Һәптилик хәвәрләр (8-14январ)


2005-01-14
Share

Уйғур язғучиси нур муһәммәд ясин қолға елинди

Өткән һәптидә яш уйғур язғучиси нур муһәммәд ясин (өркиши) ниң қолға елинғанлиқ хәвири ашкариланди. У әслидә өткән йили 11-айда хитай дөләт бихәтәрлик органлириниң хадимлири тәрипидин тутуп кетилгән икән.

Шәрқий түркистан учур мәркизиниң хәвәр қилишичә, язғучи нур муһәммәд ясин "қәшқәр әдәбияти" җурнилида елан қилған "көк кәптәр" намлиқ әсири сәвәбидин қолға елинған болуп, хитай даирилири нур муһәммәд ясинни идеологийә җәһәттики бөлгүнчилик пикирлирини тәрғип қилған дегәндәк аталмиш "җинайәт" билән әйиблигән. Лекин, хитай даирилири һазирғичә бу мәсилә һәққидә ениқ билдүрүш елан қилмиди.

Нурмуһәммәд ясин 1974-йили маралбеши наһийисидә бир деһқан аилисидә дуняға кәлгән. Һазирғичә униң "ойнайдиған бала барму?", " тунҗи муһәббәт", " йүрәк йиғлайду" қатарлиқ китаблири нәшир қилинған шундақла йәнә 40 парчидин артуқ әсири бир қанчә топламларға киргүзүлгән.

Нурмуһәммәд ясинниң "көк кәптәр" намлиқ әсири "қәшқәр әдәбияти" җурнилиниң 2004-йиллиқ 5-санида елан қилинған болуп, һазир қәшқәр әдәбиятиниң бу сани һәммила җайда йиғивелинмақта икән.

Ваң лечуән йәнә"терорчилиққа қарши күрәш қилишни" тәшәббус қилди

Хитай компартийиси мәркизий комитети сиясий бюросиниң әзаси һесабланған уйғур аптоном районлуқ партком сикретари ваң лечуән хитай қораллиқ сақчи қисимлири шинҗаң баш әтритиниң 2-нөвәтлик кеңәйтилгән йиғинида терорчилиққа зәрбә беришни күчәйтиш арқилиқ муқимлиқини сақлашни тәшәббус қилған.

Ваң лечуән йеқиндин буян ечилған бир қанчә қетимлиқ йиғинда уйғур мустәқилчилиригә қаттиқ зәрбә беришни қайта-қайта тәләп қилған. Хәвәрләргә қариғанда хитай даирилири бир тәрәптин "үч хил күчләргә зәрбә бериш" шуари арқилиқ сиясий вә башқа һоқуқлирини һимайә қилишни тәшәббус қилған уйғурларни бастурушни күчәйтсә, йәнә бир тәрәптин идеологийә саһәсидики миллий бөлгүнчиликкә қарши турушни көтирип чиқип, уйғур зиялилириға болған бесим вә контроллуқни ашрумақта.

Америка телевизийиси уйғурлар һәққидә филим көрсәтти

Америка PBS телевизийә истансиси сәйшәнбә күни кәчтә уйғурлар һәққидә ишләнгән мәхсус бир программини көрсәткән. Мәзкур программа мухбир сирин фаңниң қәшқәр, үрүмчи, ғулҗа қатарлиқ җайларға қилған сәпири җәрянида көргәнлири вә һес қилғанлири асасида тәйярлиған болуп, мухбир сирин фаң, уйғурларниң еғир әһвалиниң омумий қияпитини көрситип бәргән шундақла бир уйғурниң өзи билән меһманханиға көрүшкили кәлгәндә хитай бихәтәрлик хадимлири тәрипидин тутуп кетилип, таки һазирғичә из дерики болмиғанлиқи һәққидә йиғлап туруп баян қилған.

Пакистандики уйғурлар сәуди әрәбистанниң визисиға еришти

Хәвәрләргә қариғанда илгири, уйғур елидин сәуди әрәбистанға һәҗгә бериш мәқситидә пакистанға кәлгән миңдин артуқ уйғурниң виза илтимаси сәуди әрәбистан һөкүмити тәрипидин рәт қилинған иди. Әмма, улар өзлириниң һәҗ-тавап қилиш идийисидин ваз кәчмигән. Учурларға қариғанда сәуди әрәбистан әлчи ханиси ахири бу 1200 нәпәр уйғурға виза берип,улар сәудиға йетип кәлгән.

Һиндонезийә чәтәл қошунлири вә җурналистлириниң чиқип кетишини тәләп қилди

Һиндонезийә даирилири чаршәнбә күни сунами деңиз долқуни апитигә учриған районларда ярдәм ишлирини қиливатқан чәтәл қисимлири вә җурналистлириниң 3 –айниң ахирида аче районидин чиқип кетишини тәләп қилди. Сунами апитигә учриғанларни қутулдуруш үчүн америка, австралийә, японийә, малайсия вә сингапор өз қошунлирини аче райониға әвәткән иди. Бу һәрбий қисимлар аһалиләрни қутқузуш җәһәтләрдә зор ярдәмләрни көрсәтмәктә. Лекин, һиндонезийиниң аче районида мустәқилчи күчләр мәвҗут болуп, йеңи бир хәвәргә қариғанда аче қозғилаңчилири апәткә учриған хәлқниң йүкини йениклитиш үчүн һөкүмәт билән сөһбәтлишишкә вә уруш қилмаслиққа тәйяр икәнликини билдүргән икән.

60٪ Америкилиқ хитайни тәһдид дәп қарайду

Америкиниң йеқинда елан қилған бир қетимлиқ амминиң райини синаш нәтиҗисидин ашкарилинишичә; гәрчә америкилиқларниң хитайға болған қариши илгирикидин яхшиланған болсиму, лекин, ٪ 60 америкилиқ хитайни йәнила йошурун иқтисадий вә һәрбий тәһдид дәп қарайдикән. ٪ 70 Америкилиқ хитайниң кишилик һоқуқ мәсилисини хитай маллириниң америка базириға кириш-кирмәсликигә бағлаш керәк дәп қарайдикән. Йәнә ٪ 60 киши болса, америкидики иш пурситиниң хитайға еқип кетиватқанлиқидин вә хитайниң дуняға елип келидиған екологийилик бузғунчилиқидин әндишә қилидикән.

Хитай тйәнәнмендики һушярлиқлирини өстүрди

Хәвәрләргә қариғанда хитай һөкүмити һәр күни тйәнәнмен мәйданиға миң нәпәр сақчи хадими орунлаштуруп, бу җайда бирәр намайишниң йүз берип қелишиниң алдини елишқа тиришмақта. Хитай һөкүмити бу йеңи тәдбирни чаршәнбә күнидин етибарән йолға қойған болуп, һазир җәмийәттә 1989-йилидики оқуғучилар һәркитини қоллиғанлиқи үчүн вәзиписидин қалдурулуп, нәзәрбәнд астиға елинған җав зияңниң кесилиниң еғирлиқи һәққидә хәвәр тарқалған икән.

Оттура асия рәһбәрлири өз пәрзәнтлирини һакимийәткә тәйярлимақта

Йеқинда, қирғизистан призденти әсқәр ақайевниң қизи оқуғучиларниң имза топлиши арқилиқ йеқинда өткүзүлидиған парламент сайлимиға қатнишиш тәлипини оттуриға қойған.

Нөвәттә, қирғизистан өктичилириниң наразилиқ һәрикәтлириму әвҗи алған болуп, президент әсқәр ақайев бу йил 10-айда өткүзилидиған президент сайлимида өз оринини бошитидиғанлиқини билдүргән. Қирғизистандики бу икки сайлам хәлқара җәмийәтниң алаһидә диққитини қозғимақта.(Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт