Heptilik xewerler (28 – öktebirdin 3 – noyabirghiche)


2006.11.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Küresh küsen wapat boldi

Uyghur élide we chet' ellerde tonulghan ataqliq Uyghur kompozitori, naxshichi, shwétsiye Uyghur komitétining re'isi küresh küsen ependi 29-öktebir küni tuyuqsiz qozghalghan yürek késili sewebi bilen qutquzush ünüm bermey 47 yéshida wapat boldi.

Küresh küsen ependining wapati munasiwiti bilen Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanim, dunya Uyghur qurultiyining re'isi erkin aliptékin ependi qatarliq erbablar mexsus teziyename yézip, merhum küresh küsenni sherqiy türkistan musteqilliq herikitining pidakar jengchisi dep teriplep, uning pütün wujudi bilen milletni oyghitip, uni hörlük üchün küresh qilishqa ündep, eng küchlük teshwiqatchiliq rolini oynighanliqini mu'eyyenleshtürdi. Mehrum küresh küsen 1959-yili ürümchide tughulghan. Ösmürlük waqtini kucharda ötküzgen. Sen'et, muzika kesipliride terbiye körgen bolup, Uyghur xelqi ichide keng tonulghan naxshichi bolup yétiship chiqqan.

Küresh küsen 1996-yili wetendin ayrilghandin buyan " oygha türkistan" qatarliq besh qisimliq kd pilastinkisi we bashqilarni neshir qildurghan. U aktip siyasiy pa'aliyetchi bolup, ilgiri kéyin dunya Uyghur yashliri qurultiyining re'isi, dunya Uyghur qurultiyining bash teptishi, shiwitsiye Uyghur komitétining re'isilik wezipilirini aqturghan idi.

Yawropa elliridin kelgen bir qisim Uyghurlar merhum küresh küsenning sherqiy türkistan jumhuriyitining ay yultuzluq köp bayriqi yépilghan méyiti bilen xoshlushup, uning namizini chüshürgendin kéyin, merhumni 1-noyabir küni shiwitsiyining iskilistona shehiridiki qebristanliqqa depne qildi.

Rabiye qadir xanim norwigiye parlamént ezaliri bilen körüshti

Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir norwégiyidiki ziyariti jeryanida norwigiye parlaméntidiki yette neper parlamént ezasi bilen körüshüp, ulargha xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan siyasiy, ijtima'iy we medeniyet jehettiki bésim siyasetliri heqqide melumat bergen.

Norwigiye parlamént ezaliri özlirining Uyghurlarning kishilik hoquq weziyitige köngül bölidighanliqini bildürüshken. U yene norwigiye hökümitini 2008-yilliq béyjing olimpik tenheriket yighinigha qatnashmasliqqa chaqirghan.

Dolqun eysa yaponiye parlamént ezaliri bilen körüshti.

D u q ning bash katipi, yawropa sherqiy türkistan birliki teshkilatining re'isi dolqun eysa ependi, 30 – öktebir küni teywende chaqirilghan wekaletsiz milletler teshkilatining yighinini axirlashturup, shu küni yaponiye parlaménti we neshriyat sahesining teklipi bilen yaponiyige yétip kélip, Uyghur mesilisi heqqide yaponiye da'irilirigha melumat berdi.

31-Chisla,u yaponiye parlaméntida yaponiye parlamént ezalirigha sherqiy türkistan mesilisi, Uyghurlarning insan hoquqlirining depsende qilinish ehwali, xitayning Uyghur tilini, Uyghur medeniyitini yoqitishqa uruniwatqanliqi heqqide toxtalghan, yaponiye metbu'atlirimu bu heqte xewerler tarqatqan bolup, bu Uyghurlarning siyasiy pa'aliyet tarixida tunji qétimliq chong weqe bolup hésablinidiken.

Uyghur élide yene kitab köydürüldi

Xitayning Uyghur aptonom rayonluq hökümiti, 1 ‏- noyabir küni, 215ming parchidin artuq kitabni qanunsiz dep jakarlap, köydürüp tashlighan. Köydürülgen neshir buyumliri ichide Uyghur yéziqidiki kitablarning barliqimu inkas qilinmaqta.

Kanadaning xitaydiki bash elchisi Uyghur élini ziyaret qildi

Kanadaning xitaydiki bash elchisi rolland ependi Uyghur élide,xitay hökümitining aptonom rayonluq hökümetke teyinligen emeldari ismayil tiliwaldi bilen körüshti. Xitay axbarat wasitiliri isma'il tiliwaldining kanada bash elchisige Uyghur élining "tereqqiyat ehwali, her sahede qolgha kelgen netijilerdin bashqa yene az sanliq milletlerning hoquqta barawer, bextiyar yashawatqanliqi" heqqidimu melumat bergenlikini bildürdi.

Közetküchiler kanada bash elchisining bu qétimqi sepirining buningdin bir qanche aylar ilgiri özbékistan teripidin xitaygha qayturup bérilgen kanada puqrasi, Uyghur hüseyinjan jelilning mesilisi bilen munasiwetlik ikenlikini körsitishmekte. Xewerlerdin qarighanda, kanada hökümiti hüseyinjan jélil mesiliside köp qétim xitay hökümiti bilen uchrashqan bolup, bu mesilige yéqindin köngül bölmekte iken.

Xitay hökümiti qaza qilghanlargha 200 ming yü'en tölem tölidi

Yéqinda Uyghur élining maytagh néfitlikide we michü'endiki bir kömür kanda yüz bergen ikki qétimliq partlash weqeside qaza qilghanlarning a'ile - tawabatlirigha bérildighan tölem qimmiti 200 ming yü'en'ge békitilgen., emma dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat réshit ilgiri yüz bergen bundaq hadisilerde qaza qilghan Uyghurlargha tölem tölesh we nepiqe bérishte Uyghurlarning naraziliqlirining mewjutliqini körsetti.

Xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri xitayni ölüm jazasini bikar qilishqa dewet qildi

Xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri1 ‏- noyabir küni, xitayning ölüm jazasini bikar qilishini telep qilish bilen birge, xitayning ölüm jazasiheqqide élip barghan islahatini qattiq tenqid qildi.

Nöwette, xitay siyasiy "jinayetchilerge" ölüm jazasi béridighan memliketlerning biri bolup, xelq'ara kechürüm teshkilati öz doklatlirida xitay hökümitining köpligen Uyghur siyasiy pa'aliyetchilirige ölüm jazasi bergenlikini otturigha qoyghan.

Qirghizistan namayishchiliri prézidéntni istipagha chaqirmaqta

Qirghizistandiki öktichi goruh we partiyilerning ezaliri, qirghizistanning paytexti béshkekte naraziliq namayishi ötküzüp, qurmanbék baqiyéfning wezipisidin istipa bérishini telep qildi. Namayishchilar qirghizistan rehbirini démokratik islahat élip barmasliq, xelqqe bergen wedilirini ishqa ashurmasliq bilen eyiblimekte. Bu namayishlar kishilerge ötken yilidiki mart eyida yüz bergen qurmanbék baqiyéfning prézidént esqer aqayéfni örüp, hakimiyetni qolgha keltürgen inqilabini esletken.

Maykrosoft shirkiti xitayni démokratiyige yol qoyushqa dewet qildi

Yéqinda maykrosoft shirkiti teripidin grétsiyining afina shehiride échilghan xelq'ara intérnét yighinida, maykrosoft shirkitining salahiyetlik aliy meslihetchisi dipson ependi "buningdin kéyin eger xitay hökümiti démokratiyige yol qoymisa, maykrosoft shirkiti bu dölettiki kespini qaytidin oylishidu, chékindürüp chiqishi téximu éhtimalgha yéqin, dégen. Bu shirket bilen xitay arisida zor miqdarda soda kélishimi mewjuttur. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.