Һәптилик хәвәрләр (13- 19 - ноябир)уйғур хәвәрлирихәлқара хәвәрләр


2004-11-19
Share

Уйғур хәвәрлири

Шәрқий түркистан җумһурийити хатириләнди

12- Ноябир күни америка , явропа вә асия қитәлиридики һәр қайси мәмликәтләргә тарқалған уйғурлар 1944- йили 12- ноябирда ғулҗа шәһиридә қурулған шәрқий түркистан җумһурийитиниң 60 йиллиқини хатириләш йүзисидин түрлүк шәкилдики мурасимларни өткүзди. Америка уйғурлири бирләшмиси пайтәхт вашингтон йенидики җорҗи мәйсон университетида дағдуғилиқ хатириләш паалийити уюштурған болуп, буниңға қазақистан, қирғизистан вә түркийидин кәлгән меһманлар һәмдә америкида яшаватқан уйғурлар вә мәлум сандики америкилиқлар болуп, 100 дин артуқ адәм иштирак қилди.

Мәзкур паалийәттә йәнә миллий инқилабқа аит рәсимләр, миллий армийиниң һәрбий формиси вә башқа буюмлар көргәзмә қилинди.

Йиғинда шәрқий түркистан җумһурийитиниң қурулуши, дөләтчилик түзүлмиси һәм униң ахирлишишиға мунасивәтлик хәлқара сиясий вәзийәтләр қатарлиқ темилар бойичә доклат берилгәндин сирт йәнә уйғурчә нахша-музикилар орунланди. Миллий инқилаб қатнашқучиси ,миллий армийиниң капитани, язғучи мәсүмҗан зулпиқароп өзиниң шәрқий түркистан җумһурийити мәзгилидә көргәнлири вә һес қилғанлири һәққидә сөзләп бәрди.

Уйғур кишилик һоқуқ йиғини ечилди

14- Ноябир күни нийорк шәһиридә америка уйғурлири бирләшмиси билән бейҗиң баһари журнилиниң һәмкарлишиши астида уйғурларниң кишилик һоқуқи мәсилисигә аит муһакимә йиғини өткүзүлди.

Униңға тәйвән, хоңкоң, америка, канада , түркийә һәмдә оттура асия вә явро мәмликәтлиридин кәлгән уйғур, хитай, тибәт,америкилиқлардин болуп, 100 гә йеқин адәм қатнашқан. Бу йиғинда тунҗи қетим уйғур паалийәтчилири билән хитай демократлири уйғур мустәқиллиқ вә демократик һәрикити һәққидә муназирә елип берип, охшимиған пикирләрни оттуриға қойған. Хитай демократлири бирдәк һалда хитай коммунист түзүминиң уйғурларға нисбәтән кәмситиш сиясити йүргүзиватқанлиқини, у җайдики җиддий миллий қаршилиқларниң сүний усулда пәйда қилинғанлиқини илгири сүрди. 1989-Йилидики бейҗиң тйән әнмән оқуғучилар һәрикитиниң рәһбәрлиридин бири шяң шявҗи уйғурлардин әпу сорайдиғанлиқини билдүрүп мундақ деди; "мән бир хән миллити болуш сүпитим билән уйғурларниң йеқинқи йерим әсирдин көпрәк вақиттин бери хитай ком партийисиниң бузғунчилиқи вә зиянкәшликигә учраватқанлиқидин номус қилимән вә бу мунасивәт билән әпу сораймән"

Бу йиғинда уйғурлардин өркәш дөләт, нури түркәл, қаһар барат вә турсун ислам қатарлиқлар сөз қилип, уйғурлар дуч келиватқан еғир мәсилиләрни көрсәткән.

Америка гуантаномодики уйғурларни орунлаштурушқа давамлиқ тиришмақта

Хәвәрләргә қариғанда өткән һәптидә америка ташқи ишлар министирликиниң нопус, мусапирлар вә көчмәнләр ишлириға мәсул әмәлдари артур девей америкиниң гуантаномода тутуп туриливатқан уйғурларни йәнила 3- бир дөләтниң қобул қилидиғанлиқиға ишинидиғанлиқини һәмдә буниңға тиришчанлиқ көрситидиғанлиқини билдүрди.

Австралийә пуқраси нур полат қазақистан тәрипидин қамаққа һөкүм қилинди

Йеқинда австралийә абч телевизийә истансиси австарлийә пуқраси һесабланған әмма уйғур миллитидин болған нур полат абдулланиң қазақистан тәрипидин террорлуқ паалийәт билән шуғулланди дәп әйиблинип, 15 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинғанлиқини елан қилди. Бу хәвәр австралийә вә дуня мәтбуатлириниң қизиқишини қозғиди. Дуня уйғур қурултийини австралийә һөкүмитиниң өз пуқрасини азад қилишини дәвәт қилди.

Коломбийә университетидики муһакимә йиғини

Учурларға қариғанда америкидики коломбийә университетида 18-19- ноябир күнлири "оттура асиядики аммиви вә сиясий өктичиликләр" дегән темида илмий муһакимә йиғини өткүзүлди .Буниңда уйғур мутәхәсислириниң мақалилиридин "уйғур зиялилириниң тарихтики сиясий өктичиликтә ойниған роли", уйғурлар арисида хитайниң һөкүмранлиқиға болған аммиви қаршилиқ" вә " хитай һөкүмранлиқиниң шинҗаңдики қанунсизлиқи" қатарлиқлар оқуп өтүлди.

Хәлқара кәчүрим тәшкилати уйғурлар билән учрашти

Хәвәрләргә қариғанда хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң канада шөбиси йеқинда канада уйғур җәмийитиниң бир қисим әзалири билән сөһбәт өткүзүп, уйғурларниң кишилик һоқуқ әһвали һәққидә пикир алмаштурди.

Ваң лечуән қирғизистанни зиярәт қилди

Хитай компартийиси сиясий бюросиниң әзаси, уйғур аптоном райони коммунистик партийә комитетиниң секретари ваң лечуән 15-17-ноябир күнлири қирғизистанниң бешкәк шәһирини зиярәт қилди.У призденти әсқәр ақайев вә баш министир ноколай танайевларниң көрүшишигә еришти. Хитайниң бу һәқтики рәсми хәвәрлиридә икки тәрәпниң қандақ сиясий мәзмунларда сөзләшкәнлики ашкариланмиған әмма, икки тәрәпниң пән-техника, електр енергийиси, кан байлиқи саһәсидики һәмкарлиқлири алаһидә тәкитләнгән.

Хәлқара хәвәрләр

Бу йил 101 мухбир зиянкәшликкә учриди

Мәркизи бриюселдики хәлқара ахбаратчилар бирләшмисиниң баянитиға асасланғанда бу йил йәр шарида 101 нәпәр мухбир зиянкәшликкә учриған болуп, бу 10 йилдин буян ахбаратчилар әң көп зиянкәшликкә учриған йил болуп һесаблинидикән

Һиндистан кәшмирдин әскәр чекиндүрди

Һиндистан баш министири манмухан өткән һәптидә кәшмир районини зиярәт қилған мәзгилдә,1000 ға йеқин һиндистан әскири кәшмирниң җәнубидин чекинип чиқти .Бу униң тунҗи зиярити болуп, у бу райондин қошун чекиндүрүшни қарар қилғанлиқи һәмдә бу районға 5 милярд доллар мәбләғ салидиғанлиқини билдүргән. Лекин, бәзи радикал тәшкилатлар һиндистанниң бу қарарини өзлириниң кәшмирдики бастуруш һәрикәтлирини йепиштин башқа нәрсә әмәсликини тәкитләшкән.

Америкида йеңи ташқи ишлар министири бекитилди

Америка призденти җорҗи буш америка ташқи ишлар министири колин повел истепа бәргәндин кейин , дөләт бихәтәрлик ишлириниң мәсули канда лиза райисни ташқи ишлар министирилиқ мәнсипигә бәлгилиди.

Канда лиза америкидики қара тәнлик кишиләр ичидин чиққан юқири дәриҗилик дөләт әмәлдарлириниң бири болуп, у америка тарихидики иккинчи аял ташқи ишлар министири болуп һесаблинидикән. Приздент буш райис ханимниң хизмәт қабилийитигә юқири баһа берип, пүтүн дуня әһлиниң униң вуҗудидин америкиниң күчи вә салапити вә шан шәрипини көрү алалайдиғанлиқини көрсәтти. Доктор канда лиза райис придент бушниң тәклипини қобул қилип, дөләт үчүн хизмәт қилидиғанлиқини билдүрүп мундақ дегән"

"Тәклип бойичә сизниң йетәкчиликиңиздики һөкүмәткә вә дөлитимгә хизмәт қилиш мениң пәхрим, қәдирлик достум колин повелниң вәзиписини тапшуруп елишни ойлашқиму петиналмиған идим, колин повел дөлитимиз тарихида мәйданға кәлгән әң мунәввәр дөләт хадимлириниң бири" канда лиза райис ханим 26 йешида хәлқара мунасивәтләр илмий бойичә доктурлуқ унваниға еришип, 6 йил профессорлуқ қилған. У, совет иттипақи мәсилиси мутәхәсисидур.

Хитай явропа бирликигә нарази болди

Хитай һөкүмити пәйшәнбә күни баянат елан қилип, явропа бирликиниң хитайға қаратқан қорал-ярақ чәклимисини бикар қилишни кишилик һоқуқ мәсилисигә бағлиғанлиқиға наразилиқ билдүрди. Чүнки, явропа парламенти чаршәнбә күни хитайдики кишилик һоқуқ яхшиланмиғичә хитайға болған қорал чәклимисини бикар қилмаслиқ һәққидә қарар чиқарған.

явропа бирлики йәнә сахта маллар мәсилисидә хитайни агаһландурған болуп, өткән йили явропа тамоҗнисида тутуп қелинған сахта малларниң 60 ٪ и хитайдин кәлгән икән.

Путин йеганә ядро қоралиға игә

17- Ноябир күни русийә призденти владимир путин русийиниң нөвәттә йеңи типтики ядро бомба системисини ясаватқанлиқини һәмдә бу хил системиниң башқа чоң дөләтләрдиму йоқ икәнликини билдүрди.

Асия-тенч окян йиғини ечилди

19- Ноябир күни латен америкисидики чили дөлитидә асия-теч окян райони иқтисадий һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләр рәһбәрлириниң йиғини ечилди. Бу йиғинда районниң иқтисадий тәрәққияти мәсилилиридин башқа йәнә террорчилиққа қарши күрәш қилиш темисиму музакирә қилинған. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт