Gülbahar xatiwajining lagér guwahliqi asasida yézilghan firansuzche kitab türk tiligha terjime qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2021-07-07
Share
Gülbahar xatiwajining lagér guwahliqi asasida yézilghan firansuzche kitab türk tiligha terjime qilindi Gülbaxar haytiwaji lé figaro zhurnalist rozén morgat bilen birlikte yazghan "Xitay lagéridin hayat qalghuchi" namliq firansuz tilida neshr qilin'ghan kitabning muqawisi. (Süret 2021-yili 1-martta tartilghan)
AFP

"Xitay lagéridin hayat qalghan gülbahar xatiwajining guwahliqi" namliq firansuz tilida neshir qilin'ghan kitab türk tiligha terjime qilinip, yéqinda neshir qilindi.

Mezkur kitabda xitayning qaramayda qurghan lagérida ikki yil qamilip, 2019-yili yazda qoyup bérilgendin kéyin, firansiye kélip a'ilisidikiler bilen jem bolghan gülbahar xatiwaji xanimning jaza lagéridiki hayati bayan qilin'ghan.

Rozann morgan yazghan kitabning ismi fransuz tilidin türk tiligha "Xitay lagéridin qandaq qutuldum?" dep terjime qilin'ghan. Istanbuldiki damla neshriyati teripidin neshr qilin'ghan bu kitab 238 bettin terkib tapqan bolup, türkiyediki kitabxanilarda sétilishqa bashlidi. Biz kitab heqqide téximu tepsiliy melumat igilesh üchün kitabni türk tiligha terjime qilghan istanbul uniwérsitéti tarix penliri proféssori mustafa dash ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. U bu kitabni terjime qilish jeryanida bir tereptin söyünüp, yene bir tereptin qattiq meyüslen'genlikini bayan qilip mundaq dédi: "Men bu kitabni terjime qilish jeryanida bir tereptin söyündüm, yene bir tereptin nahayiti meyüslendim. Chünki gülbahar xanimni xitay hökümiti fransiye hökümitining tirishchanliqi bilen qoyup bériptu. Uning üstige gülbahar xanim téxi fransuz wetendishimu emes iken. Fransiyede iqamet bilen turuwétiptu, lékin yoldishi bilen ikki qizi fransiye wetendishi iken. Shundaq turuqluq fransiye prézidénti makronning telimati bilen qutulduruluptu. Buningdin xushal boldum. Lékin biz türkler bilen türkiyening Uyghurlar tartiwatqan bu éghir zulumgha qarita fransiyechilik bolalmighanliqimizdin bekla könglüm yérim boldi."

Mustafa dash ependi bu kitabni hemme kishining oqushi, dunyadiki barliq tillargha terjime qilinishi kéreklikini bayan qilip mundaq dédi: "Bu kitabni kishilik hoquqigha hörmet qilidighan meyli Uyghur bolsun, meyli türk, meyli erep bolsun we yaki rus bolsun, qaysi millettin bolushidin qet'iy nezer xitaygha 'zulumingni toxtat' déyish üchün oqushi shert. Chünki bu kitabta gülbahar xanimning guwahliqi anglitilghan. Shunimu dep qoyay, gülbahar xanim asan qutuluptu, hazir nahayiti éghir iskenje we éghir zulumgha uchrawatqan Uyghurlar bar iken. Bezi Uyghurlar her da'im xitay teripidin yoq qilinish, öltürülüsh qorqunchi ichide yashawétiptu. Bu jümlilerni terjime qiliwatqanda ménimu wehime bésiwaldi."

Gülbahar xatiwaji xanimning lagér hayati bayan qilin'ghan "Xitay lagéridin qandaq qutuldum?" namliq kitabni türkchige terjime qilghan istanbul uniwérsitéti tarix penliri proféssori mustafa dash ependi bu kitabning sherqiy türkistan mesilisining fransiyede tonulushida zor rol oynighanliqini, türkiyedimu muhim rol oynaydighanliqigha ishinidighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Fransiye xelqi kishilik hoquqigha hörmet qilidu. Bu kitab fransiyede köp sétilghan kitab qatarigha kiriptu. Fransuzlargha oxshashla türkiyediki Uyghurlar bashta türk xelqiningmu qiziqip élip oquydighanliqigha ishinimen we shundaq bolushini arzu qilimen. Gülbahar xatiwaji xanim heqqidiki bu kitab fransiyede neshrdin chiqishtin burun fransiyede Uyghurlar bilinmeytti, lékin hazir fransuzlar bilip kétiptu. Shunga bu kitabning bundin kéyin bashqa tillarghimu terjime qilinishini ümid qilimen."

Bu munasiwet bilen ziyaritimizni qobul qilghan gülbahar xatiwaji xanim 2016-yili 11-ayda pénsiye resmiyetlirini ötesh üchün firansiyedin yurti qaramaygha qaytqan waqti del xitayning "Qayta terbiyelesh" namida jaza lagérlirini qurup chong tutqunni yéngi bashlighan mezgilige toghra kelgenlikini, xitay da'irilirining uni yalghan eyiblep özige térrorluq jinayiti artishqa urun'ghanliqini bayan qildi. U bu kitabning mezmuni heqqide qisqiche melumat bergendin kéyin, türk tilida neshr qilin'ghanliqidin intayin xursen bolghanliqini tekitlidi.

U mezkur kitabning yéqinda 10 tilgha terjime qilinip neshr qilinidighanliqini bayan qildi.

2021-Yili 13-yanwar küni fransuz tilida neshr qilin'ghan "Xitay lagérida hayat qalghan gülbahar xatiwajining guwahliqi" namliq kitab Uyghur lagér shahiti teripidin yézilghan tunji kitab hésablinidu. Buning aldida gerche méhrigül tursun, gülbahar jélilowa qatarliqlarning guwahliqliri karton romani we bashqa hékaye sheklide élan qilin'ghan bolsimu, peqet lagér oqutquchisi qazaq shahit sayragül sawutbayning guwahliqi resmiy kitab bolup neshrdin chiqqan birdinbir kitab idi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet