Һәптилик хәвәрләр ( 9 - 15 април)


2005.04.15
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

"Уйғур илидики диний бесим тәтүр қуюни" елан қилинди

Дүшәнбә күни йәни 4 - айниң 11 – күни, мәркизи америкидики хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати вә хитай кишилик һоқуқ тәшкилати "уйғур илидики диний бесим тәтүр қуюни" темисида 114 бәтлик доклат елан қилип, хитай һөкүмити " бөлгүнчиликкә вә террорчилиққа" қарши туруш намида, уйғур мусулманлириниң диний әркинликини қаттиқ бастуриватиду дәп көрсәтти.

Мәзкур доклатни йезишқа мәсул болған хитай кишилик һоқуқ тәшкилатиниң хитай ишлири мутәхәссиси никилас бәкулин, доклатни тонуштуруш йиғинида мундақ деди:

"Хитай һөкүмити йеқинқи йиллардин буян уйғурларға қаратқан диний контроллуқни күчәйтип, системилиқ вә қаттиқ бастуруш сияситини йүргүзиватиду. Хитай һөкүмитиниң уйғур елидә техиму қаттиқ диний сиясәт йүргүзишиниң сәвәби, хитай һөкүмити уйғурларниң дин арқилиқ, миллий кимликини сақлап қелишидин әндишә қилидикән. Шуңа хитай һөкүмити нөвәттә уйғурларниң диний әркинликинила әмәс, бәлки мәдәнийити вә башқа тәрәққиятлириниму бастурмақта.

Лекин хитай һөкүмити хәлқара кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати вә хитайда кишилик һоқуқ тәшкилатиниң уйғурлар һәққдики мәзкур доклатида оттуриға қойған әйибләшлирини рәт қилди.

Хитай ташқи ишлар минситирлиқиниң баянатчиси чин гаң сәйшәнбә күни баянат елан қилип, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати вә хитайда кишилик һоқуқ тәшкилатини бейҗиңниң шинҗаңдики сияситини " астин- үстин қилип көрсәткән дәп әйиблиди.

Хитай кишилик һоқуқ ақ ташлиқ китаби елан қилди

Өткән һәптә йәни мәркизи америкидики икки кишилик һоқуқ тәшкилати уйғурлар һәққидә доклат елан қилип, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан сияситини қаттиқ тәнқид қилғандин икки күн кейин, хитай һөкүмити кишилик һоқуқ хатирисини ақлайдиған ақ ташлиқ китаб елан қилди.

Хитай дөләт кабинити тәрипидин елан қилинған мәзкур ақ ташлиқ китабта, хитайниң кишилик һоқуқ саһәсидә йәттә тәрәптин нәтиҗиләрни қолға кәлтүргәнлики көрситилгән.

Ақ ташлиқ китабта йәнә, хитайдики барлиқ аз санлиқ милләт пуқралириниң, хитай пуқралириға охшашла асасий қанундики барлиқ пуқралиқ һоқуқидин бәһримән болғандин сирт, йәнә бәзи алаһидә имтиязлардин бәһримән боливатқанлиқи тәкитләнгән

Лекин хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитидә өткәнки бәш йил һәтта он йил ичидә һечқанчә яхшилиниш болмиғанлиқини билдүрди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң шәрқий ася ишлириға мәсул хадими марк алисон мундақ дәйду: "хитай йәнила дунядики өлүм җазасини әң көп иҗра қилидиған дөләт һесаблиниду. Хитайда йәнә мәһбусларни қийин - қистаққа елиш әһвали интайин еғир

Д у қ муавин рәиси әҗвәрҗан б д т йиғинида

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ комитетиниң шивитсарийиниң җәнвә шәһиридә ичиливатқан йиллиқ йиғини давамлишиватиду.

Дүшәнбә күни дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси әнвәрҗан кишилик һоқуқ комитетиниң йиғинида сөз қилип, хитай һөкүмитини уйғурларниң миллий вә кишилик һоқуқлирини дәпсәндә қилиш билән әйиблиди.

яврупа парламентидики дөләтләр ара радикал партийисиниң капалити астида йиғинниң дүшәнбә күнидики музакирисидә сөз қилиш пурситигә еришкән әнвәрҗан, бейҗиң даирилирини уйғурларниң тәбиий көпийишини чәкләш, сиясий вә диний мәһбусларға өлүм җазаси бериш шундақла йәрликләрниң игидарчилиқидики йәр-земин вә терилғу йәрләрни хитай көчмәнлириниң тартивелишиға қолайлиқ яритип бериш билән тәнқидлигән.

Хитайниң аптономийә қануни қәғәз йүзидики пәдәз

Дүшәнбә күни америкидики бир қисим зиялийлар, америка дөләт мәҗлиси хитай ишлири көмитетида хитайниң уйғур вә тибәт районидики аптономийә қануни һәққидә испат бәрди.

Йиғинға қатнашқан мутәхәссисләр, хитайниң аптономийә қануниниң қәғәздила яхши болуп, әмәлийәттә йоқ икәнликини билдүрди.

Җеҗяңдики тоқунуш

Өткән йәкшәнбә күни хитайниң җеҗяң өлкиси хуаши ейзисида диқанлар билән сақчилар арисида қаттиқ тоқунуш йүз бәрди. Тоқунушта 80 гә йеқин сақчи вә хитай һөкүмәт әмәлдари яриланған.

Хәвәрләргә қариғанда, хуаши йезисидики топилаң, деһқанларниң йезидики бир химийә завутиниң муһитни булғишиға қарши наразилиқи сәвәбидин келип чиққан. Деһқанлар завут әтрапида кәпиләр ясап, завутниң ишләпчиқиришини тосушқа тиришқан. Бирақ кийин сақчилар бу кәпиләрни өрүшкә башлиғанда, ғәзәпләнгән деһқанлар сақчиларға таш вә пичақлар билән һуҗум қилған.

японға қарши намайишлар

Өткән шәнбә күни бйеҗиңда өткүзүлгән японийигә қарши намайиштин кийин, хитай японийә мунасивити техиму йирикләшти. Өткән шәнбә күни японийигә қарши өткүзүлгән намайишта, намайишчилар японийә мәбләғ салған сода базарлириға һуҗум қилип, японийә әлчиханисиға таш етип, деризә- әйнәклирини чаққан. японийиниң дөләт байриқини көйдүргән иди.

японийә һөкүмити буниңға қаттиқ наразилиқ билдүрүп, хитай һөкүмитидин бу вәқәләр сәвәбидин японийидин кәчүрүм сорап, намайишлар җәрянида зиянға учриғанларниң зийинини төләп беришини тәләп қилған. Лекин хитай һөкүмити японийә һөкүмитидин кәчүрүм сорашни рәт қилиған. японийә - хитай мунасивәтлиридики җиддийлик техи давамлишиватиду.

Қорал имбаргоси

яврупа иттипақидики дөләтләрниң ташқи ишлар минситирлири җүмә күни йиғин ечип, хитайға йүргүзүватқан қорал сетип бәрмәслик чәклимисини бикар қилиш һәққидә бу йил -6 айдин бурун қарар чиқармаслиқни бекитти.

Гирманийә ташқи ишлар министири йошка фишәр, қорал чәклимиси бикар қилиништин бурун хитай һөкүмити чоқум кишилик һоқуқ хатирисини яхшилиши вә тәйвән билән болған ихтилапини һәл қилиши керәк дәп тәкитлиди. (Қанат)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт