Almutada xitay türmisige qamalghan gülshen abbasqa béghishlan'ghan filim körsitildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2022-04-28
Share
Almutada xitay türmisige qamalghan gülshen abbasqa béghishlan'ghan filim körsitildi Uyghur we qazaqlar amérikaning qazaqistandiki bash elchixanisida Uyghurning “Hedemni izdesh” namliq höjjetlik filimini körmekte. 2022-Yili aprél.
Roshen abbas teminligen

Melumki, bolupmu 2009-yil 5-iyul ürümchi qanliq paji'esidin kéyin xitay hakimiyitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasiti heddidin éship, bügünki künde bu siyaset amérika bashliq gherb döletliri teripidin “Irqiy qirghinchiliq” we “Insaniyetke qarshi jinayet” dep békitilgenidi. Uyghurlar üchün intayin murekkep bir mezgilde xitay hakimiyitining yüzligen, minglighan Uyghur serkilirini türmilerde, jaza lagérlirida tutup turushi dunyadiki barliq Uyghur teshkilatlirining, pütkül Uyghur jama'etchilikining naraziliqini tughdurmaqta. Shularning biri amérikadiki Uyghur herikiti teshkilatining re'isi roshen abbasning achisi doxtur gülshen abbas xitay da'iriliri teripidin tutup kétilgendin kéyin iz-déreksiz ghayib bolghan.

Gülshen abbasni türmidin azad qilish yolida tinmay heriket qiliwatqan roshen abbasning köp küch chiqirishi arqisida bu heqte höjjetlik filim ishlinip, hazir u dunyaning her qaysi memliketliride yashawatqan Uyghur we bashqimu milletlerning diqqitide bolmaqta. Mezkur filim “Hedemni izdesh yolida” dep atilip, “Kök asman studiyesi” ning filim ishligüchisi jawad mir'eli teripidin chüshürülgen. 26-Aprél küni bu filim amérika qoshma shtatlirining qazaqistanning almuta shehiridiki bash konsulxanisining orunlashturushi bilen sheherning “Amérika ka'inat munari” binasida körsitilgen. Uninggha Uyghur we qazaq wekilliri qatniship, ular filim körsitilgendin kéyin roshen abbas we filim ishligüchiler bilen söhbetlishish pursitige ige bolghan. Amérika konsulxanisining teklipnamiside mundaq déyilgen: “Sizni hedisi xitayning shinjang Uyghur aptonom rayonida tutuwélin'ghan amérikiliq pa'aliyetchi heqqide hékaye qilin'ghan ‛hedemni izdesh yolida‚ filimini körüshke teklip qilimiz. U jama'etchilikning diqqitini tartish we özining ghayib bolghan hedisining turghan jayi heqqide ilmekni tépish üchün sayahetke chiqidu. 80 Minutluq körsitishtin kéyin filim qehrimani roshen abbas we rézhissor jawad mir'eli bilen shertlik munazire bolidu. Filim rusche terjimisi bilen in'gliz tilida körsitilidu, muhakime waqtida in'gliz tilidin rus tiligha uttur terjime bérilidu. Merhemet, özingizning qatnishidighanliqingizni testiqlap béring”.

Biz ene shu murasimgha qatnashqan dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekili, hazir almuta wilayitining Uyghur nahiyeside turuwatqan seydalim amutofni ziyaret qilduq.

Seydalim amutof ependi mezkur filimdin chong tesirat alghanliqini otturigha qoyup, mundaq dédi: “Bu filimning bolidighinini anglighandin kéyin öyde olturalmay, 300 kilométir yerdin yétip keldim, qatnashtim. Nahayiti teshwish ilikide xelqimizning mushu kün'ge chüshüp qalghinigha yighlap olturduq. U yerge bizdin bashqa qazaq wekilliri kélip olturdi. Yashlardinmu boldi. Wetinimizning éghir ehwalgha qalghinida yashlarningmu aktipliq körsitiwatqini biz üchün xushalliq. Bu filimni körüsh jeryanida biz ene shu qorqmas, er yürek, batur insanlarning, bu ishlarning arqisida qanchilik ademler turidu. Xitayning irqiy qirghinchiliqqa yol qoyuwatqinigha birleshken döletler teshkilatining we bashqimu döletlerning, bolupmu musulman döletlerning uyqida boluwatqinigha ichimiz aghriydu. Bu échinarliq ish”.

Seydalim amutof roshen abbas qatarliq chet'ellerde özlirining xizmitini, wetendiki qérindashlirining hayatini dogha tikip, xitayning esheddiy siyasitini dunyagha pash qiliwatqan yüzligen kishilerge minnetdarliqini bildürdi.

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekili, almuta wilayitining talghir nahiyesi qizil gheyret yézisining xanim-qizlar kéngishining re'isi gülbanum baqiyéwa xanim mundaq dédi: “Men ‛hedemni izdesh yolida‚ namliq höjjetlik filimni nahayiti hayajan ilikide körüp, qattiq tesirlendim. Filimni shunchilik yaxshi chiqiriptu. Buni körüp, xelqimizning mushundaq paji'elik ehwalgha chüshüp qalghanliqigha peqet menla emes, shu filimni körgenlerning barliqi nahayiti échinip, közlirimizge yash alduq. Shundaqla filimning in'gliz tilida ishlen'genliki yaxshi boptu. Emdi uni bashqa tillargha, shu jümlidin Uyghur tiligha terjime qilip, tarqitishni qolgha élish kérek, dep oylaymen. Uning rézhissori filimning yene dawami bolidighanliqini éytti. Tor arqiliq filimning bash pérsonazhi, bizning sepdishimiz roshen abbasqa so'allarni bérip, söhbitimiz yaxshi, mezmunluq boldi. Rast, biz qazaqistanliq Uyghurlar bolghanliqtin biz mushu memliketning qanunlirigha béqinimiz. Shunglashqa bizningmu put-qollirimz baghlaqliq bolghanliqtin meydanlargha chiqip, namayish qilalmaymizken. Emma özlirimizning wetende boluwatqan paji'ege qarshiliqimizni peqet nezir, xatire murasimi ötküzüsh sheklide bildürüwatimiz”.

Gülbanum baqiyéwa yene mundaq dédi: “Shundaqla ana tilimizni saqlash, milliy ma'aripimizni, medeniyitimizni, örp-adetlirimizni terghib qilish, balilirimizni milliy rohta terbiyelesh arqiliq Uyghur herikitige bir az bolsimu hessimizni qoshuwatimiz. He, buninggha qazaqistanda barliq shara'it bar. Bizning yuqiridiki teshkilatlirimiz rehberliri élimiz qanunlirini saqlighan halda birer amallarni tapsa, bizmu emeliy ish-heriketlerni élip barsaq dégen oyum bar. Rast, biz her yili bedel puli yighiwatimiz. Lékin hemme nerse pul bilenla ölchenmeydighu. Hazir her bir Uyghur a'ilisige kirsingiz, ‛biz néme qilalaymiz?‚ dégen so'alni qoyidu. Biz özimiz bu elde bextlik yashawatimiz, elwette. Biraq bir nerse bizni qiynaydu, azablaydu. Bizning wetinimizdiki qérindashlirimiz zar qaqshawatsa, biz qandaq qilip özimizni bextlik deymiz, dégen so'al méni bek qiynaydu”.

Gülbanum baqiyéwa mezkur filimni ishligüchilerge, uni körsitishke shara'it yaritip bergen amérika elchixanisi wekillirige, shexsen roshen abbasqa chongqur minnetdarliqini bildürdi.

Igilishimizche, gülshen abbas 2018-yili aprél éyida iz-déreksiz ghayib bolup, peqet ikki yildin kéyin uning tutqun qilinip, 20 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi éniqlan'ghan. Filimda körsitilishiche, roshen abbas hedisining paji'esi, omumen Uyghur xelqining bügünki échinishliq weziyiti heqqide melumat toplash meqsitide kanada, türkiye, awstraliyege we shuningdek yawropadiki bezi memliketlerge yolgha chiqqan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet