Heptilik xewerler (31 – mart – 6 – april)


2007.04.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Norwigiye bash ministiri rabiye qadir perzentlirini qoyup bérishni telep qildi

Norwigiye gézitlirining xewer qilishiche, xitayda ziyarette bolghan norwigiye bash ministiri jéns stolténbérg xitay bash ministiri qatarliqlar bilen uchrashqanda dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimning xitay türmiside yétiwatqan alim abduréhim qatarliq oghullirini tézrek qoyup bérishni telep qilghan hemde xitaydiki kishilik hoquq mesilisi heqqide toxtalghan.

Bu norwigiye terepning resmiy rewishte telep qilishi bolup, buningdin ilgiri norwigiyige jaylashqan, 2004-yili rabiye qadirni mukapatlighan rafto fondi jemiyitimu xitay hökümige bu telepni qoyghan idi.

Barin inqilabining 17 yilliqi xatirilendi

Buningdin 17 yil ilgiri yeni 1990‏- yili 4‏-ayning 5‏- küni Uyghur élining barin yézisida xitay hakimiyitige qarshi barin qozghilingi partlighan bolup, bu 60-- yillarning axirlirida sherqiy türkistan xelq inqilabi partiyisining qeshqer rayonida élip barghan qoralliq inqilabidin kéyinki kölimi we tesiri bir qeder chong bolghan qoralliq heriket idi.

Barin weqesi eyni waqitta xelq'ara jemiyette zil-zile peyda qilghan bolup, shuningdin kéyin Uyghurlarning siyasiy dawalirining téxi tügimenliki xelq'ara jemiyetke ashkarilandi.

Sowétler ittipaqi yimirilgendin kéyin Uyghur mesilisi xelq'ara jemiyetke téximu bilinishke bashlighan bolup, Uyghur siyasetshunasliri barin herikitining muhim rol oynighanliqini mu'eyyenleshtürmekte.

Barin weqesi yüz bergen 5-april küni her yili chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri teripidin türlük shekilde izchil türde xatirilinip kelmekte. Bundaq pa'aliyetler ottura asiya jumhuriyetliri, türkiye, gérmaniye we bashqa döletlerdimu élip bérildi.

Xitay diplomatining ayali siyasi panahliq tilidi

Kanada turushluq xitay bash elchixanisidiki bir yuqiri derijilik xitay diplomatining ayali jang jiyen kanada hökümitidin siyasiy panahliq tiligen. Kanada tashqi ishlar ministiri peter makkay köchmenler sotining bu telep üstide tekshürüsh élip bériwatqanliqini, amma ularning bu heqte hazirghiche axirqi qararni bermigenlikini bildürdi. Xitay hökümiti buningdin narazi bolghan bolup, buning siyasiy panahliq emeslikini, peqet iqtisadiy sewebtin ikenlikini chüshendürüp, kanadadin jang jiyenning siyasi panahliq telipini ret qilishni, eger undaq qilmisa ikki dölet munasiwitige ziyan yétidighanliqini tekitligen. Biraq, kanada hökümiti xitay, Uyghur we tibet siyasiy pa'aliyetchilirining siyasiy panahliqini qobul qilghan idi.

Abduréhim ötkürning "iz" romani türkchige terjime qilindi

Uyghur hazirqi zaman edebiyatining ataqliq namayendiliri edebiyatshunasliq penlirining tetqiqat témiliridin orun élip, magistirliq we doktorluq unwanliri üchün élip bérilidighan déssirtatsiye planlirigha aylanmaqta. Sabiq sowet ittipaqida ataqliq yazghuchi ziya semedi, xizmet abdul qatarliqlarning ijadiyiti eng deslepte doktorluq temisi bolghan bolsa, mana emdi türkiyide abduréhim ötkür ijadiyiti dokturluq déssirtatsiye temisi boldi. Yéqinda türkiye égéy uniwérsitéti türk dunyasi tetqiqatliri oqutquchisi gürer gülséwin ependining yétekchilikide doktor oqughuchisi özgür ay dangliq yazghuchi abduréhim ötkürning "iz" romani heqqide doktor ilmi maqalisini yazdi we " iz" romanini türkchigimu terjime qildi.

B d t kosowaning musteqilliq mesilisi muzakire qildi

Birleshken döletler teshkilati bixeterlik kéngishining 4 ‏- ayning 3 ‏- künidiki yépiq yighinda, kosowaning pewquladde wekili axtisari otturigha qoyghan kosowa musteqilliqi heqqidiki pilan muzakire qilinishqa bashlighan.

Xewerlerge asaslan'ghanda, b d t bixeterlik kéngishining kosowaning musteqilliqini ishqa ashurush muzakiriside rusiye bilen sérbiyining buninggha qarshi chiqidighanliqi ashkarilanmaqta, kosowa urushidin kéyin, kosowa b d t ning bashqurushida sekkiz yil turdi. Mana emdi bu mesilini bir terep qilish nöwiti keldi.

Amérika awam palatasining re'isi nensi pélosi xanim süriyini ziyaret qildi

Amérika awam palatasining re'isi nensi pélosi xanim 4 ‏- ayning 4 ‏- küni süriyini ziyaret qildi. U, süriye prézidénti beshir el esedning demeshqtiki meshhur esare etiqe ornida kütüwélishigha erishti.

Közetküchiler peltosining bu ziyaritining ottura sherq mesilisini hel qilishta tashlan'ghan muhim qedem ikenlikini jezimleshtürmekte. Biraq, prézidént bush pelosi xanimning ziyaritidin anche xush bolmighan iken.

Exmedi nijat en'giliyining 15 eskirini qoyup bergenlikini jakarlidi

Iran hökümiti 4 ‏- ayning 4 ‏- küni mexsus murasim échip. Ötken ayda tutuwélin'ghan en'giliyining 15 neper déngiz armiye eskirini qoyup berdi. Maxmed exmedi nijatning bu herikiti en'giliye teripidin qarshi élindi shuningdek mezkur eskerler saq-salamet öyige qaytip, a'ilisi bilen jem boldi. Uningdin ilgiri en'giliye we amérika hökümetliri bu esirlerni qoyup bérishni qattiq telep qilghan idi. Iran yadro pilani murekkepleshken weziyette bésilghan bu qedem xelq araning diqqitini qozghidi.

Tuwa jumhuriyiti qedimki Uyghur shehirini eslige keltürmekchi

Rusiyining jenubiy sibiriye rayonidiki tuwa jumhuriyiti meblegh ajritip qedimki Uyghur qaghanliqining qaghani moyunchur teripidin saldurulghan " por-ajin "qelesini eslige keltürmekchi. "Tuwa online" intérnét gézitining xewer qilishiche, tuwa jumhuriyiti hökümiti tuwaning tére-xol kölige jaylashqan mezkur qedimki Uyghur "por-bajin" qele sini eslige keltürüshni qarar qilghan, buning üchün moskwada bir komitét we fond tesis qilin'ghan bolup, bu qurulushqa rusiye alahide weziyetni bir terep qilish ministirlikining ministiri sergéy shoygu mesul bolghan. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet