Heptilik xewerler (17-23-mart)

2007-03-23
Élxet
Pikir
Share
Print

Xelq'araliq 7 teshkilat xitayning rabiye qadirni eyibligen bayanatini ret qildi

Xelq'araliq yette teshkilat xitayni tenqid qilip bayanat élan qildi. Xelq'ara rafto kishilik hoquq teshkilati, xitay kishilik hoquq teshkilati, kishilik hoquq sariyi fondi, tinchliq we adalet teshkilati, xeter astidiki milletlerni qoghdash teshkilati we wakaletsiz milletler teshkilati qatarliq 7 xelq'ara teshkilat birleshme bayanat élan qilip, xitay hökümitining yawropa ittipaqida turushluq elchilik ornining Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanim we dunya Uyghur qurultiyigha qaratqan eyibleshlirini tenqid qildi hemde yawropa parlamentidin xitayning bu eyibleshlirini étibarsiz qaldurushni telep qildi. Ularning bayanatida mundaq déyilgen:

"Térrorchiliqqa qarshi élip bériliwatqan küreshte, kishilik heq-hoquqliri dexli terüzge uchrimasliqi kérek. Rabiye xanimning riyasetchilikidiki dunya Uyghur qurultiyi we uning rehberliri mushu prinsiplarning emelge éshishi üchün pa'aliyet élip bériwatidu. Biz rabiye xanim rehberlikidiki dunya Uyghur qurultiyining pa'aliyetlirini qollap-quwetleshtin pexirlinimiz "

Démokratiye terbiyisi yighinigha qatnishish üchün kelgen Uyghur ayal wekilliri radi'omizda ziyarette boldi

Bash shitabi amérikigha jaylashqan Uyghur insan heqliri we démokratiye fondi jem'iyiti, dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimning orunlashturushi hem amérika démokratiyini ilgiri sürüsh fondining qollishi bilen amérikining paytexti washin'gtonda Uyghur ayallirini démokratiye bilimliri bilen terbiyilesh yighini achti. Bu yighin'gha amérikida yashaydighan Uyghur ayalliridin bashqa yene qazaqistan, shwétsiye, awstraliye we bashqa döletlerdin kelgen bir qisim ayal wekiller qatnashti. Yighinda rabiye qadir échilish nutqi sözlidi. Amérikidiki xelq'araliq insan hoquqi we démokratiye teshkilatlirining bir qisim erbabliri démokratiye bilimliri heqqide melumat berdi.

Uyghur élide eydiz bimarliri yene köpeydi

Fransiye agéntliqining birleshken döletler teshkilatidin bergen xewiridin melum bolushiche, 21 ‏- mart küni asiyaliq méditsina mutexessisliri birliship asiya qit'eside künsayin örlewatqan eydiz apitige dunya jama'etchilikining diqqitini qozghashqa chaqirdi.

Statistikliq melumatlargha qarighanda, asiyada bayqalghan eydiz bimarliri sekkiz milyon etrapida bolup, ötken yili 600 mingdin artuq adem bu késel bilen ölgen.

Uyghur aptonom rayoni sehiye tarmaqlirining ashkarilishiche, bu yil ürümchide 6936 neper ademning eydiz wirusi bilen yuqumlan'ghanliqi éniqlan'ghan bolup, ötken yilidikidin 2051 neper ashqan. Eydiz nöwette, Uyghur élide téz sürette köpeymekte.

Sherqi xitayda namayishchi amma bilen saqchilar arisida keskin toqunush boldi

Birleshme agéntliqining 22 ‏- mart béyjingdin bergen xewiridin melum bolushiche, jenubiy xitayda minglighan amma öz yézisining sheherge qoshulup kétishige qarshi naraziliqlirini bildürüp namayish élip barghan. Namayish jeryanida saqchilar bilen namayishchi amma arisida keskin toqunushlar bolghan. Bu toqunush jang shi ölkisining guyshi nahiyiside yüz bergen bolup, gerche hökümet terep namayishchilarning 200 etrapida ikenlikini éytsimu, lékin bashqa uchurlar 10 ming etrapida ikenlikini bildürmekte. Toqunush jeryanida 40 nechche adem yarilan'ghan.

Amérika herbiy emeldari xitayda ziyarette boldi

Fransiye agéntliqining 22 ‏- mart béyjingdin bergen xewirige qarighanda, amérika herbiy ishlar bash qomandani pétér peys, xitayning herbiy qomandanliri bilen söhbet ötküzüsh üchün béyjinggha kelgen. Amérika herbiy wekiller ömiki xitay dölet mudapi'e ministiri saw gu'angchü'en, herbiy ishlar komitétining mu'awin re'isi go boshing we xitay armiyisining qomandani bilen körüshüp, ikki dölet herbiy munasiwetliri hem teywen mesilisi heqqide söhbetleshken.

Pakistanning guwadar portida échilish murasimi ötküzüldi

Pakistan prézidénti perwéz musherrep seyshenbe küni, pakistanning bélujistan ölkisining ereb déngizigha échilghan qirghiqida xitayning puli we téxnika yardimi bilen yasalghan guwadar portini xizmetke achti. Siyasiy mulahizichiler, istratégiyilik ehmiyetke ige guwadar portini, xitayning mol néfit menbesige ige ottura sherq rayonigha échilghan tunji derwazisi hem hindi okyan rayonigha chiqish éghizi dep qarimaqta. Xitay yene Uyghur éli bilen pakistanni tutashturidighan tömür yoli qurulush pilanini bashlighan bolup, egerde bu yol pütse xitay guwadar porti arqiliq érishken néfitlerni bu tömür yol bilen xitaygha élip kélishi mumkin iken.

Tajikistan prézidénti imam eli raxmanof isim familini islahat qilmaqchi

Tajikistan prézidénti imam eli raxmanof ötken charshenbe küni alimlar, yazghuchilar we meshhur jama'et erbabliri teklip qilin'ghan bir yighinda "men ismimning axiridiki rus en'ensi boyiche qollan'ghan - "ow dégen qoshumchini élip tashlaymen, buningdin kéyin mining ismim imam eli raxman dep atilidu" dep jakarlighan.

Bu weqe ottura asiyadiki bir yéngiliq bolup, ottura asiyaliqlarning hemmisi rusche famile qollinish aditi boyiche erler "ow, yéw", ayallar "yewa", "owa" qoshumchilirini ishlitip kelgen. Sowétler ittipaqi yiqilghan deslepki chaghlarda bu qoshumchilarni éliwétish pikirliri meydan'gha chiqqan bolsimu, biraq yenila emelge ashmighan idi. 60-Yillargha qeder Uyghur diyaridimu bu adet qollinilghan idi. (Ümidwar)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet