Һәптилик хәвәрләр (26-фебрал - 4-март)


2005-03-04
Share

Америка муавин призденти америка уйғурлири җәмийитиниң рәиси билән көрүшти

3-Айниң 2-күни америка уйғур җәмийитиниң рәиси нури туркәл америка карханичилар иниститутиниң вашингтонда өткүзүлгән мукапат бериш мурасими һәм зияпитигә қатнишип, мәзкур мурасимға иштирак қилған америка қошма шитатлириниң муавин призденти дечк чейни әпәнди билән көрүшкән һәмдә сөһбәтләшкән. Нури түркәл муавин президент дечк чейни уйғурларниң нөвәттә дуч келиватқан түрлүк еғир сиясий, иҗтимаий вә иқтисадий шуниңдәк мәдәнийәт мәсилилири һәққидә баян қилған. Шундақла америка һөкүмитидин уйғурларниң юқирида қәйт қилинған бир қатар мәсилилирини һәл қилишқа ярдәм беришини тәләп қилған.

Америка ташқи ишлар министирлики йиллиқ кишилик һоқуқ доклатини елан қилди

28- Феврал күни америка ташқи ишлар министирлики йиллиқ кишилик һоқуқ доклатини елан қилди. Америка ташқи ишлар министирликиниң йилда бир қетим чиқиридиған кишилик һоқуқ доклати пүтүн дунядики кишилик һоқуқ вәзийитини асас қилған болуп,2005-йиллиқ бу доклатта уйғур мәсилисигиму орун берилгән.

Мәзкур доклатта өткән йили хитайниң "бөлгүнчи" лик җинайити билән уйғурларни җазалиғанлиқи һәмдә өлүмгә һөкүм қилғанлиқи җүмлидин үч миңдин артуқ уйғурни түрмигә ташлиғанлиқи оттуриға қоюлған. Униңда йәнә өткән йили 1-айдин 8-айғичә болған арилиқта 50 уйғурға бөлгүнчи дегән җинайәт билән өлүм җазаси бәргәнлики көрситилиш билән биргә йәнә хитай даирилири тәрипидин етип өлтүрүлгән шир әли вәқәси қайта тилға елинған.

Бу доклатта йәнә рабийә қадир мәсилиси, уйғур тилиниң ишлитилиштин қалдурулуш әһвали һәм маарипни хитайчилаштуруш шуниңдәк нопус вә һәқсиз әмгәк қатарлиқ мәсилиләр тилға елинған. Хитайниң терроризимға қарши туруштин пайдилинип бигунаһ кишиләрни җазалиғанлиқи көрситилгән.

Америка ташқи ишлар министирликиниң демократийә, кишилик һоқуқ вә әмгәк ишлириға мәсул ярдәмчи министири майкил козак мундақ дегән.

" Һәммиңларға мәлум , бизниң хитай билән сода вә башқа кәң даиридә алақимиз бар.Әмма бизниң мунасивитимизгә тосалғу болуватқан нәрсә, хитайниң кишилик һоқуқ хатириси"

Хитай америкиға қарши кишилик һоқуқ доклати елан қилди

Америкиниң кишилик һоқуқ доклати хитайни нарази қилған болуп, уларму пәйшәнбә күни америкиниң 2004-йиллиқ кишилик һоқуқ хатириси һәққидики доклатини елан қилип, америкидиму кишилик һоқуқниң бузуливатқанлиқини көрсәтмәкчи болған, бирақ, улар тилға алған ирақ әсирлириниң хорлиниши қатарлиқ мәсилиләрдә америка һөкүмити вә пириздент бушиниң хорланғанлардин әпу сориғанлиқи һәмдә җинайәт садир қилғанларни җазилиғанлиқини тилға алмиған. Хитай өз доклатида адәттики җинайи ишларниму кишилик һоқуқ даирисигә киргүзүп, пакит тепишқа тиришқан.

Хитай миллий территорийилик аптономийә ақ ташлиқ китаби елан қилди

Америка ташқи ишлар министирликиниң кишилик һоқуқ доклати билән охшаш бир күндә йәни 28-феврал күни хитай дөләт ишлири кабинетиму "җуңгодики миллий территорийилик аптономийә" дәп аталған тунҗи ақ ташлиқ китабини елан қилип, өзлириниң аптономийә сияситиниң һәр саһә бойичә зор мувәппәқәйәтләрни қолға кәлтүргәнликини тәкитлиди һәмдә өз хәлқиниң сиясий һоқуқлирини дәва қилған уйғурларни , тибәтләрни вә башқиларни болса бөлгүнчиләр дәп әйиблиди.

Бейҗиң һөкүмитиниң илгиридинла тәкитлинип кәлгән һәм қелиплашқан тәбирлири вә тәшвиқатлири билән пүтүлгән мәзкур ақ ташлиқ китабқа нисбәтән чәт әлләрдики уйғурлар охшимиған пикирлирини билдүрмәктә. Әлвәттә, уйғур дияридики кишиләрниң бу доклат һәққидә өзлириниң охшимиған қаришини билдүрәлиши мумкин әмәс.

Истиқлал гезити рәсми тарқитилди

Хитай дөләт ишлири кабинети аптономийә һәққидә ақ ташлиқ китабни тәйярлап елан қилған бу күнләрдә түркийидики шәрқий түркистан мәдәнийәт вә һәмкарлиқ тәшкилатиниң сабиқ башлиқи, җурналист мәмәт имин батур тәрипидин чиқириливатқан "истиқлал "гезити түркийә даирилири тәрипидин тизимға елинип, рәсми түрдә тарқитилишқа башлиған.

Ваң лечуән "уч хил күчкә"давамлиқ зәрбә беришни тәләп қилди

Хитай һөкүмитиниң уйғур аптоном райониға тәйинлигән партком секритари ваң лечуән дүшәнбә күни ком партийә әзалири вә җамаәт хәвпсизлики хадимлирини давамлиқ түрдә "үч хил күч" кә қаттиқ зәрбә беришкә дәвәт қилди. У "биз муқимлиқ чоқум һәммини бесип чүшиду дегән идийидин тәврәнмәй, бөлгүнчи, террорчи вә диний радикаллардин ибарәт үч хил күчләргә қәтий бошашмастин зәрбә беришимиз керәк" деди.

У бу сөзини "миллий бөлгүнчилик" кә қарши туруш хизмитини доклат қилиш хизмәт гурупписиниң йиғинида сөзлигән.

Хитай сақчилири үрүмчи шәһирини чарлимақта

Үрүмчи кәчлик гезитиниң хәвиригә қариғанда илгири чарлаш сақчилири сақчи тоқмиқи вә яш ақтуруш бомбиси қатарлиқ қоралларни елип йүргән болса, бу йилдин етибарән тапанча вә аптоматларни елип йүридиған болған. Үрүмчи шәһәрлик җамаәт хәвпсизлики идариси өткән йилидин етибарән мудапиә вә чарлаш хизмәтлири бойичә ислаһат елип барған болуп, бир қанчә йүз сақчиниң толуқ қоралланған һалда шәһәрни чарлишиму муһим вәзипә қилип бекитилгән.

Қәшқәр "ғәрбтики шенҗен "болмақчи

Үрүмчидә аптоматлиқ сақчиларни чарлаш хизмәтлирини күчәйтиш билән бир вақитта йәнә хитай һөкүмити қәшқәрни"ғәрбтики шенҗен" қилип қуруп чиқмақчи болмақта. Хәвәрләргә қариғанда бу йил 5-айниң 10-күнидин 12-күнигичә қәшқәрдә "қәшқәр , оттура вә җәнубий асия сода йәрмәркиси" өткүзүш пиланланған болуп, қәшқәр шәһриниң муавин валиси зоң җян 3-айниң 1-күни өзлириниң бу пиланлирини елан қилған. Бирақ, уйғур күзәткүчилириниң билдүришичә хитай һөкүмити қәшқәрни тәрәққи қилдуруш арқилиқ, уйғурлар зич олтурақлашқан мәзкур райониниң нопус вә миллий тәркибини өзгәртип, у җайдики көчмәнләрниң санини техиму ашурушниму муһим диққәт нәзәргә қойған.

Хәлқара хәвәрләр

  ;   ; ♦ ; Сәйшәнбә күни америка призденти буш вә америка дөләт мәҗлиси рәһбәрлири бирликтә явропа бирликиниң хитайға қаратқан қорал чәклимисини бикар қилишиға қарши турди.Шундақла америка дөләт мәҗлиси хитайға қорал сетип беришкә қошулидиған явропа дөләтлиригә җаза қоллинидиғанлиқини агаһландурди.

  ;   ; ♦ ; Тунҗи нөвәтлик хәлқаралиқ биологийилик вә хемийилик қораллар террорчилиқиға қарши туруш йиғини өткән һәптидә хәлқаралиқ сақчи тәшкилатиниң франсийидики мәркизидә өткүзүлди. Бу йиғинға 155 дөләттин кәлгән 400 нәпәр мутәхәссис вә сақчи әмәлдарлири қатнашти.

  ;   ; ♦ ; Бейҗиңда ечилған хитай мәмликәт сиясий кеңәш вә хәлқ қурултийиниң йиғинлирида тәйвән мәсилиси, бөлүнүшкә қарши қанун шуниңдәк һәрбий хам чот қатарлиқ көплигән мәсилиләр музакирә қилинған. Хәвәрләргә қариғанда бу қетим хитайниң һәрбий хамчотиниң 12 ٪ ашурилидиғанлиқи, буниң һәрбийләрниң параванлиқ ,тәминлиниш ишлириға ишлитидиғанлиқи көриситилгән болсиму, лекин буниңға нисбәтән хәлқара җәмийәтниң түрлүк тәнқидий инкаслири пәйда болмақта. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт