Һәптилик хәвәрләр (3-16- сентәбир )


2005-09-16
Share

Рабийә қадир ханим нйо-йоркта хитай дөләт рәиси ху җинтавға қарши намайишқа қатнашти

Бирләшкән дөләтләр тәшкилати қурулғанлиқиниң 60 йиллиқи мунасивити билән дунядики һәр қайси мәмликәтләрниң дөләт башлиқлири нйо-йорк шәһиригә җәм болуп, хатириләш йиғини ачти.

Йиғинда б д т баш катипи кофи аннан, америка президенти җорҗи буш қатарлиқлар сөз қилип, б д т да орган ислаһати елип бериш һәмдә терроризмға қарши ортақ күрәш қилиш вә дуня миқясида кәмбәғәлчиликни түгитиш қатарлиқ мәсилиләр бойичә тохталди.

Хитай дөләт рәиси ху җинтавму нйо-йоркқа йетип келип бу йиғинға қатнашти. Бу мунасивәт билән б д т бинаси алдида 15-сентәбир күни уйғур, тибәт, тәйвәнликләр вә хитай демократлириниң кәң көләмлик наразилиқ намайишлири йүз бәрди. Атақлиқ кишилик һоқуқ паалийәтчиси, уйғурларниң аниси рабийә қадир ханим йетәкчилик қилған уйғур намайишчилири ху җинтавға қарши наразилиқ шоарлирини товлишип, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан бастуруш сияситини әйиблиди.

Рабийә қадир ханим йәнә намайиш җәрянида уйғурлар, хитай демократлири вә тибәтләрниң өткүзгән баянат елан қилиш йиғинида нутуқ сөзләп, хитай даирилириниң уйғурларниң кишилик һоқуқлирини аяқ асти қиливатқанлиқини тәнқид қилди һәмдә уйғурларниңму б д т ға әза милләтләргә охшаш өз земини, өз мәдәнийити, тарихи вә башқа алаһидиликләргә игә икәнлики шуниң үчүн уларниңму мустәқил дөләт болуш салаһитигә игә икәнликини шәрһләп өтти.

Ху җинтав бу қетимқи йиғинда дуня дөләтлирини охшимиған мәдәнийәтләрниң өзара диалогиға һәмдә мәдәнийәтләр алмаштуришиға һөрмәт қилишқа чақирған болсиму, әмма көзәткүчиләр буниң ялған икәнлики, әмәлийәттә уларниң бу чақириқлар арқилиқ дуняниң көзи бояшқа урунуш билән уйғур, тибәт қатарлиқ милләтләрниң мәдәнийитиниң мәвҗутлуқиға тәһдид селиватқанлиқини көрситишти. Тибәт вә уйғурларниң намайишлирида бу наразилиқлар ипадә қилинди.

Хәлқара кәчүрүм тәшкилати рабийә қадир һәққидә ахбарат елан қилди

Атақлиқ хәлқаралиқ инсан һәқлири тәшкилатлириниң бири һесабланған хәлқара кәчүрүм тәшкилати 8-сентәбир күни рабийә қадир аилисиниң хитай сақчилири тәрипидин тәқип қилинишқа учриғанлиқи мунасивити билән ахбарат елан қилди. Доклатта хитай сақчи даирилириниң рабийә қадир ханимниң оғли вә униң туғқанлирини сораққа тартип, қийин-қистаққа алғанлиқи шуниңдәк башқа әһваллар һәққидә баян қилинған.

Рабийә қадир америка дөләтлик ахбарат мәркизидә мухбирларни күтүвелиш йиғини өткүзди

Рабийә қадир ханим 9-айниң 6-күни америка дөләтлик ахбарат мәркизидә мухбирларни күтүвелиш йиғини өткүзүп, хитай һөкүмитини уйғур сиясий мәһбусларға тән җазаси вә өлүм җазаси беришни тохтитиш, өзиниң үрүмчидики аилә-тавабатлириға зиянкәшлик қилишни тохтитишқа чақирди. У , йәнә мухбирларниң сориған соаллириға җаваб бәрди.

Рабийә қадир ханим ахирида хитай һөкүмитиниң сиясий мәһбусларға өлүм җазаси вә тәнә җазаси беришни тохтитиш, тутқун қилишни тохтитиш, мәҗбурий пиланлиқ туғут сияситини бикар қилиш, диний әркинликни қоюветиш қатарлиқ 11 түрлүк мәсилигә җаваб беришини тәләп қилди.

Рабийә қадир ханим7-сентәбир күни америка дөләт мәҗлисиниң нопузлуқ әзалиридин бири вә америка дөләт мәҗлиси кишилик һоқуқ гурупписиниң рәиси том лантос әпәнди һәм униң ишхана мудири билән учришип, уйғур кишилик һоқуқ мәсилиси һәққидә пикир алмаштурди. У шу күни йәнә америка кишилик һоқуқ вә демократийини илгири сүрүш фонди җәмийитиниң мәсуллири һәмдә хәлқаралиқ кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати қатарлиқ муһим орунларниң рәһбәрлири билән көрүшти.

Рабийә қадир ханим мақалә елан қилип, хитай даирилириға җаваб бәрди

Рабийә қадир ханим америкида чиқидиған "мәмликәткә нәзәр журнили" ниң тор бетиниң 14-сентәбирдики санида мақалә елан қилип, хитай һөкүмитиниң өзини " террорист" дәп әйиблишигә қайта рәддийә бәрди. У мақалисидә ваң лечүәнниң өзини "террорлуқ паалийити елип бармақчи" дегәнликини тәнқид қилип, әмәлийәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларға нисбәтән террорлуқ сиясәт йүргүзүватқанлиқини, җүмлидин уларниң өз сиясий һоқуқлирини тәләп қилған уйғурларни өлүмгә мәһкум қиливатқанлиқини шәрһләп өткән.

Канададики уйғурлар намайиш өткүзди

Ху җинтав нийорккә йетип келиштин илгири канадада зиярәттә болған болуп, у бу җәрянда тушму-туштин өткүзүлгән намайишларға дуч кәлди. 10-Сентәбир күни канаданиң торонто шәһиридики уйғурлар тибәтләр вә башқилар билән бирлишип, наразилиқ намайиши өткүзгән. Бу намайишта торонто шәһиридә турушлуқ уйғур җамаити асаслиқ рол ойниған икән.

Қирғизистан уйғурлири 1-өктәбирни матәм күни дәп елан қилди

Қирғизистан уйғурлириниң "иттипақ" җәмийитиниң мәркизий кеңәш әзалири йиғин ечип, дуня уйғур қурултийиниң уйғур аптоном райони қурулған 1-өктәбир күнини уйғурларниң матәм күни қилиш һәққидики қарарини қобул қилидиғанлиқини җүмлидин өзлириниң 1-өктәбир күнини уйғурларниң өз һоқуқлирини йоқатқан матәм күни қилип бекитидиғанлиқини елан қилди.

Түркийидики қәдимий уйғурларниң әвладлири сәнәт байрими өткүзди

Түркийиниң аматсийә вилайитигә җайлашқан уйғур наһийисидә 11-сентәбир күни 8-нөвәтлик сәнәт байрими өткүзүлди. Бу мурасимға түркийә дөләт рәһбәрлири вә пуқралардин болуп, 10 миңдин артуқ адәм қатнашти. Шәрқий түркистан вәхпиниң рәиси генерал риза бекин вә дуня уйғур қурултийиниң рәиси әркин алиптекин тәбрикләш телеграммиси әвәтти. Аматсийә вилайитиниң валиси сөз қилип, уйғурларниң илим-мәрипәткә көңүл бөлүш роһини мәдһийилиди. Уйғур наһийисидики бу уйғурлар 13-14-әсирләрдә уйғур елидин анатолийидики мәзкур җайға келип маканлишип қалған болуп, улар 700 йил өткәндин кейинму өзлириниң уйғурлуқини унтуп қалмиған.

Уйғур елида 100 миңдин артуқ оқуғучи пахта теришқа селинди

Учурларға қариғанда уйғур елидики алий-оттура вә башланғуч мәктәп оқуғучилири бир туташ пахта теришқа әмгигикигә селинди.

Хәвәрләргә қариғанда башланғуч мәктәпниң 3-йиллиқидин юқири синип оқуғучилириму бу әмгәккә мәҗбурланған болуп, оқуғучилар өз райони әтрапидики пахта базилириға елип берилип, күндилик вәзипә астида пахта теришқа селинмақта.

Буш нутуқ елан қилип, апәткә учриған районни қайта қурудиғанлиқини елан қилди

Америка президенти җорҗи буш пәйшәнбә күни нутуқ сөзләп, катирина апитигә учриған районни қайта қурудиғанлиқини, америка һөкүмитиниң бу райондики мәктәп, дохтурхана қурулуши вә башқиларни әслигә кәлтүрүп, хәлқ турмушиға капаләтлик қилидиғанлиқини шуниңдәк өзиниң апәткә учриған хәлққә болған һесдашлиқини билдүрди.

Буниңдин илгири америка дөләт мәҗлисиму апәт районини қайта қуруш үчүн зор миқдарда мәбләғ аҗратқанлиқини елан қилған иди.(Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт