Heptilik xewerler (17-23-séntebir)


2005-09-23
Share

Rabiye qadir johns hopkins uniwérsitétida sözlidi

22-Séntebir küni washin'gtondiki johns hopkins uniwérsitétining ottura asiya we kawkaziye tetqiqat inistitutining teklipi boyiche, xelq'ara Uyghur kishilik hoquq we démokratiye fondi jemiyitining prézidénti rabiye qadir xanim mexsus Uyghur mesilisi heqqide nutuq sözlidi.

Siyasetchiler qatlimigha mensup erbablar , alimlar, ottura asiya döletlirining diplomatliri we oqughuchilar ishtirak qilghan bu yighinda rabiye qadir xanim özining ösüp yétilish jeryani hemde soda we kishilik hoquq pa'aliyetliri heqqide melumat bergendin kéyin, qatnashquchilarning türlük so'allirigha jawab berdi.

Rabiye qadir xanimning jawablirida Uyghurlarning diniy étiqad erkinlik ehwali, siyasiy we kishilik hoquq mesililiri qatarliq keng da'iriler orun alghan bolup, u kishilerni Uyghurlarning nöwettiki weziyiti heqqide toghra we adil chüshenchilerge ige bolushqa dewet qildi hemde qayil qilarliq uchurlar bilen teminlidi.

John hopkins uniwérsitétining ottura asiya we kawkaziye tetqiqat inistituti ottura asiya mesililiri boyiche dangliq tetqiqat orunliridin bolup, da'im bu jayda ataqliq erbablar mexsus doklat béridu.

Erkin aliptékin dunya jama'etchilikini Uyghurlargha köngül bölüshke chaqirdi

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi erkin aliptékin,13-séntebirdin 19-séntebirgiche teywenni ziyaret qilip, wakaletsiz milletler teshkilatining ijra'iye hey' etler yighini we asiyada démokratiyini ilgiri sürüsh dunya munbirining xelq'araliq muhakime yighinigha qatnashti.

Aliptékin ependi yighinda sherqiy türkistanning nöwettiki weziyiti we uning etraptiki rayonlargha körsitishi mumkin bolghan tesiri heqqide toxtilish bilen dunya jama'etchilikini mezkur rayon'gha köngül bölüshke dewet qildi.

Teywende ötküzülgen mezkur yighin'gha köpligen döletlerning hökümet we parlamént bashliqliri, kishilik hoquq teshkilatlirining rehberliri we bashqilar qatnashqan.

Amérika mu'awin tashqi ishlar ministiri robért zobling xitay heqqide toxtaldi

Amérika mu'awin tashqi ishlar ministiri robért zobling charshenbe küni xitay-amérika munasiwetliri komitétida söz qilip, xitayni démokratiye yoligha méngishqa chaqirdi hemde nöwette xitayda mewjut boluwatqan bir partiyilik diktatura tüzümining uzun muddet dawamlishalmaydighanliqini körsetti.

Közetküchiler buning amérikining xitaydiki diktatura mesilisi heqqidiki resmi meydani bolup hésablinidighanliqini otturigha qoymaqta.

Lopnordiki yadro siniqida 750 ming adem ölgen

Xitay démokratliri teripidin chet'elde tarqitilidighan "xewerler mejmu'esi" gézitining ashkarilishiche, xitay herbiy da'iriliri 1964-yilidin bashlap, lopnorda élip barghan yadro sinaqlirida yerlik Uyghurlar we yadro siniqigha qatnashqan herbiy xadimlar bolup, jemiy 750 ming adem radi'aktipliq zeherlinish sewebidin ölgen.

Xitay 1997-yilighiche bu jayda 47 qétim atom siniqi élip barghan .Bu sinaqlar jeryanda tarim wadisi etrapidiki Uyghurlar biwaste zeherlinishke uchrighan bolup, Uyghurlar arisida türlük gheyri késeller peyda bolup, köpligen ademler ölüp ketken bolsimu, emma xitay hökümiti héch qachan buning sewebining atom sinaqliri ikenlikini étirap qilmighan shuningdek ölgenlerning sanini mexpiy tutqan.

Xitay merkiziy wekiller ömiki ürümchige yétip keldi

Uyghur aptonom rayoni qurulghanliqining 50 yilliqini tebriklesh pa'aliyitige qatnishish üchün xitay merkiziy wekiller ömiki ürümchige yétip kelgen. Uyghurlardin isma'il tiliwaldi we ablet abduréshit qatarliqlarni öz ichige alghan bu ömek aptonom rayon qurulghanliqigha munasiwetlik tebrik pa'aliyetlirige bash méhman süpitide qatnishidiken.

Xitay da'iriliri ilgiri 50 yilliqni daghdughuluq tebriklimeslikni teshwiq qilghan bolsimu, lékin kéyin birdinla buni özgertip, daghdugha qilish qararigha kelgen. Emma, amanliqni kücheytish nami astida qamal qilish, tutqun qilish charilirini békitip, ürümchi shehiridiki Uyghurlar zich jaylarda nazaret we tekshürüsh élip barghan.

Ismini ashkarilashni xalimighan kishilerning bildürüshiche, hetta her qaysi nahiye we yéza kentlerdimu charlash we axturush etretliri qurulup, gumanliq dep qaralghan kishilerning öylirini axturush, kolléktip tutqun qilish élip bérilmaqta. Chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliri buni "toqmaq astidiki tebriklesh pa'aliyiti" dep atighan.

Hindonéziye déngiz armiyisi xitay béliqchi paraxotlirigha ot achti

Réytérs agéntliqining uchurigha qarighanda düshenbe küni hindonéziye déngiz armiyisi qanunsiz halda hindonéziye déngiz tewesige kirgen bir xitay béliqchi paraxodigha oq chiqirip, bir ademni öltürgen we ikkini yaridar qilghan hemde bu paraxotni élip ketken. Xitay tashqi ishlar ministirliqi buningdin narazi bolsimu, emma mezkur béliqchi paraxodining hindonéziye tewesige qanunsiz kirgenlikini étirap qilishqa mejbur bolghan.

Xewerlerge qarighanda yéqinqi yillardin buyan xitayning sherqiy jenubiy asiya memliketliridiki tesiri ajizliship, mezkur rayonda xitaygha nisbeten cheklesh xahishliri küchiyishke qarap yüzlen'genliki melum.

Qirghizistanda qalaymiqanchiliqlar yüz bermekte

Ötken heptide qirghizistan prézidénti qurmanbék baqiyéw bash teptish azimbék bék nazaropni jumhuriyet bash teptishiliq wezipisidin qalduriwetkendin kéyin, qirghizistanda yéngi qalaymiqanchiliqlar peyda boldi, qirghizistan jenubidiki aqsi yézisidiki üch mingdin artuq kishi baqiyéwtin azibék béknazaropning wezipisini eslige keltürüshni telep qilip, namayish ötküzdi. Bundaq heriketler yene bishkektimu yüz berdi.

22-Séntebir küni qirghizistan parlamént ezasi bayaman erkinbayéw namelum kishiler teripidin öltürülgendin kéyin, qirghizistandiki dawalghushlar yéngi dolqun'gha kötürüldi. (Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet