Һәптилик хәвәрләр (2-8 өктәбир)


2004-10-08
Share

Уйғур ели хәвәрлири

Америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитети сәйшәнбә күни 108 бәтлик 2004- йиллиқ кишилик һоқуқ вәзийити доклати елан қилди. Мәзкур доклатта илгири сүрүлишичә, хитай кишилик һоқуқ вәзийити өткән бир йилда интайин начарлашқан болуп, хитай даирлири пуқраларниң кишилик һоқуқини изчил түрдә аяқ асти қилған. Доклатта йәнә, уйғурларниң һазирқи әһвалиму алаһидә тилға елиниш билән биргә уйғурларниң диний вә сиясий җәһәттин бесимға учраватқанлиқи тәкитләнгән. Мәзкур доклатни елан қилиш мунасивити билән америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири комитетиниң иҗраийә мудири җим лич мәзкур комитетниң хитайдики бу хил начар вәзийәтниң техиму еғирлишиватқанлиқини илгири сүрүп мундақ дегән.

"Биз хитай һөкүмитиниң мусулманлар, християнлар вә тибәт буддистлириниң диний етиқади вә әркинликиниң давамлиқ түрдә қаттиқ бастурулуватқанлиқидин интайин әндишә қиливатимиз"

Америкиниң бу әйиплишигә нисбәтән хитай ташқи ишлар министирлики баянатчиси коңчуан наразилиқ билдүрүп, хитайда диний етиқад әркинликиниң капаләткә игә қилинғанлиқини шәрһлигән.

7-Өктәбир күни америка авам палатаси ташқи ишлар министирликиниң "диний етиқад әркинлики һәққидики доклатини баһалаш " бойичә гувалиқ бериш йиғини чақирған. Йиғинда америка ташқи ишлар министирликиниң юқири дәриҗилик әмәлдари гувалиқ берип, бейҗиң даирлириниң диний етиқад әркинликини дәпсәндә қилиш һәркитидин әндишә қиливатқанлиқини билдүрди.

Уйғур аптоном райониниң рәиси исмаил тиливалди уйғур елигә зиярәткә кәлгән явропа иттипақиниң хитайда турушлуқ баш әлчиси билән көрүшкәндә шинҗаңниң ислаһат-ечиветишидин кейин, аләмшумул өзгиришләрниң болғанлиқи, хәлқниң турмуш сәвийисиниң өсүп, хатирҗәм яшаватқанлиқини билдүргән. Әмма, дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат решит исмаил тиливалдиниң алдамчилиқ васитиси қоллинип, вәзийәтни бурмилап чүшәндүргәнликини, әмәлийәттә бу җайдики тәрәққиятниң хитайлар үчүн пайда елип келиватқанлиқи шуниңдәк уйғур тили вә мәдәнийитиниң йоқутулушқа йүзләндүриватқанлиқини көрсәтти.

Дилшат решит билән охшаш тәнқидий көз қарашни америкида яшаватқан уйғур сиясийони сидиқ һаҗи рузи әпәндиму тәкитлигән болуп, у хитай даирлирини "уйғур тилини вә миллий маарипини йоқутушқа урунди" дәп көрсәтти.

7-Өктәбир күни "бүгүнки америка" гезитидә елан қилинған хитайниң ғәрбини ечиш пиланиниң уйғурларға һеч қандақ мәнпәәт елип кәлмәйватқанлиқи һәққидики мақалидиму, исмаил тиливалдиниң пикригә охшаш болмиған көз қарашлар оттуриға қоюлған.

Өткән һәптидә түркийә -хитай парламентлар ара достлуқ гуруппа һәйити уйғур елиниң мәркизи үрүмчи шәһридә зиярәттә болған. Бу өмәкни уйғур аптоном районлуқ хәлқ қурултийиниң муавин башлиқи хоҗихан һакимоф қарши елип, хитай -түркийә мунасивәтлирини чоңқурлитишни ейтип өткән. Үрүмчи даирлири түркийә вәкиллиригә уйғур елиниң чоң яхши вәзийити һәққидә сөзләп бәргән, әмма түркийиликләрниң алған тәсирати башқичә икән.

Өткән һәптидә йәнә қирғизистан уйғур җамаәтчилики хитай хәлқ җумһурийити қурулғанлиқиниң вә хитай коммунистлириниң уйғур диярини контроллуқ астиға алғанлиқиниң 55 йиллиқи мунасивити билән йиғилиш паалийити өткүзгән.

Уйғурларниң иттипақ җәмийитиниң рәиси рузи муһәммәд абдулбақи әпәнди дуняниң һәр қайси җайлиридики уйғурлар наразилиқ намайишлирини өткүзгән болсиму, лекин қирғизистанда мундақ мүмкинчиликниң йоқлуқидин әпсусланғанлиқини әскәрткән.

Хәлқара хәвәрләр

Өткән сәйшәнбә күни америкиниң муавин призденти дик чени билән демократлар партийисидин болған муавин приздент кандидати җон әдвард охайо шитатида муавин приздентлиқ намзадлириниң телевизийә муназириси елип барди. Өткән һәптидә призденти кандидатлири буш билән керрй әпәндиләрму ашкара муназирә елип барған иди.

Өткән һәптидә японийиниң токйо шәһриниң башлиқи ишихара синтару хитайни японийиниң бихәтәрлики үчүн тәһдид дәп қарайдиғанлиқини билдүргән.

Америка малийә министири җон синов хитайни пул-муамилә саһәсидә ислаһат елип беришқа үндиди. У, пул қиммитиниң базар баһаси тәрипидин бәлгилиниши керәкликини тәкитлигән. Бу мунасивәт билән өткүзүлгән йиғинда7 дөләт гуруһиниң малийә министирлири, хитай хәлқ пулиниң доллар билән болған һазирқи алмаштуруш қиммитидин нарази болған.

Афғанистандики сайлам ишлири давамлашмақта. Афғанистандики мухбиримиз бу җайдики әһваллар һәққидә мәлумат берип, адәмләрниң бихәтәрлик ишлириға наһайити көңүл болуватқанлиқини , кишиләрниң сайлам җәриянида вәқәләрниң чиқишидин әнсирәватқанлиқини көрсәтти.

Русийә қирғизистандики һава армийә базисини кеңәйтидиғанлиқи елан қилған. Русийә тәрәп қирғизистандики мәзкур базидики әскәр санини миңға йәткүзидиғанлиқини , айропиланлириниң саниниму ашуридиғанлиқини билдүргән. Демәк, һазир бишкәк әтрапида америка һәрбий базиси билән русийә базисиниң тәң мәвҗут болуп туруштәк вәзийити шәкилләңән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт