Һәптилик хәвәрләр (5-11-феврал)


2005-02-11
Share

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати ғулҗа вәқәси мунасивити билән баянат елан қилди

Бу йил 2-айниң 5-күни ғулҗа вәқәсиниң 8 йиллиқи болуп, бу мунасивәт билән шитаби лондонға җайлашқан хәлқара кәчүрүм тәшкилати "5-феврал ғулҗа вәқәсидә сақчиларниң зиянкәшликигә учриғанларни яд етиш" дегән темида баянат елан қилди.

Мәзкур баянатта хитай һөкүмитиниң ғулҗа вәқәсини қанлиқ бастурғанлиқи, һөкүмәтниң техи һазирғичә, сақчиларниң бастуруш һәрикәтлирини сүрүштә қилмайватқанлиқи көрситилгән. Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң баянатида оттуриға қоюлушичә, 1997-йили 2-айниң 5-күни хитай сақчи қисимлири ғулҗида йүз бәргән течлиқ намайишини вәһшиләрчә бастуруп, нәччә онлиған адәмни өлтүргән вә еғир яриландурған. Йүзләп киши әтисидики намайишта һаятидин айрилған яки еғир яриланған. Зор түркүмдики кишиләр намайиш җәрянида қолға елинған. Бу вәқә билән тутулуп һазирғичә түрмидә йетиватқанларниң сани мәлум әмәс.

Нурмуһәммәд ясинға 10 йиллиқ қамақ җазаси һөкүм қилинди

Өткән йили 11-айда , "көк кәптәр " намлиқ әсири үчүн миллий бөлгүнчилик идийисини тәрғип қилди дәп қарилип, тутқун қилинған язғучи нурмуһәммәд ясин 2-айниң 2-күни қәшқәр вилайәтлик оттура сот тәрипидин 10 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған болсиму, лекин нурмуһәммәд ясин бу һөкүмгә рази әмәсликини билдүрүп, юқири сотқа әрз сунған.

Маралбеши наһийисидики бир сақчи хадими бу язғучиниң сотиниң йепиқ һалда ечилғанлиқини, униң адвокат тәклип қилишиға рухсәт қилинмиғанлиқини билдүрди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати билән әнгилийә уйғур җәмийитиниң бирләшмә йиғини

Өткән һәптидә ғулҗа вәқәсиниң 8 йиллиқи мунасивити билән лондонда хәлқара кәчүрүм тәһшкилати билән әнгилийә уйғур җәмийити бирләшмә йиғин ечип, ғулҗа вәқәси һәмдә уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә музакирә елип барди. Бу йиғинға дуня уйғур қурултийиниң рәиси әркин алиптекинму иштирак қилип, сөз қилди.

Қәшқәрдики коча намлири өзгәртилгән

Уйғур аптоном райониниң қәшқәрдики йәрлик даирилири өткән һәптә қарар чиқирип, қәшқәр шәһиридики 17 асаслиқ кочиниң исмини өзгәрткән. Шәрқий түркистан учур мәркизиниң хәвәр қилишичә; исми өзгәртилгән кочиларниң 12 сигә хитайчә исим қоюлған , қалған бәш кочиға уйғурларниң тарихини әкис әттүридиған исим қоюлған. Лекин, әзәлдинла уйғурлар көп яшиған, уйғурларниң ана макани вә қәдимий пайтәхти һесабланған бу шәһәргә хитайчә коча исимлирини қоюш уйғурларниң наразилиқлирини қозғиған болсиму, бирақ улар өз наразилиқлирини ашкарилашқа амалсиз қалған.

Хитай майтағни нефит базиси қилмақчи

Хәвәрләргә қариғанда хитай һөкүмити майтағ шәһирини хитайниң әң чоң нефит пишшиқлап ишләш нуқтисиға айландурмақчи болған. Бундақ нефит пишшиқлап ишләш қурулуши һазир иш башлиған болуп, бу 2008-йили пүтидикән.

Ғәрб алиминиң уйғур тили һәққидә ейтқанлири

Нөвәттә, уйғур тилиниң уйғур елидики алий мәктәпләрдә ишлитилиштин тохтитилиши шуниңдәк уйғур тилиниң уйғур аптоном районидики ролиниң аҗизлаштурулишиға әгишип, уйғурларниң өз тили вә мәдәнийитиниң истиқбалидин әнсирәш һессиятлириму ашмақта. Шуниң билән бир вақитта йәнә уйғур тили мәсилиси чәт әл алимлири вә күзәткүчилириниңму инкаслирини қозғимақта. Әнгилийидики дурхам университетиниң хитай ишлири тәтқиқати мәркизиниң директори профессор майкил дилон әпәнди уйғур тили һәққидә мундақ көз қарашни оттуриға қойди.

" Хитай тили һөкүмәт тили болғанлиқи үчүн әлвәттә уйғурлар хитайчини билмисә болмайду. Мениңчә уйғур елидә һәқиқий қош тиллиқ маарип йолға қоюлса тоғра болиду дәп қараймән. Мән дәватқан қош тилл маарип, уйғурларла хитайчә өгиниш әмәс, бәлки уйғур елидә яшаватқан хитайларму уйғурчә өгиниши керәк шундақла уйғурларниң дәрслири пүтүнләй хитайчилаштуриветилмәстин, бәлки хитайчә пәқәт бир тил сүпитидә өгитилиши керәк. Мән , уйғур зиялилириниң буниңға көп күч чиқиришини үмид қилимән, буниңдин сирт йәнә, чәт әлләрдики уйғурларму чәтәл тилидики китабларни уйғурчиға көпләп тәрҗимә қилип бәрсә техиму яхши болиду."

Қисқа хәлқара хәвәрләр

  ;   ; ♦ ; Сәуди әрәбистанда тунҗи қетим сайлам елип берилди. Пайтәхт рияддики кишиләр тунҗи қетим шәһәрлик кеңәш әзалири сайлими елип барди. Бирақ, бу сайламда беләт ташлаш һоқуқи бар 600 миң адәмниң аран 149 миңи беләт ташлиған. Бу қетим йәнә аялларниң сайлашқа қатнишиши чәкләнгән.

  ;   ; ♦ ; Шималий корейә һөкүмити пәйшәнбә күни баянат елан қилип, өзиниң ядро қораллириға игә икәнликини тунҗи қетим елан қилди һәмдә шималий корейә киризисини һәл қилидиған алтә тәрәп йиғинидин чиқип кетидиғанлиқини билдүрди. Бу мәсилә америка, русийә вә японийә қатарлиқ мәмликәтләрниң җиддий инкаслирини қозғиди.

  ;   ; ♦ ; Қазақистан даирилири буниңдин бир қанчә мәзгил илгири "москва садаси" радиосида нутуқ сөзләп, қазақларниң тарихи, тили вә мәдәнийитигә һуҗум қилған русийә парламентиниң муавин башлиқи владимир жроновскийни җазалашни тәләп қилип, москва һөкүмитигә наразилиқ билдүрди. Рус милләтчилик пикир еқимиға мәнсуп җроновский тарихта қазақистан дәп аталған дөләтниң болмиғанлиқини көрситиш билән биргә йәнә" қазақларниң әдәбияти, тили һәтта һечнемиси йоқ" дегән. Бу қазақларниң ғәзипини қозғиған.

  ;   ; ♦ ; Пәйшәнбә күни түркийиниң әнқәрә айродромиға түркийә һава йоллириниң айропланида кәлгән йүкләр ичидә бир халтидин зәһәрлик газ байқалған. Айродром ишчилирида баш ағриш вә көңүл елишиш аләмәтлири көрүлгән. Түркийә дөләтлик теливизийисиниң учур беришичә бу халта хитайдин түркийидики хитай әлчиханисиға йолланған икән. Бу мунасивәт билән айродромда җиддий һаләт елип берилған. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт