Heptilik xewerler (25 - 31 - mart)


2006.03.31

Amérika xitay bilen bolghan soda munasiwiti heqqide yighin ötküzdi

Charshenbe küni amérikining paytexti washin'gtonda amérika kéngesh palatasi maliye komitétining orunlashturushi bilen xitayning soda rékorti heqqide muhakime yighini ötküzüldi.

Yighinda söz qilghan amérikining mu'awin soda wekili karan bati'a, xitayning nöwette amérika bilen bolghan soda munasiwitide bir "yéngi dewr" ge qedem qoyghanliqini éytti:

"Bu yéngi dewr xitayning dunya soda teshkilatigha eza bolghan ötkünchi mezgilining axirlashqanliqidin hemde jiddiy heriket qollinip bu teshkilattiki ishenchlik bir ezagha aylinish mezgilining bashlan'ghanliqidin dérek béridu. Shundaqla xitay yene xelqara soda séstimisigha paydiliq bolushi kérek".

Bati'a sözide yene, amérikining xitayning eqliy mülük hoquqini qoghdash jehettiki tirishchanliqigha guman bilen qaraydighanliqini éytti. Uning bildürüshiche, gerche xitay terep eqliy mülük hoquqini qoghdash jehettiki qanun-belgilimiliride azraq ilgirileshlerni hasil qilghan bolsimu, lékin téxiche uning ünümi yaxshi körülmigen. Yighinda bati'a yene, xitay hökümitining hetta amérikining télégraf-alaqigha oxshash bir qisim mulazimet sana'etlirining xitaygha kirishini tosuwatqanliqini körsetken. Shundaqla xitay yene, amérikidin kala göshi import qilishnimu chekligen.

Erkin aliptékin pan yawropa herikitining xelq'ara yighinida söz qildi

Pan yawropa herikitining yighini 24-25-mart künliri gérmaniyide ötküzüldi. Rusiye fédératsiyisidiki az sanliq milletlerning weziyiti asasliq téma qilin'ghan yighin'gha, yawropa parlaméntining we yawropa ittipaqigha eza döletlerning parlamént ezaliri, éstoniye parlaméntining sabiq re'isi, gérmaniye hör démokratik birlik partiyisining ezaliri, xristi'an démokratik birlik partiyisining ezaliri we yéshillar partiyisining ezaliri qatnashqan.

Yighin'gha qatnashqan dunya Uyghur qurultiyining re'isi erkin aliptékin, yighinda yawropa parlaméntining hazirghiche xitayning sherqiy türkistandiki kishilik hoquq siyasitini eyiblep 2 qétim qarar chiqarghanliqini eskertip ötüp, yawropa parlaménti we yawropa milliy parlaméntilirining sherqiy türkistandiki insan heqliri weziyitige köngül bölüshini we bu heqte qarar chiqirishini iltimas qilghan.

Xitay üch xil küchke zerbe bérish terbiyisini mekteplerdimu bashlidi

Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik idarisining melum qilishiche, aptonom rayonluq j x idarisi, ma'arip we medeniyet organliri bilen birlikte bu yil 5‏-aydin 12‏- ayghiche Uyghur élidiki mektep orunlirida atalmish " üch xil küchler" singip kirishige zerbe bérish herikitini élip baridiken. J x idarisi mexsus tür boyiche élip baridighan bu alahide herikitini tonushturup, yéqinqi yillardin buyan "üch xil küchler" ning yash-ösmürlerning idiyisining sadda bolushi, jemiyet tejribisining kemchil bolushi shundaqla aq-qarini perq étish iqtidarining yéterlik bolmasliqidin paydilinip, ulargha bölgünchi idiyilerni singdürüp, mektep orunlirining bixeterlikige éghir ziyan yetküzgenlikini bildürdi. Chet'ellerdiki Uyghur pa'aliyetchiliri xitay da'irilirining bu qilmishilirini qattiq tenqid qilmaqta.

Qirghizistanliq Uyghur ressamining süretliri istanbulda körgezme qilindi

Yéqinda istanbul güzel sen'et muzéyida ottura asiya ressamlirining resim körgezmisi échildi. Türkiye sayahet we medeniyet ministirliqi teripidin uyushturulghan mezkur körgezmige qirghizistandin kelgen ataqliq Uyghur ressam tel'et mirreximowning resimlirimu qoyuldi. Uning Uyghurlar hayatigha béghishlan'ghan süretliri türk körermenlirining qiziqishini qozghighan.

Tel'et mirreximow qirghizistan qatarliq ottura asiya memliketlirige tonulghan Uyghur ressamlirining biri bolup, köp qétim mukapatlargha érishken.

Qebre köchürüsh belgilimisi chet'ellerdiki Uyghurlarning naraziliqini qozghimaqta.

Yéqinda xitay da'iriliri ürümchi shehiridiki shamal bagh xoja niyaz hajim qebristanliqini yötkesh heqqide qarar chiqarghandin kéyin, chet'ellerdiki Uyghurlar arisida naraziliqlar peyda boldi. Kanadadiki siyasiy pa'aliyetchi we yazghuchi gholam ependi, sha'ir we siyasiy pa'aliyetchi exmetjan osman qatarliqlar muxbirimizning ziyaritini qobul qilip, bu heqte öz köz qarishini otturigha qoyup, buning xitay hökümitining Uyghurlarning milliy kimlik we milliy dölet éngini yoqitish muddi'asi bilen munasiwetlik pilanliq bir heriket ikenlikini bildürdi.

Qazaqistan özbékistanliq siyasiy musapirlarni qayturiwetti

Qazaqistan hökümiti, özbékistandiki siyasiy bésimdin qéchip qazaqistandin siyasiy panahliq telep qilghan 9 neper özbékistan puqrasini, özbékistan'gha qayturiwetti. Xelq'ara kishilik hoquqni közitish teshkilatining yawrupa we ottura asiya bölümining mudiri holi kartner, qazaqistan hökümiti teripidin özbékistan'gha qayturulghan mezkur kishiler qattiq jazagha uchrishishi mumkin, dédi.

Özbékistan da'iriliri, mezkur 9 kishini radikal diniy teshkilatqa eza bolghan hemde özbékistandiki hakimiyetni aghdurushqa urun'ghan dep eyiblimekte. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.