Heptilik xewerler (3 – 9 – féwral)


2007.02.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Ghulja weqesi dunyaning herqaysi jaylirida xatirilendi

1997-Yili, 5-féwral küni ghuljida yüz bergen féwral weqesining 10 yilliqi munasiwiti bilen chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri xitay elchixaniliri we konsulxaniliri aldida naraziliq namayishliri élip bardi.

Bu namayish pa'aliyetliri, dunya Uyghur qurultiyining her qaysi döletlerdiki tarmaq teshkilatliri teripidin uyushuturulghan bolup, gérmaniye, amérika, kanada, türkiye, bélgiye, fransiye, norwigiye, en'giliye we gollandiye, awstraliye, qazaqistan, qirghizistan qatarliq döletlerde namayishlar we bashqa shekildiki xatirilesh pa'aliyetliri boldi.

5-Féwral küni xitayning washin'gtondiki bash elchixanisi aldida ötküzülgen namayishqa yüzdin artuq adem qatnashqan. Buningdiki yéngiliq shuki, xitay démokratliridin 40 tin artuq adem niyorktin kélip namayishqa qatniship, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan siyasitini eyibligen. Namayishni dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanim teshkilligen bolup, u sözide Uyghurlarning ghulja qurbanlirini unutmaydighanliqi we ularning ishlirini dawamlashturidighanliqini izhar qilghan.

Xitay sot da'iriliri yene bir neper Uyghur pa'aliyetchige ölüm jazasi bérip ijra qildi

Xitay hökümiti teripidin sherqiy türkistan islamiy herikitining ezasi dep eyiblen'gen isma'il semetke bérilgen ölüm hökümi 8‏- féwral küni etigen sa'et 9 da ijra qilindi. Bu xewer 9-féwral küni dunyadiki ataqliq agéntliqlardin b b s, réytérs, franspress qatarliq onneche axbarat orgini teripidin xelq' aragha tarqitildi.

Isma'il semet 2003-yili pakistan teripidin xitaygha qayturup bérilgen bolup, 2005-yili öktebir éyida uninggha bölgünchilik we térrorluq jinayetliri artilip, ölümge höküm qilin'ghan idi. Lékin, isma'il semetning ölümge hokum qilinishigha nisbeten Uyghur teshkilatliri we xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatliri naraziliq bildürdi.

Uyghur teshkilatliri isma'il semetni tinchliq bilen Uyghurlarning erkinliki üchün küresh qilghan jengchi dep qarimaqta.

Sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jemiyiti büyük anatoliye mukapatigha érishti

Türkiyidiki büyük anatoliye birlik dep atalghan bir teshkilat bir qanche yillardin béri enqerede aktip pa'aliyet körsitip kéliwatqan sherqiy türkistan medeniyet we hemkarliq jemiyiti enqere shöbisini " büyük anatoliye mukapati" bilen teqdirlidi.

Bu mukapatni mezkur teshkilatning mesulliridin biri xeyrullah efendigil ependi murasim bilen tapshurup aldi. Mezkur jemiyetning bashliqi yüsüp ependi sherqiy türkistan medeniyet hemkarliq jemiyitining pa'aliyetlirige yuqiri baha berdi.

Uyghurlar mesilisi wakaletsiz milletler teshkilatining yighinida

Wekaletsiz milletler teshkilatining 2007 - yili 1- nöwetlik ijra'iye komitéti yighini 2 - ayning 1 - künidin 3 - künigiche bélgiye paytexti bryusséldiki yawropa parlaméntining yighin zalida ötküzüldi. Yighin'gha Uyghurlargha wakaliten dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysa ependi ishtirak qildi. Dolqun eysa, wakaletsiz milletler teshkilatining da'imiy hey'et ezasidur. Dolqun eysa, yighin ehlining ghulja weqesining on yilliqi munasiwiti bilen bir minut ornidin turup matem bildürgenliki we Uyghur mesilisining köp tilgha élin'ghanliqini bildürdi.

Xitay da'iriliri "rabiye qadir" dégen isimni atimasliqni telep qildi

Teywen merkizi agéntliqining uchuridin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonluq partkom teshwiqat bölümi rabiye qadirning isimini junggo chégrisi ichidiki metbu'atlarda atimasliq heqqide qarar chiqarghan. Közetküchilerning éytishiche, Uyghur milliy herikitining siyasiy rehbiri, dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimning, bu yilliq "nobél tinchliq mukapati" gha qayta namzat qilip körsitilishi, xitay da'irilirining naraziliqini qozghapla qalmay, ularni metbu'atlarni qattiq kontrol qilish, hetta xitay chégrisi ichide rabiye qadirning ismini atimasliq tedbirlirini qollinishqa mejburlighan. Rabiye qadirning 2006-yilliq nobél tinchliq mukapatining namziti bolghanliqi xitay axbarat wasitiliride tenqidiy shekilde élan qilin'ghan idi.

Shwétsiye Uyghur komitéti saylimi ötküzüldi

2-Ayning 4-küni shwétsiye Uyghur komitétining saylimi bolup ötti. Saylam nahayti daghdughiliq we démokratik usulda élip bérildi. Shwétsiyide yashawatqan Uyghurlar awaz bérish we bélet tashlash xizmitige jiddi we estayidil mu'amile qildi hemde mezkur komitétning re'isi, bash katipi qatarliqlarni saylap chiqti. Shiwitsiyidiki Uyghurlarning mutleq kop qisimini ottura asiya jumhuriyetliridin kelgenler teshkil qilidu. Shiwitsiye Uyghur komitéti ataqliq Uyghur kompozitori, siyasiy pa'aliyetchisi, merhum küresh küsen teripidin qurulghan bolup, u hayat waqtida bu jemiyetke rehberlik qilip, köp xizmetlerni qilghan idi.

Hüsiyin jélil üstidin sot échildi

Kanadada chiqidighan 'globol méyil' gézitining xewer qilishiche, xitay edliye özbékistan teripidin xitaygha qayturup bérilgen kanada puqrasi hüsiyin jélil üstidin ikkinchi féwral küni ürümchide sot achqan. Kanada diplomatliri ürümchige bérip hüseyin jélilning urugh-tughqanliri bilen körüshkende 'hüsiyin jélilning türmide intayin qattiq qiyin-qistaqqa élin'ghanliqitin iqrar qilghanliqini sotta pash qilghanliqini bildürgen. Sotning hazirche éniq xulasisi yoq, bolup ikkinchi qétimliq sot pat arida échilishi mumkin iken.

Rusiye 100 ming xitay puqrasini qoghlap chiqarmaqchi

Xitay torlirining uchurliridin qarighanda, rusiye bu yil yéngi köchmenler we ularning rusiyide tijaret qilishigha a'it yéngi belgilimini chiqarghandin kéyin, rusiye hökümiti chet'elliklerge bolghan kontrolluqlarni kücheytti, netijide 100 ming qanunsiz xitay puqrasi chégridin qoghlap chiqirilishni kütüsh teqdirige duch keldi. Xewerlerge qarighanda, moskwa hazir dunyadiki chet'ellikler eng kop sheherlerning biri bolup, bularning ichide kop sanliq qanunsiz köchmenler bar iken.(Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.