Gordon chang: "Xitay xelqi kompartiyeni aghdurup tashlishi kérek!"

Muxbirimiz jüme
2020-02-04
Élxet
Pikir
Share
Print
2001-Yili élan qilinip zor tesir qozghighan "Xitayda yüz bergüsi yimirilish" namliq kitabning aptori gordon chang ependi.
2001-Yili élan qilinip zor tesir qozghighan "Xitayda yüz bergüsi yimirilish" namliq kitabning aptori gordon chang ependi.
wikipedia.org

"Wuxen wirusi" namliq yuqumluq nepes yoli wirusi xitayning hemme yérige tarap yuqumlinish ehwali barghanche éghirlashqan we ölüwatqan adem sani özlüksiz köpiyiwatqan shara'itta xitay iqtisadining jiddiy chékiniwatqanliqi ilgiri sürülmekte.

Undaqta bu weziyet iqtisadiy güllinishnila pesh qilip özini "Eng qabil we toghra partiye" dep körsitip kéliwatqan xitay kompartiyesige qandaq menpiy tesirlerni élip kélishi mumkin? buningdin peyda bolghan ijtima'iy we siyasiy asaretler xitayning "Qudretlik döle" bolush chüshige qandaq tesir körsitishi mumkin?

Bu so'allarni chöridigen asasta amérikidiki nopuzluq obzorchi gordon chang bilen söhbet ötküzduq. Gordon chang xitay kompartiyesining dunya we xitay xelqige tehdit ikenlikni, uning aghdurulushi kéreklini bildürdi.

Muxbir: xitay "Wuxen wirusi" seweblik milyardlap ziyan tartiwatidu. Xitay kompartiyesi iqtisadiy güllinishni pesh qilip özini qanunluq hökümet qilip körsitip kelgen. Sizningche, bu wirus krizisi xitay kompartiyesi üchün némidin dérek béridu?

Gordon chang: beziler bu nepes yoli wirusining xitayning milliy ishlepchiqirish miqdarigha köp menpiy tesir körsetmeydighanliqini, körsetsimu birqanche pirsent töwenlitidighanliqini éytip kelmekte. Emeliyette undaq emes. Bu wirus krizisi xitay iqtisadini chékinishke mejburlaydu. 

Buni biz iqtisadiy heriketlerning négizlik körsetküchi bolmish néfitke bolghan éhtiyajining 20 pirsent töwenligenlikidin bilduq. Menche, bu xitayning heqiqiy chékinish dewrige kirgenlikning roshen delili. Bu xitay kompartiyesining "Biz izchil güllinish élip kélimiz" deydighan bayanigha tesir körsitidu we elwette xitay kompartiyesining qanuniyliqigha tesir körsitidu. 

Muxbir: xitay kompartiyesining bu mesilini bir terep qilish usulidin némilerni körüwélish mumkin? xitay kompartiyesi özini qudretlik, yéngilmes partiye dep körsitip kelgen idi. Siz némilerni hés qildingiz, yeni ularning bu krizisni bir terep qilish usulidin?

Gordon chang: kompartiyening bu xil sherhileshliri berbat boldi. Méning démekchi bolghinim bu wirus partlishi "Xitayni tosush mumkin emes" deydighan sherhlerni pütünley tarmar qildi. Béyjing özining dunyani igileydighanliqi, amérikining ejellik halda chékiniwatqanliqini körsitishke tiriship kelgen. 

Xitayning mezkur wirusqa qayturghan inkasi uning héchqandaq özgermigenlikini körsitidu. Xitay kompartiyesining bu wirus we2002-we 2003-yilliridiki SARS wirusigha qayturghan inkasigha qaraydighan bolsaq, uning héchqandaq özgermigenlikini körüwalalaymiz. Bir nerse özgerdi déyilse, ijtima'iy axbarat wasitilirining xitaydiki milliy munazirisini shekillendürüshte muhim rol oynighanliqi. Ijtima'iy axbarat bolmighan bolsa, béyjingning inkasi burunqigha op-oxshash bolghan bolatti, yeni sir tutush we berdashliq béreligen'ge qeder yoshurushtin ibaret bolghan bolatti. 

Bizning buningdin érishkinimiz, kishilerning bu hakimiyetning esli mahiyitini tonup yétishke bashlighanliqidur. Menche, bu yerdiki yene bir muhim ish ötken bir nechche kündin buyan xitayning amérika we gherb dunyasidiki irqiy kemsitish hemde amérikaning mezkur wirusqa qayturghan inkasini "Exlaqsizliq" dep körsitidighan özlüksiz teshwiqatlarning köpeygenlikige shahit bolghinimiz. Bu kommunizmning bashqa ellerning tughma düshmen ikenlikini ashkarilidi. Béyjinggha bir düshmen kérek. U amérikani tallidi shunga bizmu buninggha munasip halda inkas qayturushimiz kérek.

Muxbir: sizningche, bu wirus krizisi xitayning "Bir yol bir belwagh" qurulushigha tesir körsitemdu?

Gordon chang: menche, bu hemme nersige tesir körsitidu. U "Bir yol bir belwagh" qurulushighila emes, belki xitayning hökümet igidarchiliqidiki shirketlirige béridighan ichki yardimi, xitay armiyesining dawamliq kéngiyish pilani qatarliqlarning hemmisige tesir körsitidu. Iqtisad bolmisa xitay bularning héchqaysisini qilalmaydu. Xitayning iqtisadi alla burun ajizliship boldi. Xitay shirketlirining weyran boluwatqanliqi, iqtisadiy güllinishke zit bolghan hemme xahishlarning sadir boluwatqanliqini körüwatimiz. Hazir bular téximu roshenlishishke bashlidi. Xitay özining ghayilirini dawamlashturushqa amalsiz. Eger xitay rehberliri purset dérizilirining taqiliwatqanliqini hés qilsa, bu xitayni téximu tehlikilik bir döletke aylandurup qoyidu. 

Muxbir: xitay hökümiti we xitay xelqi bu wirus krizisidin némilerni öginish kérek? 

Gordon chang: ular kompartiyeni aghdurup tashlishi kérek. Kommunistik siyasetler kargha kelmeydu. Ular "Biz 10 künde bir doxturxanini püttürüp chiqalaymiz," dédi. Emma bundaq bir doxturxanini sélish pütünley bihajet idi. Chünki xitay kompartiyesining tebiqige bölün'gen siyasiy qurulmisi we xewer-uchurlarni pütünley chekleshke bolghan telepliri bu wirus partlimisining krizisqa aylinishini keltürüp chiqardi. Bashqa döletlerde bundaq bir krizis yüz bermesliki mumkin. Chünki ularning hökmetliri adil we yolluq.

Muxbir: ijtima'iy axbarat we bezi axbaratlarda shi jinping eng küchlük rehber dep teriplen'gen idi. Bundaq bir ehwalda bashqa döletler xitaydin qandaq sawaq élishi mumkin?

Gordon chang: ikki xil sawaq alidu. Birinchidin, xitayning siyasiy sistémisining négizlik ajizliqlargha ige pütünley namuwapiq sistéma ikenlikini tonup yétishi kérek. Ikkinchidin, bu xil ajizliqlar tüpeyli xitay kompartiyesining mesilini bashqilargha dönggesh üchün özgilerge téximu düshmenlik qilishqa bashlighanliqini, yeni xitayning xeterlik bir dölet ikenlikini bilip yétishi kérek. Xitay bashliqlarni eyiblishi mumkin. Chünki uninggha bir düshmen, yaki mesilini dönggeydighan biri kérek. Shunga rayondiki döletler we amérika hökümiti xitayning kéyinki qedemde néme qilidighanliqigha yéqindin diqqet qilishi kérek. Chünki jan helekchilikide qalghan adem, xeterlik ishlarni qilishi mumkin. 

Hazir gherb we chet'ellikler xitay xelqni qoghdashta qurbi yétidighan ishlar intayin cheklik. Biz qilidighan ishlar bolsa ularning sistémisigha qarshi chiqish we uninggha xatime bérishke tirishish. Biz özimizni qoghdash üchün u sistémini yoqitishimiz kérek, shundaq qilish arqiliq biz xitay xelqige menpe'et béreleymiz. Chünki xitay xelqining düshmini xitay kompartiyesi.

Muxbir: sizning mushu krizis ichide ingrawatqan xitay xelqige yetküzidighan bashqa gepliringiz barmu? 

Gordon chang: méning deydighinim, biz silerge du'a qilimiz we bu krizisning patraq ötüp kétishini tileymiz.

Toluq bet