Һәптилик хәвәрләр (29 - январ - 4-феврал)


2005-02-04
Share

Рабийә қадир нобел тинчлиқ мукатиға намзатлиққа көрситилиш нишани болған.

Өткән һәптидики франсийә ахбарат агентлиқиниң учуриға қариғанда, уйғурларниң кишилик һоқуқ күришиниң символи һәм "рафто" мукапатиға сазавәр болған рабийә қадир ханим, 2005-йиллиқ хәлқаралиқ нобел мукапатиға көрситилиши мумкин болған шәхсләр қатарида саналған. Намзатлиққа көрситилидиған адәмләр қатарида америкиниң сабиқ ташқи ишлар министири колин повел, украинийә президенти виктор юшинко қатарлиқларму бар иди.

Йеңи учурларға қариғанда, рабийә қадир 2006-йиллиқ нобәл тинчлиқ мукапатиға намзат болушқа көрситилипту.

Рафто мукапати инсан һоқуқини қоғдаш саһәсидики юқири дәриҗилик мукапатларниң бири болуп, бу мукапатқа еришкәнләрдин бир қанчиси кейин нобел тинчлиқ мукапатиға сазавәр болған иди.

Хитай һөкүмити "шинҗаңниң омумий тарихи" ни йезишни пиланлиди.

Хәвәрләргә қариғанда хитай һөкүмити уйғур ели тарихидики әң зор көләмлик тарих йезиш хизмитини башлиған болуп, буниңға мунасивәтлик бир йиғинда партком секритари ваң лечуан сөз қилип "шинҗаң тарихи мәсилиси җидди бир сиясий мәсилә, дөләт ичи-сиртидики бөлгүнчиләр шинҗаң тарихини бурмилап, униңдин шинҗаңни вәтинимиздин айрип чиқишниң тарихий асаси сүпитидә пайдилинип кәлди. Шуңа мән шинҗаңниң әзәлдин вәтинимизниң айрилмас бир қисими икәнликини дәлилләйдиған бир китабниң болушини үмид қилимән. Бу вәтәнниң бирликини һимайә қилиш, бөлгүнчиликкә қарши туруш сиясий күришимизниң еһтияҗи" дегән.

Лекин, бир қисим уйғур алимлири вә чәтәл уйғур тарихи тәтқиқатчилири хитай тарихшунаслириниң уйғур тарихи һәққидики бәзи көз қарашлириға қошулмайдикән. Уларниң қаришичә; хитай алимлири сиясий еһтияҗ үчүн тарихни бурмилап чүшәндүргәнлики үчүн таки һазирғичә уйғурлар яхши көргидәк бирәр әсәр йезип чиқилмиған.

Ғулҗа вәқәсиниң 8 йиллиқи билән намайиш өткүзүлди

1997-Йили 5-феврал күни йүз бәргән ғулҗа яшлириниң наразилиқ намайишиниң 8 йиллиқи мунасивити билән германийә, америка, түркийә, канада, шиветсийә, норвигийә қатарлиқ әлләрдики уйғур тәшкилатлири вә җамаәтчилики шу җайдики хитай әлчиханилири алдиға топлинип, наразилиқ намайишлири өткүзди.

Қош тиллиқ маарипниң ахирқи мәқсиди немә?

Мәлумки, уйғур тилида қош тиллиқ маариниң йолға қоюлуши билән бәзи хитай мәктәплири билән уйғур мәктәплири бирләштүрүлди һәмдә уйғур мәктәплиридә хитай тилида дәрс өтүшләр башлинип, буни аста-аста омумлаштуруш қарар қилинди. Қош тиллиқ маарип мәсилиси вә уйғур тилиниң истиқбали мәсилиси һазирқ уйғурлар өзлирила әмәс бәлки, хәлқара җәмийәт көңүл бөливатқан мәсилиләрниң биридур.

Америкидики окланд унивәрситетиниң профессори, 1944-1949-йилидики "или инқилаби " һәққидә вә уйғур маарип мәсилиси һәққидә китаб язған линда бенсон ханим бу һәқтә мундақ деди:

" Тәбиий пән дәрслиригә охшаш муһим темиларға кәлгәндә, хитай һөкүмитиниң уйғур тилини пәқәт кона нәрсиләргә ишлитидиған ,әмма заманиви җәмийәткә маслишалмайдиған дәп көрситиши бир хата сигнал һәмдә хитайниң хитайчә илим-пән тили дәп қариши, уйғур тилини тәбийила төвән бир қатламға қойиду. Әгәр хитай һәқиқәтән миллий оқуғучиларниң илим сәвийисини юқири көтиримән дисә, буниңға амал көп. Мәсилән, миллий оқутқучиларниң билим сәвийисини өстүрүшкә күч чиқарса болиду.Пул аҗритип, техиму көп пән китаблирини уйғурчиға тәрҗимә қилса болиду. Уйғурлар үчүн илим-пән игиләшниң бирдин-бир чариси хитай өгиниш әмәс"

Америка вә хитай һәрбий даирилири бейҗиңда сөһбәттә болди

Өткән һәптидә америка һәрбий вәкилләр өмүки билән хитай вәкиллири бейҗиңда бир қатар мәсилиләр бойичә сөһбәт өткүзгән. Бу қетимқи сөһбәт темиси асаслиқ тәйвән мәсилиси, террорчилиққа қарши күрәш, қорал-ярақ мәсилиси вә башқилар болған. Америка дөләт мудапиә министирликиниң муавин министири ричард лавз билән хитай азадлиқ армийисиниң муавин шитаб башлиқи шуң гуаңкәй сөһбәт елип барған. Тәйвән мәсилисидә америка тәрәп бу кризисниң теч йол билән һәл болушини оттуриға қойған. Шуң гуаңкәй болса, буниң җуңгониң игилик һоқуқи вә земин пүтүнликигә четишлиқ шуниңдәк америка-хитай мунасивәтлиридики муһим амилларниң бири икәнликини тәкитлигән.

Президент буш дөләт вә хәлара вәзийәт һәққидә нутуқ сөзлиди

Өткән чаршәнбә күни америка призденти җеорҗ буш дөләтниң омуми әһвалиға аит мәхсус доклат елан қилип, америкиниң ички вә ташқи сияситигә аит бир қатар муһим мәсилиләрни көрсәтти.

Хитай соти хитай ишчилирини җазалимиди

Хитай али соти гуаңдоңдики бир карханида топилаң чиқирип қолға елинип, үч йиллиқтин қамақ җазасиға һөкүм қилинған 10 ишчиниң җазасини тоңлитишни қарар қилип, уларни қоюп бәргән. Бу әһвал бу хитай өлкисидики 30 милйон мусапир ишчиси үчүн үмидварлиқ пәйда қилған.

Русийә билән хитай йеңи бихәтәрлик механизмини қуруп чиқмақчи

Өткән һәптидә хитай дөләт ишлири комиссари таң җяшуан башчилиқидики бир хитай вәкилләр өмүки москвани зиярәт қилди. Таң җяшуан чаршәнбә күни кремил сарийида президент путинниң қобул қилишиға еришкәндә икки дөләтниң енергийә вә һәрбий-сиясий саһәләрдики һәмкарлиқини тәкитлиди. Икки тәрәп сөһбити җәрянида русийә билән хитайниң бихәтәрликни капаләткә игә қилидиған ортақ һәрбий бихәтәрлик механизмини қуруп чиқишни тәкитлиди.

Әвәттә, мәзкур бихәтәрлик даирисигә чечән вә уйғур мәсилисини өз ичигә алған икки тәрәпниң ортақ мәнпәәтлиригә уйғун нуқтиларму киридикән.

Кабулдики үч хитай меһманханиси тақалди

Франсийә ахбарат агентлиқиниң мәлум қилишичә; афғанистанниң пайтәхти кабул шәһиридики үч хитай меһманханиси тақиветилгән. Буниңдики сәвәб афғанистан даирилири мәзкур хитай меһманханилирида паһишә паалийити елип берилғанлиқини тәкшүрүп ениқлиған һәмдә бир қанчә нәпәр хитай аял пуқрасини назарәт астиға алған.

Ирақта сайлам елип берилди

Өткән йәкшәнбә күни ирақтики сайлам ахирлашти. 14 Милйон сайлиғучиниң 60٪ беләт ташлиған. Назарәтчиләр мәзкур сайламниң наһайити мувәппәқәйәтлик елип берилғанлиқини билдүрмәктә.Америка призденти җиорҗ буш ирақлиқларни тәбриклиди.У ирақ хәлқиниң өз тәқдирини өз қолиға елип,әркинлик йолида илигириләватқанлиқини һәмдә бу сайламниң зор нәтиҗә қазанғанлиқини тәкитлиди. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт