Heptilik xewerler (10-16-mart)


2007.03.16
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Xitay "qosh tilliq ma'arip" qa 200 milyon yü'en meblegh sélinidu

Xitayning ikki yighini jeryanida Uyghur élidin kelgen bir qisim wekiller qosh tilliq ma'aripni kücheytishni telep qilghan. Shinjang gézitining 15 ‏- marttiki xewirige qarighanda, xitay hökümiti we aptonom rayonluq hökümet yene 13 ming 500 neper "qosh tilliq oqutquchi" ni terbiyileshke 200 nechche milyon yü'en ajratqan. Buning ichidiki 150 milyonni xitay merkizi hökümiti biwaste ajratqan bolup, bashqa 60 milyon yü'enni aptonom rayonluq hökümet ajratqan. Yéqinda ürümchi qatarliq jaylardiki bir qisim aliy mekteplerde qosh tilliq oqutquchilarni terbiyilesh merkizi qurulup ish bashlighan bolup, terbiyilinidighanlarning yash ölchimi 35 yashtin töwen bolush belgilen'gen. Uyghur ziyaliylirining qarishiche Uyghur élidiki qosh tilliq ma'aripi emeliyette xitay tilliq ma'aripidin ibaret.

Ikki yighin jeryanida hashar bashlan'ghan.

Xitay hökümiti béyjingda ikki yighin échiwatqan mezgilde Uyghur élining qeshqer qatarliq bir qisim jaylirida heqsiz emgekke sélish yene bashlan'ghan bolup, inkaslargha qarighanda, qeshqer wilayiti yeken nahiyilik hökümetning yüz mingdin artuq déhqanni yaqa ériqning saylirida mejburiy hashargha salghanliqi melum. 29 Yézidin yighilghan Uyghur déhqanning hökümetning piste badam bazisida japaliq shara'itta daq yerde yétip qopup, éghir emgek qiliwatqanliqi melum. Bu heqte déhqanlar özliri inkas qildi.

Piste badam östürüsh bazisi qurush kelgüsidiki yuqiri iqtisadiy qimmetni nezerge élip bashlap ish bolup, bikargha ishligen Uyghur déhqanliri kelgüside buningdin menpe'et alalamdu? payda kimge mensup?

Shwétsiyide Uyghurlarning weziyiti heqqide melumat bérish yighini chaqirildi

Xeter astidiki milletlerni qoghdighuchi insanperwer teshkilatlarning biri hésablinidighan 4-dunya teshkilati shwétsiyide Uyghurlargha munasiwetlik bir qatar pa'aliyetlerni élip bardi. Bu teshkilat shwétsiyidiki Uyghur pa'aliyetchilirining yéqindin maslishishigha érishken bolup ötken yili qeshqer, yéngisar, yerkent, qaghiliq qatarliq jaylirida tekshürüsh élip barghan hemde tekshürüsh netijisi boyiche stokholmda Uyghurlarning weziyiti heqqide melumat bérish yighini chaqirip, Uyghurlarning medeniyet we diniy jehette éghir bésimgha uchrawatqanliqini ilgiri sürdi. Bu heqte shwétsiyidiki ixtiyari muxbirimiz yalqun uchur berdi.

Amérikidiki tunji Uyghur tarixi kitabi

13- Mart küni washin'gtondiki wodrow wilson alimlar merkizide jorji town uniwérsitétining proféssori jamés milliward ependi özining "yawro - asiya ötkili - shinjangning tarixi" dep atalghan yéngi kitabining mezmunlirini tonushturdi. Bu ilmiy doklat yighinigha 50 yéqin munasiwetlik mutexessisler qatnashti. Aptorning bu kitabi gherb dunyasida tunji qétim meydan'gha kelgen Uyghur élining omumiy tarixini tonushturidighan eser bolup, 440 betlik bu eserde asasliqi 19 - we 20 - esir tarixi sistémiliq we tepsili yoritilidu. Amérika alimliri bu kitabning amérikiliqlar jümlidin gherblikler üchün muhim paydilinish matériyali bolidighanliqini otturigha qoyushmaqta.

Almutida murat nasiropni xatirilesh sen'et kéchiliki ötküzülgen

15-Mart küni qazaqistanning kona paytexti almuta shehiridiki jumhuriyet sariyida ataqliq naxshichi murat nasiropni xatirilesh sen'et kéchiliki ötküzülgen bolup, buninggha rusiye, qazaqistanning ataqliq cholpanliri ishtirak qilghan. Mezkur kechilikte muratqa béghishlap naxshilar orunlan'ghan, uning ijadiy hayati eslep ötülgen.

Meshhur Uyghur naxsha cholpini murat nasirop 19-yanwar küni moskwa sirliq türde hayatidin ayrilghan bolup, 37 yashta idi.

Amérika dölet mejliside tibet heqqide guwahliq bérish yighini ötküzüldi

Tibet wekilliri bilen xitay hökümiti arisida élip bériliwatqan söhbetning hazirghiche netije chiqmighanliqi, béyjingning her xil wasitiler bilen dalay lamaning tibetke qaytishini arqigha tartishi tibet pa'aliyetchilirining naraziliqini qozghimaqta. 3‏-Ayning 13‏- küni, amérika dölet mejlisi xelq'ara munasiwetler komitétining re'isi tam lantosning alahide orunlashturushi bilen, tibetning diniy we siyasiy dahiysi dalay lamaning wekilliri bilen xitay hökümiti arisida élip bériliwatqan söhbetning hazghirghiche qandaq netijiler élip kelgenliki we tibetning nöwettiki ehwali heqqide guwahliq bérish yighini ötküzüldi.

Dunya Uyghur qurultiyi wekillirining bir qatar pa'aliyetliri

Birleshken döletler teshkilati türkiye shöbisining musapirlar ishxanisi özliridin panahliq tilep türkiyide netije kütüwatqan musapirlarning mesilisini muzakire qilish üchün yighin chaqirdi. Bu yighin'gha birleshken döletler teshkilati türkiye shöbisi tashqi munasiwetler bölümi mesuli séda alp xanim riyasetchilik qildi. Yighinda dunya Uyghur qurultiyi mu'awin re'isi séyit tümtürk ependi türkiyide netije kütüp turiwatqan 350 etrapidiki Uyghur musapirning mesilisini otturigha qoydi.

Uningdin bashqa yene 3 – ayning 10 – küni gérmaniyining myunxén shehride tibetni himaye qilish teshkilatining teshkillishi bilen tibetlikler, Uyghurlar we tibet dewasining himayichiliridin terkip tapqan yüzligen kishi keng – kölemlik namayish élip bardi. Bu qétimqi namayishning meqsiti tibet inqilabining 48 yilliqini xatirileshtin ibaret. Bundaq xildiki namayish kanadaning wankower shehridimu yüz bergen bolup, buninggha shu jaydiki bir qisim Uyghurlar ishtirak qilghan.

Toqquz dölet ereb déngizida herbiy meshq ötküzdi

Birleshme agéntliqining xewer qilishiche, ötken heptide amérika, fransiye, xitay qatarliq döletler ereb déngizida déngiz térrorchiliqigha qarshi bir heptilik herbiy meshq ötküzgen. Buninggha türkiye qoshun ewetip qatnashturghan bolup, se'udi erebistan, iran, awstraliye qatarliq 18 dölet közetküchi ewetip, manéwirni közetken. Maniwér jeryanida asasliqi déngiz qisimliri we hawa armiye qisimlirining herbiy heriketliri körsitilgen bolup, asasliq nishan térrorchilarning kémilirige qandaq zerbe bérish we bashqilardin ibaret iken.

Awstraliye-yaponiye bixeterlik kélishimi tüzdi

Xitayning herbiy xomchotini üzlüksiz östürüshi, herbiy hazirliqlarni kücheytish asiya- tinch okyan döletlirini bi'aram qilmaqta hem ularning buninggha nisbeten tedbir élishini ilgiri sürmekte.13 ‏- Mart küni tokyoda "yaponiye-awstraliye bixeterlik kélishimi" imzalandi. Bu yaponiyining amérikidin bashqa yene bir dölet bilen tüzgen bixeterlik kélishimi bolup hésablinidu. Yaponiye bilen awstraliyining mezkur bixeterlik kélishimigha xitay jiddiy mu'amile qilmaqta. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet