Heptilik xewerler (3-16- séntebir )


2005-09-16
Share

Rabiye qadir xanim nyo-yorkta xitay dölet re'isi xu jintawgha qarshi namayishqa qatnashti

Birleshken döletler teshkilati qurulghanliqining 60 yilliqi munasiwiti bilen dunyadiki her qaysi memliketlerning dölet bashliqliri nyo-york shehirige jem bolup, xatirilesh yighini achti.

Yighinda b d t bash katipi kofi annan, amérika prézidénti jorji bush qatarliqlar söz qilip, b d t da organ islahati élip bérish hemde térrorizmgha qarshi ortaq küresh qilish we dunya miqyasida kembeghelchilikni tügitish qatarliq mesililer boyiche toxtaldi.

Xitay dölet re'isi xu jintawmu nyo-yorkqa yétip kélip bu yighin'gha qatnashti. Bu munasiwet bilen b d t binasi aldida 15-séntebir küni Uyghur, tibet, teywenlikler we xitay démokratlirining keng kölemlik naraziliq namayishliri yüz berdi. Ataqliq kishilik hoquq pa'aliyetchisi, Uyghurlarning anisi rabiye qadir xanim yétekchilik qilghan Uyghur namayishchiliri xu jintawgha qarshi naraziliq sho'arlirini towliship, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturush siyasitini eyiblidi.

Rabiye qadir xanim yene namayish jeryanida Uyghurlar, xitay démokratliri we tibetlerning ötküzgen bayanat élan qilish yighinida nutuq sözlep, xitay da'irilirining Uyghurlarning kishilik hoquqlirini ayaq asti qiliwatqanliqini tenqid qildi hemde Uyghurlarningmu b d t gha eza milletlerge oxshash öz zémini, öz medeniyiti, tarixi we bashqa alahidiliklerge ige ikenliki shuning üchün ularningmu musteqil dölet bolush salahitige ige ikenlikini sherhlep ötti.

Xu jintaw bu qétimqi yighinda dunya döletlirini oxshimighan medeniyetlerning özara di'alogigha hemde medeniyetler almashturishigha hörmet qilishqa chaqirghan bolsimu, emma közetküchiler buning yalghan ikenliki, emeliyette ularning bu chaqiriqlar arqiliq dunyaning közi boyashqa urunush bilen Uyghur, tibet qatarliq milletlerning medeniyitining mewjutluqigha tehdid séliwatqanliqini körsitishti. Tibet we Uyghurlarning namayishlirida bu naraziliqlar ipade qilindi.

Xelq'ara kechürüm teshkilati rabiye qadir heqqide axbarat élan qildi

Ataqliq xelq'araliq insan heqliri teshkilatlirining biri hésablan'ghan xelq'ara kechürüm teshkilati 8-séntebir küni rabiye qadir a'ilisining xitay saqchiliri teripidin teqip qilinishqa uchrighanliqi munasiwiti bilen axbarat élan qildi. Doklatta xitay saqchi da'irilirining rabiye qadir xanimning oghli we uning tughqanlirini soraqqa tartip, qiyin-qistaqqa alghanliqi shuningdek bashqa ehwallar heqqide bayan qilin'ghan.

Rabiye qadir amérika döletlik axbarat merkizide muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzdi

Rabiye qadir xanim 9-ayning 6-küni amérika döletlik axbarat merkizide muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzüp, xitay hökümitini Uyghur siyasiy mehbuslargha ten jazasi we ölüm jazasi bérishni toxtitish, özining ürümchidiki a'ile-tawabatlirigha ziyankeshlik qilishni toxtitishqa chaqirdi. U , yene muxbirlarning sorighan so'allirigha jawab berdi.

Rabiye qadir xanim axirida xitay hökümitining siyasiy mehbuslargha ölüm jazasi we tene jazasi bérishni toxtitish, tutqun qilishni toxtitish, mejburiy pilanliq tughut siyasitini bikar qilish, diniy erkinlikni qoyuwétish qatarliq 11 türlük mesilige jawab bérishini telep qildi.

Rabiye qadir xanim7-séntebir küni amérika dölet mejlisining nopuzluq ezaliridin biri we amérika dölet mejlisi kishilik hoquq guruppisining re'isi tom lantos ependi hem uning ishxana mudiri bilen uchriship, Uyghur kishilik hoquq mesilisi heqqide pikir almashturdi. U shu küni yene amérika kishilik hoquq we démokratiyini ilgiri sürüsh fondi jemiyitining mesulliri hemde xelq'araliq kishilik hoquqni közitish teshkilati qatarliq muhim orunlarning rehberliri bilen körüshti.

Rabiye qadir xanim maqale élan qilip, xitay da'irilirigha jawab berdi

Rabiye qadir xanim amérikida chiqidighan "memliketke nezer zhurnili" ning tor bétining 14-séntebirdiki sanida maqale élan qilip, xitay hökümitining özini " térrorist" dep eyiblishige qayta reddiye berdi. U maqaliside wang léchüenning özini "térrorluq pa'aliyiti élip barmaqchi" dégenlikini tenqid qilip, emeliyette xitay hökümitining Uyghurlargha nisbeten térrorluq siyaset yürgüzüwatqanliqini, jümlidin ularning öz siyasiy hoquqlirini telep qilghan Uyghurlarni ölümge mehkum qiliwatqanliqini sherhlep ötken.

Kanadadiki Uyghurlar namayish ötküzdi

Xu jintaw niyorkke yétip kélishtin ilgiri kanadada ziyarette bolghan bolup, u bu jeryanda tushmu-tushtin ötküzülgen namayishlargha duch keldi. 10-Séntebir küni kanadaning toronto shehiridiki Uyghurlar tibetler we bashqilar bilen birliship, naraziliq namayishi ötküzgen. Bu namayishta toronto shehiride turushluq Uyghur jama'iti asasliq rol oynighan iken.

Qirghizistan Uyghurliri 1-öktebirni matem küni dep élan qildi

Qirghizistan Uyghurlirining "ittipaq" jemiyitining merkiziy kéngesh ezaliri yighin échip, dunya Uyghur qurultiyining Uyghur aptonom rayoni qurulghan 1-öktebir künini Uyghurlarning matem küni qilish heqqidiki qararini qobul qilidighanliqini jümlidin özlirining 1-öktebir künini Uyghurlarning öz hoquqlirini yoqatqan matem küni qilip békitidighanliqini élan qildi.

Türkiyidiki qedimiy Uyghurlarning ewladliri sen'et bayrimi ötküzdi

Türkiyining amatsiye wilayitige jaylashqan Uyghur nahiyiside 11-séntebir küni 8-nöwetlik sen'et bayrimi ötküzüldi. Bu murasimgha türkiye dölet rehberliri we puqralardin bolup, 10 mingdin artuq adem qatnashti. Sherqiy türkistan wexpining re'isi général riza békin we dunya Uyghur qurultiyining re'isi erkin aliptékin tebriklesh télégrammisi ewetti. Amatsiye wilayitining walisi söz qilip, Uyghurlarning ilim-meripetke köngül bölüsh rohini medhiyilidi. Uyghur nahiyisidiki bu Uyghurlar 13-14-esirlerde Uyghur élidin anatoliyidiki mezkur jaygha kélip makanliship qalghan bolup, ular 700 yil ötkendin kéyinmu özlirining Uyghurluqini untup qalmighan.

Uyghur élida 100 mingdin artuq oqughuchi paxta térishqa sélindi

Uchurlargha qarighanda Uyghur élidiki aliy-ottura we bashlan'ghuch mektep oqughuchiliri bir tutash paxta térishqa emgigikige sélindi.

Xewerlerge qarighanda bashlan'ghuch mektepning 3-yilliqidin yuqiri sinip oqughuchilirimu bu emgekke mejburlan'ghan bolup, oqughuchilar öz rayoni etrapidiki paxta bazilirigha élip bérilip, kündilik wezipe astida paxta térishqa sélinmaqta.

Bush nutuq élan qilip, apetke uchrighan rayonni qayta qurudighanliqini élan qildi

Amérika prézidénti jorji bush peyshenbe küni nutuq sözlep, katirina apitige uchrighan rayonni qayta qurudighanliqini, amérika hökümitining bu rayondiki mektep, doxturxana qurulushi we bashqilarni eslige keltürüp, xelq turmushigha kapaletlik qilidighanliqini shuningdek özining apetke uchrighan xelqqe bolghan hésdashliqini bildürdi.

Buningdin ilgiri amérika dölet mejlisimu apet rayonini qayta qurush üchün zor miqdarda meblegh ajratqanliqini élan qilghan idi.(Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet