Гүлбаһар хативаҗиниң лагер гуваһлиқи асасида йезилған фирансузчә китаб түрк тилиға тәрҗимә қилинди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-07-07
Share
Гүлбаһар хативаҗиниң лагер гуваһлиқи асасида йезилған фирансузчә китаб түрк тилиға тәрҗимә қилинди Гүлбахар һайтиваҗи ле фигаро журналист розен моргат билән бирликтә язған "хитай лагеридин һаят қалғучи" намлиқ фирансуз тилида нәшр қилинған китабниң муқависи. (Сүрәт 2021-йили 1-мартта тартилған)
AFP

"хитай лагеридин һаят қалған гүлбаһар хативаҗиниң гуваһлиқи" намлиқ фирансуз тилида нәшир қилинған китаб түрк тилиға тәрҗимә қилинип, йеқинда нәшир қилинди.

Мәзкур китабда хитайниң қарамайда қурған лагерида икки йил қамилип, 2019-йили язда қоюп берилгәндин кейин, фирансийә келип аилисидикиләр билән җәм болған гүлбаһар хативаҗи ханимниң җаза лагеридики һаяти баян қилинған.

Розанн морган язған китабниң исми франсуз тилидин түрк тилиға "хитай лагеридин қандақ қутулдум?" дәп тәрҗимә қилинған. Истанбулдики дамла нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған бу китаб 238 бәттин тәркиб тапқан болуп, түркийәдики китабханиларда сетилишқа башлиди. Биз китаб һәққидә техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн китабни түрк тилиға тәрҗимә қилған истанбул университети тарих пәнлири профессори мустафа даш әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ. У бу китабни тәрҗимә қилиш җәрянида бир тәрәптин сөйүнүп, йәнә бир тәрәптин қаттиқ мәйүсләнгәнликини баян қилип мундақ деди: "мән бу китабни тәрҗимә қилиш җәрянида бир тәрәптин сөйүндүм, йәнә бир тәрәптин наһайити мәйүсләндим. Чүнки гүлбаһар ханимни хитай һөкүмити франсийә һөкүмитиниң тиришчанлиқи билән қоюп берипту. Униң үстигә гүлбаһар ханим техи франсуз вәтәндишиму әмәс икән. Франсийәдә иқамәт билән туруветипту, лекин йолдиши билән икки қизи франсийә вәтәндиши икән. Шундақ туруқлуқ франсийә президенти макронниң тәлимати билән қутулдурулупту. Буниңдин хушал болдум. Лекин биз түркләр билән түркийәниң уйғурлар тартиватқан бу еғир зулумға қарита франсийәчилик болалмиғанлиқимиздин бәкла көңлүм йерим болди."

Мустафа даш әпәнди бу китабни һәммә кишиниң оқуши, дунядики барлиқ тилларға тәрҗимә қилиниши керәкликини баян қилип мундақ деди: "бу китабни кишилик һоқуқиға һөрмәт қилидиған мәйли уйғур болсун, мәйли түрк, мәйли әрәп болсун вә яки рус болсун, қайси милләттин болушидин қәтий нәзәр хитайға ‹зулумиңни тохтат' дейиш үчүн оқуши шәрт. Чүнки бу китабта гүлбаһар ханимниң гуваһлиқи аңлитилған. Шуниму дәп қояй, гүлбаһар ханим асан қутулупту, һазир наһайити еғир искәнҗә вә еғир зулумға учраватқан уйғурлар бар икән. Бәзи уйғурлар һәр даим хитай тәрипидин йоқ қилиниш, өлтүрүлүш қорқунчи ичидә яшаветипту. Бу җүмлиләрни тәрҗимә қиливатқанда мениму вәһимә бесивалди."

Гүлбаһар хативаҗи ханимниң лагер һаяти баян қилинған "хитай лагеридин қандақ қутулдум?" намлиқ китабни түркчигә тәрҗимә қилған истанбул университети тарих пәнлири профессори мустафа даш әпәнди бу китабниң шәрқий түркистан мәсилисиниң франсийәдә тонулушида зор рол ойниғанлиқини, түркийәдиму муһим рол ойнайдиғанлиқиға ишинидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: "франсийә хәлқи кишилик һоқуқиға һөрмәт қилиду. Бу китаб франсийәдә көп сетилған китаб қатариға кирипту. Франсузларға охшашла түркийәдики уйғурлар башта түрк хәлқиниңму қизиқип елип оқуйдиғанлиқиға ишинимән вә шундақ болушини арзу қилимән. Гүлбаһар хативаҗи ханим һәққидики бу китаб франсийәдә нәшрдин чиқиштин бурун франсийәдә уйғурлар билинмәйтти, лекин һазир франсузлар билип кетипту. Шуңа бу китабниң бундин кейин башқа тилларғиму тәрҗимә қилинишини үмид қилимән."

Бу мунасивәт билән зияритимизни қобул қилған гүлбаһар хативаҗи ханим 2016-йили 11-айда пенсийә рәсмийәтлирини өтәш үчүн фирансийәдин юрти қарамайға қайтқан вақти дәл хитайниң "қайта тәрбийәләш" намида җаза лагерлирини қуруп чоң тутқунни йеңи башлиған мәзгилигә тоғра кәлгәнликини, хитай даирилириниң уни ялған әйибләп өзигә террорлуқ җинайити артишқа урунғанлиқини баян қилди. У бу китабниң мәзмуни һәққидә қисқичә мәлумат бәргәндин кейин, түрк тилида нәшр қилинғанлиқидин интайин хурсән болғанлиқини тәкитлиди.

У мәзкур китабниң йеқинда 10 тилға тәрҗимә қилинип нәшр қилинидиғанлиқини баян қилди.

2021-Йили 13-январ күни франсуз тилида нәшр қилинған "хитай лагерида һаят қалған гүлбаһар хативаҗиниң гуваһлиқи" намлиқ китаб уйғур лагер шаһити тәрипидин йезилған тунҗи китаб һесаблиниду. Буниң алдида гәрчә меһригүл турсун, гүлбаһар җелилова қатарлиқларниң гуваһлиқлири картон романи вә башқа һекайә шәклидә елан қилинған болсиму, пәқәт лагер оқутқучиси қазақ шаһит сайрагүл савутбайниң гуваһлиқи рәсмий китаб болуп нәшрдин чиққан бирдинбир китаб иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт