Һәптилик хәвәрләр ( 23-29- април)хәлқара хәвәрләр


2005.04.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Рабийә қадир америка дөләт мәҗлисидә сөзлиди

27-Апрел күни, атақлиқ кишилик һоқуқ паалийәтчиси, уйғурларниң аниси дәп тәриплиниватқан рабийә қадир ханим америка дөләт мәҗлисиниң кишилик һоқуқ комитети тәрипидин уюштурулған уйғур кишилик һоқуқ әһвали һәққидики йиғинда мәхсус нутуқ сөзләп, хитайниң уйғур елида йүргүзүватқан сиясәтлири җүмлидин уйғурларниң инсан һоқуқлириниң дәпсәндә қилиниш әһваллири һәққидә тохталди.

Рабийә қадир ханим алди билән өзиниң уйғур хәлқиғә вакалитән америка хәлқиғә вә америка һөкүмитигә рәһмәт ейтидиғанлиқини билдүрди.

У сөзидә хитай даирилириниң уйғурларниң инсан һоқуқлирини дәпсәндә қилғандин сирт йәнә уйғурларниң миллий кимликини йоқитишқа уруниватқанлиқи, мәдәнийәт, сиясий вә иқтисадий һоқуқлирини дәпсәндә қиливатқанлиқини баян қилди.

Америка дөләт мәҗлисиниң мәзкур испат бериш йиғинида пикир баян қилған америка ташқи ишлар министирлиқиниң демократийә, кишилик һоқуқ вә әмгәк бөлүминиң мәслиһәтчиси сузан усуливан рабийә қадир ханимниң баянлирини муәййәнләштүрүп, хитай даирилириниң уйғурларниң кишилик һоқуқлирини дәпсәндә қиливатқанлиқлирини әйиплиди.

Шаярдики бир аял маддәрс қолға елинди

Германийидики дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат решитниң хәвәр қилишичә айнисахан муһәммәд исимлик бир нәпәр муддәрс 3-айниң 25-күни шаяр наһийилик җамаәт хәвпсизлик оргини тәрипидин тутқун қилинған болуп, сақчилар һәтта униңдин тәлим еливатқан бәш нәпәр талипниму қолға алған икән. Хитай даирилири айнисаханни "сиясий кеңәш түзгән дини тәпсир китабини оқумиған" дегәндәк бир қатар аталмиш гунаһлар биләнму әйиблигән икән.

Қазақистан язғучилири 2-җаһан урушини хатирилиди

Қазақистан җумһурийәтлик язғучилар иттипақи өзиниң қурулғанлиқиниң 70 йиллиқини вә вәтән урушиниң 60 йиллиқини хатириләш паалийити өткүзди. Бу мунасивәт билән қазақистан язғучилар иттипақиниң қармиғидики уйғур язғучилар җәмийитиниң башлиқ шайим шавайевму уйғур язғучилириниң бир қатар паалийәтләрни елип беришқа тәйярлиниватқанлиқини көрсәткән. Мәлумки, қазақистан дуня йүзидә уйғур әдәбияти мәхсус бир саһә сүпитидә мәвҗут болуватқан җайларниң бир болуп, қазақистан уйғур язғучилири арисидин һазирқи заман уйғур әдәбиятиниң тәрәққиятиға һәссә қошқан көплигән мәшһур әдипләр йетишип чиқип, зор шөһрәт қазанған иди. Мәсилән зия сәмиди, хизмәт абдуллин, җамал босақов вә хелил һәмрайев һәмдә 30-йилларда даң чиқарған өмәр муһәммәди, һезим искәндироп вә башқиларни мисал қилиш мумкин.

Қирғизистан уйғурлири йиғин өткүзгән

Өткән һәптидә қирғизистан уйғурлири иттипақи кеңиши мәхсус йиғин чақирип, уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә муназириләрни елип барған. Бу йиғинға қирғизистанға зиярәткә кәлгән америка уйғурлири җәмийитиниң вәкилиму иштирак қилип, уйғурларниң ташқи дуня сияситидики орни җүмлидин америка, хитай вә оттура асия мәсилилири һәққидә доклат бәргән. Йиғин әһли бирдәк һалда, қирғизистан уйғурлириниң бу қетим өткүзидиған президент сайлимиға иштирак қилип, өзи халиған адәмгә аваз беришиниң зөрүрликини тонуп йәткән.

Хәлқара хәвәрләр

Тәйвәндики гоминдаң партийисиниң рәиси лян җан чоң қуруқлуқни зиярәт қилди. Тарихи әһмийәтлик зиярәт дәп қариливатқан бу паалийәттә лянҗан хитай ком партийисиниң баш секритари ху җинтав билән көрүшкән һәмдә сөһбәтләшкән.

Бу тарихта хитай компартийиси билән гоминдаң партийисиниң юқи рәһбәрлириниң йәнә бир қетим бир йәргә келип, хитай вәзийити һәққидә пикир алмаштуруши болуп һесаблиниду. Лекин, бу қетим лян җан билән ху җинтав арисида тәйвәнниң хитайға қошулуши һәмдә бир дөләттә икки хил түзүм қоллиниш мәсилиси тәкитләнмәй, пәқәт икки қирғақ мунасивәтлирини яхшилаш шуари оттуриға қоюлған.

Өткән һәптидә йәнә, хитай һәрбий вәкилләр өмики вашиңтонға йетип келип, һәрбий мунасивәтләрни музакирә қилған. Икки тәрәп сөһбитигә хитай тәрәптин хитай азадлиқ армийисиниң муавин баш қомандани шуң гуаңкәй , америка тәрәптин муавин дөләт мудапиә министири доглас файис қатарлиқлар йетәкчилик қилған. Икки мәмликәт арисидики һәрбий мунасивәт сөһбәтлири 2001-йилидики америка билән хитайниң айроплан соқулуп кетишидин кейин тохтап қалған иди.(Үмидвар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.