Һәптилик хәвәрләр (17-23-сентәбир)


2005-09-23
Share

Рабийә қадир җоһнс һопкинс университетида сөзлиди

22-Сентәбир күни вашингтондики җоһнс һопкинс университетиниң оттура асия вә кавказийә тәтқиқат иниститутиниң тәклипи бойичә, хәлқара уйғур кишилик һоқуқ вә демократийә фонди җәмийитиниң президенти рабийә қадир ханим мәхсус уйғур мәсилиси һәққидә нутуқ сөзлиди.

Сиясәтчиләр қатлимиға мәнсуп әрбаблар , алимлар, оттура асия дөләтлириниң дипломатлири вә оқуғучилар иштирак қилған бу йиғинда рабийә қадир ханим өзиниң өсүп йетилиш җәряни һәмдә сода вә кишилик һоқуқ паалийәтлири һәққидә мәлумат бәргәндин кейин, қатнашқучиларниң түрлүк соаллириға җаваб бәрди.

Рабийә қадир ханимниң җаваблирида уйғурларниң диний етиқад әркинлик әһвали, сиясий вә кишилик һоқуқ мәсилилири қатарлиқ кәң даириләр орун алған болуп, у кишиләрни уйғурларниң нөвәттики вәзийити һәққидә тоғра вә адил чүшәнчиләргә игә болушқа дәвәт қилди һәмдә қайил қиларлиқ учурлар билән тәминлиди.

Җоһн һопкинс университетиниң оттура асия вә кавказийә тәтқиқат иниститути оттура асия мәсилилири бойичә даңлиқ тәтқиқат орунлиридин болуп, даим бу җайда атақлиқ әрбаблар мәхсус доклат бериду.

Әркин алиптекин дуня җамаәтчиликини уйғурларға көңүл бөлүшкә чақирди

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси әркин алиптекин,13-сентәбирдин 19-сентәбиргичә тәйвәнни зиярәт қилип, вакаләтсиз милләтләр тәшкилатиниң иҗраийә һәй әтләр йиғини вә асияда демократийини илгири сүрүш дуня мунбириниң хәлқаралиқ муһакимә йиғиниға қатнашти.

Алиптекин әпәнди йиғинда шәрқий түркистанниң нөвәттики вәзийити вә униң әтраптики районларға көрситиши мумкин болған тәсири һәққидә тохтилиш билән дуня җамаәтчиликини мәзкур районға көңүл бөлүшкә дәвәт қилди.

Тәйвәндә өткүзүлгән мәзкур йиғинға көплигән дөләтләрниң һөкүмәт вә парламент башлиқлири, кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң рәһбәрлири вә башқилар қатнашқан.

Америка муавин ташқи ишлар министири роберт зоблиң хитай һәққидә тохталди

Америка муавин ташқи ишлар министири роберт зоблиң чаршәнбә күни хитай-америка мунасивәтлири комитетида сөз қилип, хитайни демократийә йолиға меңишқа чақирди һәмдә нөвәттә хитайда мәвҗут болуватқан бир партийилик диктатура түзүминиң узун муддәт давамлишалмайдиғанлиқини көрсәтти.

Көзәткүчиләр буниң америкиниң хитайдики диктатура мәсилиси һәққидики рәсми мәйдани болуп һесаблинидиғанлиқини оттуриға қоймақта.

Лопнордики ядро синиқида 750 миң адәм өлгән

Хитай демократлири тәрипидин чәтәлдә тарқитилидиған "хәвәрләр мәҗмуәси" гезитиниң ашкарилишичә, хитай һәрбий даирилири 1964-йилидин башлап, лопнорда елип барған ядро синақлирида йәрлик уйғурлар вә ядро синиқиға қатнашқан һәрбий хадимлар болуп, җәмий 750 миң адәм радиактиплиқ зәһәрлиниш сәвәбидин өлгән.

Хитай 1997-йилиғичә бу җайда 47 қетим атом синиқи елип барған .Бу синақлар җәрянда тарим вадиси әтрапидики уйғурлар бивастә зәһәрлинишкә учриған болуп, уйғурлар арисида түрлүк ғәйри кесәлләр пәйда болуп, көплигән адәмләр өлүп кәткән болсиму, әмма хитай һөкүмити һеч қачан буниң сәвәбиниң атом синақлири икәнликини етирап қилмиған шуниңдәк өлгәнләрниң санини мәхпий тутқан.

Хитай мәркизий вәкилләр өмики үрүмчигә йетип кәлди

Уйғур аптоном райони қурулғанлиқиниң 50 йиллиқини тәбрикләш паалийитигә қатнишиш үчүн хитай мәркизий вәкилләр өмики үрүмчигә йетип кәлгән. Уйғурлардин исмаил тиливалди вә абләт абдурешит қатарлиқларни өз ичигә алған бу өмәк аптоном район қурулғанлиқиға мунасивәтлик тәбрик паалийәтлиригә баш меһман сүпитидә қатнишидикән.

Хитай даирилири илгири 50 йиллиқни дағдуғулуқ тәбриклимәсликни тәшвиқ қилған болсиму, лекин кейин бирдинла буни өзгәртип, дағдуға қилиш қарариға кәлгән. Әмма, аманлиқни күчәйтиш нами астида қамал қилиш, тутқун қилиш чарилирини бекитип, үрүмчи шәһиридики уйғурлар зич җайларда назарәт вә тәкшүрүш елип барған.

Исмини ашкарилашни халимиған кишиләрниң билдүрүшичә, һәтта һәр қайси наһийә вә йеза кәнтләрдиму чарлаш вә ахтуруш әтрәтлири қурулуп, гуманлиқ дәп қаралған кишиләрниң өйлирини ахтуруш, коллектип тутқун қилиш елип берилмақта. Чәтәлләрдики уйғур зиялийлири буни "тоқмақ астидики тәбрикләш паалийити" дәп атиған.

Һиндонезийә деңиз армийиси хитай белиқчи парахотлириға от ачти

Рейтерс агентлиқиниң учуриға қариғанда дүшәнбә күни һиндонезийә деңиз армийиси қанунсиз һалда һиндонезийә деңиз тәвәсигә киргән бир хитай белиқчи параходиға оқ чиқирип, бир адәмни өлтүргән вә иккини яридар қилған һәмдә бу парахотни елип кәткән. Хитай ташқи ишлар министирлиқи буниңдин нарази болсиму, әмма мәзкур белиқчи параходиниң һиндонезийә тәвәсигә қанунсиз киргәнликини етирап қилишқа мәҗбур болған.

Хәвәрләргә қариғанда йеқинқи йиллардин буян хитайниң шәрқий җәнубий асия мәмликәтлиридики тәсири аҗизлишип, мәзкур районда хитайға нисбәтән чәкләш хаһишлири күчийишкә қарап йүзләнгәнлики мәлум.

Қирғизистанда қалаймиқанчилиқлар йүз бәрмәктә

Өткән һәптидә қирғизистан президенти қурманбек бақийев баш тәптиш азимбек бек назаропни җумһурийәт баш тәптишилиқ вәзиписидин қалдуривәткәндин кейин, қирғизистанда йеңи қалаймиқанчилиқлар пәйда болди, қирғизистан җәнубидики ақси йезисидики үч миңдин артуқ киши бақийевтин азибек бекназаропниң вәзиписини әслигә кәлтүрүшни тәләп қилип, намайиш өткүзди. Бундақ һәрикәтләр йәнә бишкәктиму йүз бәрди.

22-Сентәбир күни қирғизистан парламент әзаси баяман әркинбайев намәлум кишиләр тәрипидин өлтүрүлгәндин кейин, қирғизистандики давалғушлар йеңи долқунға көтүрүлди. (Үмидвар)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт