiti mundaq yorutup bérilgen: "Junggoda mustebit diktatorning hökümranliqi dawamlashmaqta, xelq yuqiri siyasiy bésim astida erkinlik, kishilik heq-hoquqliridin mehrum bolghan qullargha aylanmaqta, pütkül döletke birla mustebit hökümranliq qilmaqta, awazlar öchürülmekte. Sözligen gunahi, yazghan jinayiti üchün türmilerge tashlan'ghanlarning délolirining hésabi yoq. Junggodiki démokratchilar, kishilik hoquq pa'aliyetchiliri, diniy zatlar qattiq basturulup, jem'iyetning eng töwen qatlimigha sürgün qilindi. Islahat, échiwétish bir qisim insanlarning teqdirini özgertken bolsimu, emma bir'az bayliq topliwalghan bu halliqlarning halimu xeterler ichide qélip, nurghunliri qéchip kétishke mejbur bolmaqta."

"Démokratiye we mustebitlik: insaniyet jem'iyitining tallishi" namliq bu yighin'gha Uyghurlargha wakaliten d u q yashlar komitétining re'isi, qurultay bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependimu biwasite qatnashqan bolup, u yighinda ikkinchi bolup söz élip, Uyghurlarning nöwettiki échinishliq weziyiti toghrisida etrapliq toxtilip ötken. Yighindin kéyin ziyaritimizni qobul qilghan gheyur qurban ependi, bu yighinda Uyghurlar mesilisining nuqtiliq muzakire témisigha aylan'ghanliqini bildürdi.

Mezkur yighinda teywenning gérmaniyediki bash elchisi shyé jiwéy, shiwétsariyediki "Yéngi züriklikler géziti" ning muxbiri yürgén kal, fransiyediki xitayshunas mari holizman, gérmaniyelik xitayshunas gabréli zatlér qatarliq 20 din artuq kishiler nutuq sözlep, xitayning Uyghur, tibet, xongkong, teywen we xitay xelqi üstidin yürgüzüwatqan mustebitlerche basturush siyasitini, tehditlirini qattiq eyibligen.

Xitay obzorchisi xu ping yighinda söz alghanda, xitayning milliy siyasitining sabiq sowétlar ittipaqining mustebit hökümrani stanlinning zorawanliq siyasitidin örnek alghan insaniyetke qarshi rezil siyaset ikenlikini, xitayning nöwette Uyghur, tibet, mongghul xelqliri üstidin insan qélipidin chiqqan shekilde yawayilarche basturush élip bériwatqanliqini tilgha alghan.

Yighin 2 kün dawam qilidighan bolup, ete 1-öktebir küni yighin ehli bérlinda xitay xelq jumhuriyiti qurulghanliqining 72 yilliqigha qarshi ortaq namayish élip baridiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet