Heptilik xewerler (8-13- april)


2007-04-13
Share

Sherqiy türkistan milliy armiyisi qurulghanliqining 62 yilliqi

1944-Yili 12-noyabirda ghuljida qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining rehberlikidiki milliy armiye 1945-yili 8-april küni resmiy meydan'gha kelgen.

Istatistikiliq melumatlargha qarighanda, milliy armiye resmiy qurulghiche bolghan ariliqtiki partizanliq dewridin tartip, taki axirighiche jemiy 9 qétim chong kölemlik jeng, 36 qétim ottura derijilik jeng qilip, 20 mingdin artuq düshmenni yoqatqan, besh minggha yéqin düshmen ofitsér we eskirini esirge alghan..

Milliy armiye deslepte qurulghanda adem sani 15 ming etrapida bolghan, 1946-yiligha kelgende jengchi ofitsérlarning sani 30 mingdin éship ketken. Milliy armiye 1945-yili 6-aydin bashlap, üch yönilüsh boyiche jeng élip barghan. Shimaliy yönilish tarbaghatay we altayni azad qilghan. Ottura yönilish jing we shixolardiki xitay mudapi'e sistémilirini bösüp ötüp, ürümchini azad qilish üchün manas deryasi boyigha kélip toxtighan. Jenubi yönilish tengri téghidin ötüp, aqsu kona sheher, bay qatarliq jaylarni azad qilghan.

Xitay kommunist hökümiti Uyghur élini igiligendin kéyin, 1949-yili 12-ayning axirida milliy armiye xitay azadliq armiyisining 5-korpusi qilip özgertilip, 2 diwiziyige ayrilip, 13-diwiziye Uyghur élining jenubigha, 14-diwiziye shimaligha orunlashturulup, kéyin bara-bara qisqartilip, emeldin qaldurulghan.

Xitay hökümiti rabiye qadir xanimning mülkini bir terep qilish guruppisi qurdi

Igileshlerge qarighanda, Uyghur élide xitay sot mehkimisining rabiye qadirning qalghan iqtisadini hemde mal-mülkini bir terep qilish toghrisidiki qararini ijra qilish üchün alahide bir xizmet guruppisi qurulghan. Inkaslargha asaslan'ghanda, mezkur xizmet guruppisigha téxi yéqindila türmidin qoyup bérilgen rabiye qadirning chong oghli qahar abduréyim, mejburiy yosunda bu xizmet guruppisigha qatnashturulghan iken.

Bu heqte dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir öz köz qarishini otturigha qoyup, buning bir qanunsiz qilmish ikenlikini, xitay da'irilirining uning xelq'arada élip bériwatqan herikitidin intiqam élishni muddi'a qiliwatqanliqini körsetti.

Hindistan yadroluq bashqurulidighan bomba sinaq qildi

Hindistan peyshenbe, yeni 12-april küni utuqluq halda yadro oq béshi élip yürüsh iqtidarigha ige ottura musapiliq bashqurulidighan bombini sinaq qilip qoyup bergen. Melum bolushiche, bu bomba xitayning shangxey we béyjing sheherlirige yétip baralaydiken. Bu ehwal xitay tashqi ishlar ministirliqining inkasini qozghighan shuningdek xelq'araliq tesir peyda qilghan bolup, shuning bilen birge rusiye hindistan'gha eng ilghar küreshchi ayropilan sétip bergen. Bu xil weziyet xitay-hindistan-rusiye-amérika qaychilashma munasiwetliri heqqide türlük perezlerning meydan'gha chiqishigha seweb boldi.

Amérika we xitay otturisidiki soda munasiwiti jiddiylishishke bashlidi

Amérika bilen xitay otturisidiki soda munasiwiti barghanséri jiddiyleshmekte. Yéqinda amérika hökümiti dunya soda teshkilatigha xitayning üstidin resmiy erz sunup, amérikining nurghunlighan kino - filimi, muzikisi, kitab we kompyutér yumshaq détallirining xitayda xalighanche qanunsiz köchürülüp sétiliwatqanliqini hemde xitay hökümitining buning bilen kari bolmighanliqini tenqid qilip, dunya soda teshkilatining bu heqte chare-tedbir qollinishini sorighan.

Xelq'ara jem'iyet, xitay-amérika soda munasiwetliri jümlidin xitayning yawropa elliri bilen élip bériwatqan sodisigha nisbeten her xil inkaslarda bolmaqta. Xitayning dunya soda teshkilatigha kirishtin ilgiri bergen wedilirini orunlimaywatqanliqini tenqid qilmaqta. Lékin xitay da'iriliri amérikining eyiblishini "yolsizliq" dep qarap keldi.

Afghanistan prézidénti hamid kerzey taliban rehberliri bilen biwaste söhbet élip barghan

Afghanistandiki taliban qalduqlirining keltürüp chiqiriwatqan urush malimanchiliqining bu döletni qaytidin urush patqiqigha paturup qoyushining aldini élishni meqset qilghan afghanistan prézidénti hamid kerzey ötken heptilerde taliban rehberliri bilen biwaste söhbet élip barghan bolsimu, lékin téxiche talibanlarning eng yuqiri derijilik rehberliridin molla ömer we afghanistan islam partiyisining re'isi gülbiddin hikmetyar qatarliq rehberler bilen söhbet ötküzmigen. Biraq, u özining ular bilen söhbetke teyyar ikenlikini jakarlighan. Mezkur bayanat afghanistanning ichi-téshida jümlidin gherb döletliride heyran qalarliq inkaslarni peyda qildi. Bolupmu, buning taliban rehbiri molla ömerni tutush buyruqi chiqirip, hazirghiche taliban qalduqliri bilen urushiwatqan amérikini heyran qaldurghanliqi melum. Bu künlerde amérika eskerliri afghanistanning jenubida 30 tin artuq taliban qalduqlirini yoqatqan idi.

Abdusattar mewliwi wapat boldi

Se'udi erebistandiki Uyghurlarning ichide tonulghan péshqedem alim abdusattar mewliwi 2007- yili 11- april küni seherde se'udi erebistanning jiddi shehiridiki dölet herbiy doxturxanisida 98 yéshida alemdin ötken. Merhumning méyiti mekke mukerreme shehiridiki "mu'ella qebristanliqi" gha depne qilindi. Abdusattar mewliwi Uyghurlar ichidin tunji qétim se'udi erebistan'gha bérip, yerleshken Uyghur diniy alimi, siyasiy hem jama'et erbabliridin biri idi.

Uyghur muqam ömiki hazir yaponiyide

11-April küni xitay bash ministiri wén jyabaw yaponiyini ziyaret qilghan bolup, u yaponiye bash ministiri qatarliq aliy rehberler bilen ikki dölet munasiwetliri heqqide pikir almashturghan. Qiziq nuqta shuki, xitay bash ministirining sepiri jeryanida Uyghur muqam ömikimu yaponiye sehniliride maharet körsitishke bashlighan.

Xitay bash ministirining uzun waqitlardin kéyin yaponiyini ziyaret qilish sepirige Uyghur muqamlirining qoshulushi xelq'arada her xil inkaslarni peyda qildi. Wén jyabawning ziyariti yaponiye-bilen xitay arisidiki muzlap qéliwatqan munasiwetlerni éritishte rol oynishi mumkinliki perez qilinmaqta. (Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet