Heptilik xewerler (29 - yanwar - 4-féwral)


2005-02-04
Share

Rabiye qadir nobél tinchliq mukatigha namzatliqqa körsitilish nishani bolghan.

Ötken heptidiki fransiye axbarat agéntliqining uchurigha qarighanda, Uyghurlarning kishilik hoquq kürishining simwoli hem "rafto" mukapatigha sazawer bolghan rabiye qadir xanim, 2005-yilliq xelqaraliq nobél mukapatigha körsitilishi mumkin bolghan shexsler qatarida sanalghan. Namzatliqqa körsitilidighan ademler qatarida amérikining sabiq tashqi ishlar ministiri kolin powél, ukra'iniye prézidénti wiktor yushinko qatarliqlarmu bar idi.

Yéngi uchurlargha qarighanda, rabiye qadir 2006-yilliq nobel tinchliq mukapatigha namzat bolushqa körsitiliptu.

Rafto mukapati insan hoquqini qoghdash sahesidiki yuqiri derijilik mukapatlarning biri bolup, bu mukapatqa érishkenlerdin bir qanchisi kéyin nobél tinchliq mukapatigha sazawer bolghan idi.

Xitay hökümiti "shinjangning omumiy tarixi" ni yézishni pilanlidi.

Xewerlerge qarighanda xitay hökümiti Uyghur éli tarixidiki eng zor kölemlik tarix yézish xizmitini bashlighan bolup, buninggha munasiwetlik bir yighinda partkom sékritari wang léchu'an söz qilip "shinjang tarixi mesilisi jiddi bir siyasiy mesile, dölet ichi-sirtidiki bölgünchiler shinjang tarixini burmilap, uningdin shinjangni wetinimizdin ayrip chiqishning tarixiy asasi süpitide paydilinip keldi. Shunga men shinjangning ezeldin wetinimizning ayrilmas bir qisimi ikenlikini delilleydighan bir kitabning bolushini ümid qilimen. Bu wetenning birlikini himaye qilish, bölgünchilikke qarshi turush siyasiy kürishimizning éhtiyaji" dégen.

Lékin, bir qisim Uyghur alimliri we chet'el Uyghur tarixi tetqiqatchiliri xitay tarixshunaslirining Uyghur tarixi heqqidiki bezi köz qarashlirigha qoshulmaydiken. Ularning qarishiche؛ xitay alimliri siyasiy éhtiyaj üchün tarixni burmilap chüshendürgenliki üchün taki hazirghiche Uyghurlar yaxshi körgidek birer eser yézip chiqilmighan.

Ghulja weqesining 8 yilliqi bilen namayish ötküzüldi

1997-Yili 5-féwral küni yüz bergen ghulja yashlirining naraziliq namayishining 8 yilliqi munasiwiti bilen gérmaniye, amérika, türkiye, kanada, shiwétsiye, norwigiye qatarliq ellerdiki Uyghur teshkilatliri we jama'etchiliki shu jaydiki xitay elchixaniliri aldigha toplinip, naraziliq namayishliri ötküzdi.

Qosh tilliq ma'aripning axirqi meqsidi néme?

Melumki, Uyghur tilida qosh tilliq ma'arining yolgha qoyulushi bilen bezi xitay mektepliri bilen Uyghur mektepliri birleshtürüldi hemde Uyghur mektepliride xitay tilida ders ötüshler bashlinip, buni asta-asta omumlashturush qarar qilindi. Qosh tilliq ma'arip mesilisi we Uyghur tilining istiqbali mesilisi hazirq Uyghurlar özlirila emes belki, xelqara jemiyet köngül böliwatqan mesililerning biridur.

Amérikidiki okland uniwersitétining proféssori, 1944-1949-yilidiki "ili inqilabi " heqqide we Uyghur ma'arip mesilisi heqqide kitab yazghan linda bénson xanim bu heqte mundaq dédi:

" Tebi'iy pen derslirige oxshash muhim témilargha kelgende, xitay hökümitining Uyghur tilini peqet kona nersilerge ishlitidighan ,emma zamaniwi jemiyetke maslishalmaydighan dep körsitishi bir xata signal hemde xitayning xitayche ilim-pen tili dep qarishi, Uyghur tilini tebiyila töwen bir qatlamgha qoyidu. Eger xitay heqiqeten milliy oqughuchilarning ilim sewiyisini yuqiri kötirimen dise, buninggha amal köp. Mesilen, milliy oqutquchilarning bilim sewiyisini östürüshke küch chiqarsa bolidu.Pul ajritip, téximu köp pen kitablirini Uyghurchigha terjime qilsa bolidu. Uyghurlar üchün ilim-pen igileshning birdin-bir charisi xitay öginish emes"

Amérika we xitay herbiy da'iriliri béyjingda söhbette boldi

Ötken heptide amérika herbiy wekiller ömüki bilen xitay wekilliri béyjingda bir qatar mesililer boyiche söhbet ötküzgen. Bu qétimqi söhbet témisi asasliq teywen mesilisi, térrorchiliqqa qarshi küresh, qoral-yaraq mesilisi we bashqilar bolghan. Amérika dölet mudapi'e ministirlikining mu'awin ministiri richard lawz bilen xitay azadliq armiyisining mu'awin shitab bashliqi shung gu'angkey söhbet élip barghan. Teywen mesiliside amérika terep bu krizisning téch yol bilen hel bolushini otturigha qoyghan. Shung gu'angkey bolsa, buning junggoning igilik hoquqi we zémin pütünlikige chétishliq shuningdek amérika-xitay munasiwetliridiki muhim amillarning biri ikenlikini tekitligen.

Prézidént bush dölet we xel'ara weziyet heqqide nutuq sözlidi

Ötken charshenbe küni amérika prizdénti jé'orj bush döletning omumi ehwaligha a'it mexsus doklat élan qilip, amérikining ichki we tashqi siyasitige a'it bir qatar muhim mesililerni körsetti.

Xitay soti xitay ishchilirini jazalimidi

Xitay ali soti gu'angdongdiki bir karxanida topilang chiqirip qolgha élinip, üch yilliqtin qamaq jazasigha höküm qilin'ghan 10 ishchining jazasini tonglitishni qarar qilip, ularni qoyup bergen. Bu ehwal bu xitay ölkisidiki 30 milyon musapir ishchisi üchün ümidwarliq peyda qilghan.

Rusiye bilen xitay yéngi bixeterlik méxanizmini qurup chiqmaqchi

Ötken heptide xitay dölet ishliri komissari tang jyashu'an bashchiliqidiki bir xitay wekiller ömüki moskwani ziyaret qildi. Tang jyashu'an charshenbe küni krémil sariyida prézidént putinning qobul qilishigha érishkende ikki döletning énérgiye we herbiy-siyasiy sahelerdiki hemkarliqini tekitlidi. Ikki terep söhbiti jeryanida rusiye bilen xitayning bixeterlikni kapaletke ige qilidighan ortaq herbiy bixeterlik méxanizmini qurup chiqishni tekitlidi.

Ewette, mezkur bixeterlik da'irisige chéchen we Uyghur mesilisini öz ichige alghan ikki terepning ortaq menpe'etlirige uyghun nuqtilarmu kiridiken.

Kabuldiki üch xitay méhmanxanisi taqaldi

Fransiye axbarat agéntliqining melum qilishiche؛ afghanistanning paytexti kabul shehiridiki üch xitay méhmanxanisi taqiwétilgen. Buningdiki seweb afghanistan da'iriliri mezkur xitay méhmanxanilirida pahishe pa'aliyiti élip bérilghanliqini tekshürüp éniqlighan hemde bir qanche neper xitay ayal puqrasini nazaret astigha alghan.

Iraqta saylam élip bérildi

Ötken yekshenbe küni iraqtiki saylam axirlashti. 14 Milyon saylighuchining 60٪ bélet tashlighan. Nazaretchiler mezkur saylamning nahayiti muweppeqeyetlik élip bérilghanliqini bildürmekte.Amérika prizdénti ji'orj bush iraqliqlarni tebriklidi.U iraq xelqining öz teqdirini öz qoligha élip,erkinlik yolida iligirilewatqanliqini hemde bu saylamning zor netije qazan'ghanliqini tekitlidi. (Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet