Һәптилик хәвәрләр (25- феврал - 3 - март)


2006.03.03

Инсан һоқуқи көзитиш тәшкилати хитайни әйиблиди

Мәркизи нюйорктики кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати чаршәнбә күни, хитайда кишиләрниң диний әркинлики йәнила тосқунлуққа учримақта дәп билдүрди.

Хитайдики диний етиқадчилар тәһдит ичидә яшимақта хитай һөкүмити өткән йили диний әркинликни қоғдаш һәққидә қарар мақуллиғанлиқини, пуқраларниң диний әркинлики җәһәттә чоң қәдәм басидиғанлиқини тәкитлигән иди. Бирақ, кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң ашкарилишичә, хитайда адәттики диний паалийәтләр билән шуғуллиниватқан кишиләрниңму қолға елиниш, түрмигә солиниш вә түрлүк тәһдидләргә учраш еһтималлиқи чоң икән. Кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилати асия бөлүминиң мудири брад адамисниң тәкитлишичә, дуня миқясида елип бериливатқан террорчилиққа зәрбә бериш һәрикити, бейҗиң даирилириниң, уйғур аптоном районида бастуруш һәрикити елип бериштики чирайлиқ баһанисигә айланған, йәни уйғурларниң диний етиқадини бастуруш хәлқара террорчилиққа күрәшниң вастисигә айланған. Америка уйғур җәмийитиниң рәиси нури түркәл хитайниң уйғурларниң диний етиқадини бастурушиниң, уйғурларни ассимилятсийә қилиш истратегийиси билән мунасивәтлик икәнликини көрсәтти.

Америка билән һиндистан ядро келишими имзалиди

Америка президенти җорҗи в буш билән һиндистан баш министири манмохан сиң, 2 ‏- март күни һиндистанниң пайтәхти йеңи деһлидә, икки дөләтниң хәлқ игилики үчүн ишлитидиған ядро енергийиси һәмкарлиқ келишимнамисигә қол қойди. Мәзкур келишимнамигә асасән һиндистан, хәлқ игилики үчүн ишлитидиған ядро енергийисини тәрәққи қилдуруш шәрти астида, һәрбий ишлар үчүн ишлитидиған ядро енергийисидин тамамән пәрқлинидиған түр бойичә, америкиниң ядро енергийә техникисидин пайдилиналайдикән.

Җорҗи буш һиндистан сәпиридин илгири афғанистанни зиярәт қилған болуп, униң бу қетимқи сәпиридин пакистанму орун алған.

Уйғур диярида һәқсиз мәҗбурий маарип мәвҗутму?

Хитай һөкүмити "мәҗбурий маарип қануни "ни 1986 йили бекиткән болуп, 20 йилдин буян маарип саһәсидә нурғун ислаһатлар елип барди. Йеқинда хитай маарип министерлиқиниң баянатчиси ваң шүмин маарип саһәсидә елип берилған ислаһат һәққидә тохтилип " бу һәқтә биз зор нәтиҗиләрни қазандуқ " дәп махтанған. Шуниң билән бир вақитта, хитай һөкүмитиниң маарипқа салған мәблиғиниң йетәрсиз икәнликини шундақла хәлқниң ярдимисиз һөкүмәтниң маарипни тәрәққи қилдуралиши мумкин әмәс икәнликини тәкитлигән. Инкаслардин мәлум болушичә, йиллардин буян хитай вә уйғур елидә елип бериливатқан мәҗбурий маарип әмәлийәттә һечқачан һәқсиз болуп бақмиған. Бу һәқтә бир аял истансимизға инкас қилип, мәктәпләрдә түрлүк шәкилдә оқуғучилардин пул елинидиғанлиқини билдүрди.

Сабит абдурахманниң "уйғур намә" намлиқ китаби нәшир қилинди

Чәтәлдики уйғур сиясий паалийәтчилири арисида йетәкчилик ролини ойниған тарихчи вә сиясий паалийәтчи мәрһум сабит абдурахман әпәндиниң узун йиллиқ җапалиқ әмгикиниң мивиси, үч томлуқ "уйғурнамә" намлиқ китаби алмутида нәшр қилинди.

Сабит абдурахман әпәнди яш вақитлирида миллий инқилабқа қатнашқан, узун йиллар түрмидә ятқан вә 80-йилларда алмутиға көчүп чиққандин кейин сиясий һәм илмий паалийәтлирини давамлаштурған иди. Мәрһум сабит абдурахман әпәнди 2005 - йили 7 - айда китабини нәшргә тапшуруп болғандин кейин машина вәқәсигә учрап вапат болған.

Бейҗиң: тәйвәнниң хитайни бирликкә кәлтүрүш пиланидин ваз кәчкәнлики "еғир еғвагәрчилик " деди

Тәйвән президенти чен шүйбйән 28 феврал күни тәйвәндә йүз бәргән 1947-йилидики 28-феврал вәқәсиниң 59 - йиллиқини хатириләш мурасимида тәйвән һөкүмитиниң қарарини ақлап, "дөләтни бирликкә кәлтүрүш комитети вә бирликкә кәлтүрүш программиси хәлқниң қоллишидин айрилип қалди. Чүнки бу тәйвән хәлқиниң өз келәчикигә қарар бериш һоқуқини чәкләп қойған" деди. Хитай дөләт рәиси ху җинтав чен шуйбйәнниң бу сөзигә рәддийә берип, "тәйвәнниң җуңгони бирликкә кәлтүрүш пиландин ваз кәчкәнлики еғир еғвагәрчилик" деди.

Хитай или вадисини пүтүн хитай бойичә боз йәр ачидиған нуқтилиқ район қилип бекити

Или вадиси, хитай бойичә 6 нуқтилиқ боз йәр ечиш райониниң бири қилип бекитилгән. Хитай хәвәр ториниң 2 ‏- март күни бәргән хәвиригә қариғанда, мәзкур пилан бойичә или вадисидики 7 наһийә билән ишләпчиқириш қурулуш армийисиниң йеза игилик 4 ‏- дивизийисиниң мәйданлири боз йәр ечиш районлири қилип бекитилгән болуп, 109 милйон 650 миң мо йәр қайта ечилидикән.

Оттура асия җумһурийәтлири

Қазақистан: Президент нурсултан назарбайев өктичи рәһбири алтинбек сарсенбайевниң өлтүрүлүши мунасивәт билән өктичиләрниң наразилиқ намайиш паалийәтлирини тохтитишни тәләп қилди. Өткән йәкшәнбә күни алмутида 4000 дин артуқ адәм наразилиқ намайиши елип берип һөкүмәттин җинайәтчиләрни җазалашни тәләп қилған һәтта "назарбайев йоқал" дегәндәк шуарларниму товлиған иди. Хәвәрләргә қариғанда, назарбайев алтинбек сарсенбайевни өлтүрүштә қазақистан юқири кеңишиниң алий дәриҗилик рәһбири хадими отәнбайевниң қатнашқанлиқини ейтип, униң җинайәтни зиммисигә алғанлиқини ейтип, өктичиләрдин наразилиқ һәрикәтлирини тохтитишни тәләп қилған.

Өзбекистан: Өзбекистан ташкәнт шәһәрлик соти президент ислам кәримопниң сиясий түзүлмисини тәнқид қилған "қуяшлиқ өзбекистан" намлиқ өктичи тәшкилатниң рәһбири надирә һидайәтоваға иқтисадий җинайәтләрни артип 10 йиллиқ түрмә җазаси бәргән.(Умидвар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.